Pożar, który 15 kwietnia 2019 roku wybuchł w paryskiej katedrze Notre Dame, kolejny raz uruchomił ludzką wyobraźnię i wzbudził skojarzenia, stając się globalnym symbolem straty i nadziei na odrodzenie.
Nad Paryżem unosił się dym, a wraz z nim przerażenie, które ogarnęło nie tylko Francję. W sercu miasta, pod naporem płomieni, chwiały się wieki historii, sztuki i wiary. Pożar katedry Notre-Dame de Paris rozświetlił niebo nad Sekwaną nie tylko ogniem, lecz także pytaniem o to, co jesteśmy w stanie ocalić - i za jaką cenę.
Chronologia Wydarzeń: Katastrofa 15 Kwietnia 2019 Roku
Wybuch Pożaru i Pierwsze Chwile
15 kwietnia 2019 roku, o godzinie 18:18 czasu środkowoeuropejskiego, w przestrzeni dachowej jednej z najsłynniejszych budowli sakralnych świata - katedry Notre-Dame de Paris - wybuchł pożar. Pierwszy alarm pożarowy rozległ się o godzinie 18:20, a katedra została ewakuowana w ciągu kilku minut.
Jeden ze strażników wspiął się na dach, jednak początkowo nie znalazł ognia. Ponownie alarm pożarowy zabrzmiał o godzinie 18:43. O 18:49 strażnicy po ponownym sprawdzeniu dachu zlokalizowali ogień. Straż pożarna została wezwana o godzinie 18:51, a jednostki skierowane do walki z pożarem przybyły na miejsce w ciągu 10 minut od zgłoszenia.
Ogień pojawił się na poddaszu katedry, a jego przyczyną, według śledczych, był najprawdopodobniej niedopałek papierosa lub zwarcie instalacji elektrycznej. Pożar wybuchł na rusztowaniu zamontowanym na dachu katedry Notre Dame tuż przed godziną 17 lokalnego czasu. W płomieniach najpierw stanął fragment dachu, a następnie runęła iglica.
Akcja Ratunkowa i Walka z Żywiołem
Gdy strażacy dotarli na miejsce o godzinie 19:00, ogień był już znacznie rozwinięty. Łącznie ponad 400 strażaków uczestniczyło w akcji ratunkowej, walcząc z żywiołem przez wiele godzin. O godzinie 19:50 zawaliła się iglica, powodując przeciąg i ognistą kulę, która przetoczyła się przez dach. Pożar ugaszono 16 kwietnia około godziny 4:00 nad ranem.
W walce z żywiołem używano:
- wody pompowanej z Sekwany,
- armatek przeciwpowodziowych o zmniejszonym ciśnieniu,
- dronów i robotów do wizualizacji i sterowania strumieniami wody.
Nie zastosowano zrzutu wody z powietrza, aby nie naruszyć delikatnej konstrukcji. Szczególnie niebezpieczny był stopiony ołów spadający z dachu. Trzech ratowników odniosło obrażenia podczas gaszenia pożaru.
Pożar katedry Notre-Dame doprowadził do nieoczekiwanego odkrycia, naukowcy są zszokowani
Skala Zniszczeń i Cenne Relikwie
Straty w Konstrukcji i Dziełach Sztuki
Pożar zniszczył całkowicie drewnianą iglicę (flèche) oraz większość drewnianej konstrukcji dachu. W wyniku wysokiej temperatury poważnemu uszkodzeniu uległy również górne partie murów budowli. Dach świątyni doszczętnie spłonął, zaś zbudowana w XIX wieku według projektu Eugène’a Viollet-le-Duca sygnaturka uległa zawaleniu. Zniszczone zostały również fragmenty kamiennego sklepienia w nawie głównej, na jej skrzyżowaniu z transeptem oraz w północnej części transeptu, a także XIX-wieczne górne witraże w szczytach transeptu. Co istotne, niektóre XIX-wieczne witraże stopiły się w wyniku temperatury.
Skala zniszczeń nie była aż tak ogromna, jak się początkowo obawiano. Kamienne sklepienie stropowe powstrzymało płomienie przed rozprzestrzenieniem się do wnętrza. Pomimo zawalenia się fragmentów dachu, struktura katedry zachowała integralność. Mury naw poprzecznych, północnej i południowej, a także przęsła w nawie głównej pozostały nienaruszone. Zachodnia fasada z głównymi wieżami, ściany nawy głównej, przypory i duże części sklepienia, a także nawy boczne i chór również ocalały.
Uratowane Skarby i Ich Znaczenie
Cenne dzieła sztuki i religijne relikwie zostały w znacznej mierze zabezpieczone i przeniesione w bezpieczne miejsce. Generał Jean-Claude Gallet, dowódca paryskiej straży pożarnej, poinformował, że najcenniejsze zabytki zostały w porę wyniesione. Cześć z nich doznała jednak uszkodzeń wskutek zadymienia, a niektóre elementy zdobnictwa zewnętrznego uległy zniszczeniu.
Wśród najcenniejszych skarbów katedry znalazły się:
- Korona cierniowa, którą według tradycji miał nosić Jezus podczas ukrzyżowania,
- domniemany fragment Krzyża Świętego,
- tunika św. Ludwika,
- XIV-wieczny posąg Matki Bożej z Paryża,
- monumentalne organy piszczałkowe autorstwa Aristide’a Cavaillé-Colla,
- trzy zabytkowe rozety z XIII wieku, uznawane za arcydzieła średniowiecznej sztuki witrażowej.
Większość z tych relikwii przechowywana była w zakrystii, która nie została objęta pożarem. Część dzieł sztuki, które mogły ucierpieć od dymu, przewieziono do Luwru, gdzie specjaliści rozpoczęli ich renowację. Niezwykłym przypadkiem był relikwiarz w kształcie koguta, znajdujący się pierwotnie na szczycie iglicy - odnaleziony został w gruzach niemal nietknięty. Główne rozety, choć obawiano się o ich stan, zachowały się w stanie nienaruszonym. Ocalała główna konstrukcja budowli oraz dwie wieże, a także trzy rozety z XII i XIII wieku. Również ołtarz główny i dwa organy piszczałkowe pozostały nienaruszone.
Badanie Przyczyn i Skutki Środowiskowe
Hipotezy Śledczych i Czynniki Komplikujące
16 kwietnia 2019 roku paryska prokuratura oświadczyła, że nic nie wskazuje na celowe podpalenie. Śledczy skoncentrowali się na dwóch głównych hipotezach: niedopałek papierosa pozostawiony przez robotników remontowych lub zwarcie instalacji elektrycznej, zasilającej windy i oświetlenie rusztowań. W kwietniu 2020 roku śledczy stwierdzili, że pożar został najprawdopodobniej zaprószony przez niedopałek papierosa lub zwarcie w systemie elektrycznym. Do dziś nie wiadomo, czy przyczyną pożaru było krótkie spięcie, czy też niedopałek papierosa porzucony przez pracownika budowlanego.
Firma Le Bras Frères, odpowiedzialna za renowację iglicy, przyznała, że niektórzy jej pracownicy palili papierosy na miejscu, wbrew przepisom, lecz zaprzeczyła, by to mogło doprowadzić do pożaru. Inna firma, Europe Echafaudage, obsługująca rusztowania, utrzymywała, że w czasie poprzedzającym pożar nie prowadzono żadnych prac z użyciem otwartego ognia, takich jak lutowanie.
Czynnikami komplikującymi śledztwo były:
- mylące oznaczenia na planach systemu alarmowego, które doprowadziły do błędnego rozpoznania miejsca wybuchu ognia,
- niedoświadczony operator systemu alarmowego, który pracował na podwójnej zmianie i nie otrzymał wsparcia,
- opóźniona reakcja na pierwszy sygnał alarmowy - strażnik początkowo sprawdził zakrystię, nie odnajdując ognia.
Dopiero 25 kwietnia 2019 roku konstrukcja została uznana za wystarczająco bezpieczną, aby mogli do niej wejść eksperci.
Skażenie Ołowiem i Działania Dekontaminacyjne
Pożar katedry spowodował uwolnienie do atmosfery ponad 400 ton ołowiu. Podczas gdy pożar trawił strukturę dachu i iglicy, w powietrze unosiły się toksyczne związki, głównie pochodzące z ponad 400 ton ołowiu, który topił się i osiadał na pobliskich powierzchniach. Organizacja Airparif, monitorująca jakość powietrza w regionie Île-de-France, stwierdziła, że wiatr unosił większość zanieczyszczeń ku górze, ograniczając bezpośrednie zagrożenie dla mieszkańców.
Niemniej jednak:
- w niektórych otwartych przestrzeniach w pobliżu katedry odnotowano znaczny wzrost zawartości ołowiu w pyle,
- zalecano czyszczenie powierzchni na mokro oraz badania krwi u dzieci i kobiet w ciąży,
- początkowo zbagatelizowano problem dekontaminacji, co doprowadziło do publicznej krytyki,
- działania naprawcze i testy opóźniono o kilka miesięcy, a pełna dekontaminacja dzielnicy trwała aż do końca lata.
Co ciekawe, badania próbek miodu zebranych z pasiek w okolicach Paryża w lipcu 2019 roku wykazały podwyższone stężenia ołowiu, jednoznacznie powiązane z pożarem katedry. Analiza izotopów potwierdziła, że źródłem skażenia był właśnie Notre-Dame. Kolejnego oczyszczenia wymagał skażony ołowiem plac Jana Pawła II przed katedrą Notre Dame.
Katedra Notre-Dame jako Symbol i Inspiracja
Historyczne i Kulturowe Znaczenie
Katedra Notre Dame to symbol europejskiego chrześcijaństwa, symbol cywilizacji - w momencie jej niesamowitego wzlotu w średniowieczu. „Cywilizacji, do której my, współcześni, niekoniecznie dorastamy, patrząc zwłaszcza na te tłumy - a chciałoby się nieraz powiedzieć: hordy - turystów, zachowujących się we wnętrzu konsekrowanej świątyni nierzadko skandalicznie” - ocenił emerytowany dyrektor Muzeum Historycznego w Sanoku, Wiesław Banach. „To także symbol Francji, która do niedawna była najważniejszą córą Kościoła katolickiego” - dodał.
„Notre Dame jest mostem w stronę gotyku, w stronę zupełnie innej religijności i duchowości czasów średniowiecza, gdzie Bóg stał na pierwszym miejscu, a człowiek na dużo dalszym” - powiedział prof. Henryk Samsonowicz w wywiadzie dla Polskiego Radia, podkreślając, że jest to jedna z tych pereł, z których ludzkość może być dumna. „Stanowi symbol wspaniałego Paryża. To rzeczywiste serce Francji” - dodał.
Paryska świątynia działała na ludzką wyobraźnię na długo jeszcze przed internetem i pożarem. Była świadkiem wielu wydarzeń historycznych: z jej dziedzińca wyruszały krucjaty, odbył się w niej proces rehabilitacyjny Joanny d'Arc, Napoleon Bonaparte koronował się na cesarza Francuzów, tu również odbył się pogrzeb prezydenta Charles'a de Gaulle'a. Katedra widziała cesarzy i aktorki przebrane za boginie. Niszczyli ją ludzie i czas, jednak nigdy nie doświadczyła zniszczeń na taką skalę, jak podczas pożaru w 2019 roku.
Notre-Dame w Literaturze, Sztuce i Filmie
Katedra Notre Dame w Paryżu, a szczególnie jej pożar, kolejny raz uruchomił ludzką wyobraźnię, wzbudził skojarzenia. Niektórzy dopatrywali się w tym wydarzeniu metafory końca epoki lub wręcz boskiego ostrzeżenia. Wiesław Banach, historyk sztuki, emerytowany dyrektor Muzeum Historycznego w Sanoku, zauważył: „Patrzenie na ten pożar poprzez katedry Beksińskiego byłoby kolejnym nadużyciem wobec artysty, aczkolwiek nie dziwię się, że tego typu skojarzenia się pojawiły”. Beksiński nie malował Notre Dame ani żadnej innej konkretnej, istniejącej katedry, a jedynie motywy będące inspiracją. „Dziś jednak widzimy, że te domniemane wizje Zdzisława Beksińskiego nie sprawdziły się - na szczęście!” - skomentował Banach.
Katedra zainspirowała Victora Hugo do napisania słynnej powieści. Podobno greckie słowo ANAΓKH (przeznaczenie) spostrzegł na murach Katedry Notre Dame szukający rozpaczliwie inspiracji Viktor Hugo. „Zapytywał siebie, odgadnąć pragnął, coby to być mogła za dusza pokutnicza, która świata opuścić nie chciała bez położenia tego piętna zbrodni czy nieszczęścia na łonie starego kościoła” - pisał Hugo. Powieść Hugo zapoczątkowała europejską fascynację średniowieczem.
Świątynia została zauważona również przez poetów. Julian Przyboś, przedstawiciel Awangardy Krakowskiej, opublikował w 1938 roku wiersz „Notre-Dame”, w którym napisał: „Paryż. I noc. I Notre-Dame. / I wiatr. Na pustym placu sam / odprawiam modły do Madonny. / Trzy gwiazdki nad wieżami brzęczą / i drżą.” Tadeusz Makowski, przez prawie ćwierć wieku mieszkający w Paryżu, sportretował ją w swoim „Pamiętniku”: „Byłem po południu w Notre-Dame posłuchać psalmów pokutnych. Dziwny głos organu w tej niemej architekturze wieków. Smutne, ciche korytarze. Robiłem wyznania komuś nieznanemu.”
Powieść Victora Hugo doczekała się kilkunastu ekranizacji - największą współcześnie popularność zdobyła disnejowska animacja pt. „Dzwonnik z Notre Dame”. Pierwszy francuski film krótkometrażowy wg powieści Hugo powstał w 1911 roku. Amerykańskie adaptacje powstały m.in. w 1939 i 1997 roku. We francusko-włoskiej wersji z 1956 roku w roli Quasimodo wystąpił Anthony Quinn, zaś Esmeraldą była Gina Lollobrigida. Paryska świątynia pojawiła się też w wielu innych filmach m.in. w „Amerykaninie w Paryżu” (1951) z Gene Kelly i Leslie Caron, „Do utraty tchu” (1960) Jean-Luca Godarda z Jean-Paulem Belmondo. W filmie „Przed zachodem słońca” Richarda Linklatera, patrzący na katedrę Jesse (Ethan Hawke) opowiada Celine (Julie Delpy): „Słyszałem, że podczas okupacji Niemcy, wynosząc się z miasta, zaminowali świątynię, by ją wysadzić. Zostawili jednego żołnierza, który miał zdetonować ładunek. A on nic. Siedział porażony pięknem budowli. Kiedy wkroczyli tu alianci, znaleźli podłożone ładunki i nietknięty przełącznik”. „To prawdziwa historia?” - pyta Celine. „Nie wiem. Ale zawsze ją lubiłem” - mówi Jesse. „Jest świetna. Ale kiedyś Notre Dame zniknie” - odpowiada dziewczyna. „Kiedyś stał tam zupełnie inny kościół” - dodaje.
16 września 1998 roku w Paryżu odbyła się premiera spektaklu „Notre Dame de Paris”, w którym w roli Quasimodo wystąpił Garou. 9 września 2016 roku w Teatrze Muzycznym im. Danuty Baduszkowej w Gdyni miała miejsce premiera polskiej wersji, a reżyserem obu przedstawień był Gilles Maheu.
Polskie Ślady w Historii Notre-Dame
Wśród zwiedzających Notre-Dame byli również polscy romantycy. 27 września 1841 roku grupa polskich emigrantów zebrała się w katedrze na nabożeństwie, mającym zjednoczyć tę mocno podzieloną społeczność. Po mszy świętej głos zabrał nieznany szerzej, niedawno przybyły do Paryża ziemianin z Wileńszczyzny, Andrzej Towiański. „Bracia! Przybyłem między was, abym was powitał, abym zawarł z wami przymierze i zwiastował wam koniec waszych cierpień” - oznajmił. Wystąpienie Towiańskiego w Notre Dame jest uznawane za początek kształtowania się mesjanistycznego Koła Sprawy Bożej. Mistyk i jego zwolennicy - wśród nich Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki - zapowiadali nadejście „królestwa bożego”.
Rektor Polskiej Misji Katolickiej we Francji, ksiądz Bogusław Brzyś, poinformował Polskie Radio, że Polska kaplica w katedrze Notre-Dame w Paryżu odzyska swój wygląd sprzed pożaru. Prezydent RP Karol Nawrocki w liście z okazji ponownego wprowadzenia Ikony Jasnogórskiej do Kaplicy Polskiej w katedrze Notre-Dame wyraził radość z „przywrócenia świetności i blasku paryskiej katedrze Notre-Dame po tragicznym pożarze z 15 kwietnia 2019 roku”.
Reakcje Społeczne i Polityczne
Apel Prezydenta Macrona i Międzynarodowa Solidarność
Jeszcze tego samego wieczoru, 15 kwietnia 2019 roku, na miejsce tragedii przybył prezydent Emmanuel Macron, który odwołał zaplanowane przemówienie do społeczeństwa związane z ruchem „żółtych kamizelek”. W swoim krótkim oświadczeniu wygłoszonym u stóp katedry powiedział: „Odbudujemy ją. Wszyscy razem. To część naszego francuskiego losu. To nasze zadanie na nadchodzące lata”. Prezydent Emmanuel Macron już w dniu pożaru zapowiedział odbudowę katedry i ogłosił ją projektem narodowym, obiecując jej rekonstrukcję w ciągu pięciu lat.
Solidarność z Francją wyraziło wielu światowych przywódców - zarówno politycznych, jak i religijnych. W hołdzie złożonym strażakom i wszystkim, którzy ratowali świątynię, arcybiskup Paryża Michel Aupetit podczas niedzielnej mszy w kościele Saint-Eustache zaprezentował księgę Pisma Świętego ocaloną z pożaru. Wieczorem, w dniu pożaru, tysiące ludzi gromadziło się nad brzegami Sekwany. Śpiewali, modlili się i czuwali, obserwując dramatyczne obrazy płonącej katedry. Po tragedii, jaka wstrząsnęła nie tylko Francją, ale całym światem, w zbiórkę pieniędzy na rzecz odbudowy kościoła włączył się sam prezydent Emmanuel Macron.
Skala solidarności, jaką wzbudził pożar katedry Notre-Dame de Paris, okazała się bezprecedensowa. Do 22 kwietnia 2019 roku zadeklarowano darowizny przekraczające 1 miliard euro, z czego aż 880 milionów obiecano w ciągu pierwszej doby po apelu prezydenta Macrona. Był to jeden z najszybszych i największych zrywów filantropijnych w historii współczesnej Europy.
Kontrowersje Wokół Zbiórek Funduszy
W związku z zapowiedzią odbudowy osoby prywatne, przedsiębiorstwa oraz francuskie i zagraniczne instytucje zadeklarowały pomoc finansową. Wśród największych darczyńców znaleźli się:
- Rodzina Arnault i grupa LVMH - 200 mln euro,
- Rodzina Bettencourt i koncern L’Oréal - 200 mln euro,
- Rodzina Pinault i fundusz Artémis - 100 mln euro,
- Ogółem SA (Total) - 100 mln euro,
- Władze miasta Paryża - 50 mln euro,
- BNP Paribas SA, JCDecaux, AXA SA, Société Générale, BPCE, Île-de-France, rodzina Bouygues i rodzina De Lacharrière (po 10-20 mln euro każda).
Niektóre z tych darowizn wzbudziły jednak kontrowersje. Propozycja byłego ministra Jeana-Jacques’a Aillagona, by korporacyjne darowizny mogły być odliczane od podatku w wysokości 90% zamiast standardowych 60%, spotkała się z gwałtowną krytyką i została szybko wycofana. W odpowiedzi część darczyńców zadeklarowała, że nie będzie ubiegać się o ulgi podatkowe. Pomimo początkowego entuzjazmu, do czerwca 2019 roku realnie zebrano zaledwie 80 milionów euro, gdyż wiele firm zwlekało z formalnym przekazaniem środków. Minister Franck Riester, odpowiedzialny za muzea narodowe i zabytki, wyraził wtedy przekonanie, że pieniądze napłyną w miarę postępu prac. Rzeczywiście, do września 2021 roku, ponad 320 tysięcy darczyńców przekazało łącznie ponad 840 milionów euro.
Proces Odbudowy i Jego Wyzwania
Debata Architektoniczna: Tradycja czy Nowoczesność?
Od początku pojawiły się pytania, w jakiej formie należy odbudować zniszczoną iglicę i dach. Premier Édouard Philippe ogłosił międzynarodowy konkurs architektoniczny na projekt nowej iglicy, która miała być „dostosowana do technik i wyzwań naszej epoki”. Propozycje były bardzo zróżnicowane: od klasycznej rekonstrukcji po nowoczesne formy z wykorzystaniem szkła, światła i stali. Pojawiły się m.in. pomysły szklanej iglicy z ogrodem na dachu, panoramicznej platformy widokowej, czy świetlnego zwieńczenia przypominającego płomień.
Francuski Senat zareagował jednak stanowczo, zmieniając projekt ustawy o odbudowie tak, by nakazać przywrócenie dachu i iglicy do historycznego kształtu sprzed pożaru. Mimo że Zgromadzenie Narodowe początkowo odrzuciło tę poprawkę, ostatecznie, 16 lipca 2019 roku, po intensywnych debatach parlament przyjął ustawę regulującą odbudowę Notre-Dame. Ustawa ta nakładała obowiązek poszanowania statusu obiektu jako światowego dziedzictwa UNESCO, zgodności z międzynarodowymi konwencjami dotyczącymi ochrony zabytków oraz ograniczenia wyjątków od przepisów budowlanych, środowiskowych i konserwatorskich do absolutnego minimum. To pozwoliło na zachowanie historycznej autentyczności katedry, choć ograniczyło pole do nowatorskich rozwiązań inspirowanych wizją Viollet-le-Duca, XIX-wiecznego architekta odpowiedzialnego za poprzednią odbudowę iglicy. Krajowa komisja ekspertów ostatecznie jednogłośnie opowiedziała się za historyczną rekonstrukcją.
Etapy Rekonstrukcji i Kluczowe Odkrycia
Za koordynację procesu odbudowy katedry odpowiedzialny został Jean-Louis Georgelin, emerytowany generał francuskiej armii, mianowany przez prezydenta Macrona. Georgelin zyskał reputację człowieka zdecydowanego i konsekwentnego, a jego zadaniem było doprowadzenie do otwarcia Notre-Dame w ciągu pięciu lat. Niestety, zmarł nagle 18 sierpnia 2023 roku, pozostawiając projekt w kluczowej fazie realizacji. Jego poprzednik, Jean-Louis Georgelin, wyraził zadowolenie z postępów prac budowlanych.
Prace rekonstrukcyjne przebiegały wieloetapowo i obejmowały m.in.:
- usunięcie rusztowań zniszczonych podczas pożaru,
- zabezpieczenie murów i sklepienia przed dalszym osiadaniem (badania wykazały, że ściany katedry pomimo pożaru pozostały stabilne, podobnie jak i większość sklepień),
- oczyszczenie wnętrza z popiołów, sadzy i pyłu ołowiowego,
- rekonstrukcję więźby dachowej według oryginalnych metod stolarskich z wykorzystaniem francuskiego dębu (aby odbudować średniowieczną więźbę dachową, trzeba było ściąć dwa tysiące dębów),
- ponowne wykonanie iglicy według projektu Viollet-le-Duca z XIX wieku.
Na miejscu pracowały setki rzemieślników - cieśli, kamieniarzy, złotników, szklarzy i konserwatorów zabytków. Ośmiu mistrzów szklarskich z całej Francji rozpoczęło prace nad czyszczeniem i renowacją witraży, a pracownia katedry w Kolonii w Niemczech zadeklarowała pomoc w rekonstrukcji czterech z nich. Niemiecka komisarz ds. kultury Monika Grütters zapewniła, że jej kraj pokryje wszelkie koszty związane z tym zadaniem. W warsztacie szklarskim kolońskiej katedry witraże zostały najpierw oczyszczone z toksycznego pyłu ołowianego w specjalnie skonstruowanej komorze dekontaminacyjnej, a następnie konserwatorzy oczyścili szyby, pokleili pęknięcia w szkle, zalutowali przerwy w ołowianej sieci, odnowili ołów na krawędziach i ponownie zakitowali zewnętrzne boki paneli okiennych. Oszczędzone przez pożar witraże i wielkie organy zostały dokładnie oczyszczone. Po zakończeniu prac zabezpieczających rozpoczęła się renowacja wnętrza. Iglica błyszczy dawną świetnością, wraz ze złotym kogutem i krzyżem. Wewnątrz główny nacisk zostanie położony w nadchodzących miesiącach na elektryczność, ochronę przeciwpożarową, system ogrzewania i wreszcie meble.
Skutkiem dramatycznego pożaru było równie sensacyjne odkrycie, którego dokonali badacze francuscy. Były to żelazne klamry łączące kamienie, z których zbudowana jest katedra. Datowania i analizy metalurgiczne ujawniły, że te żelazne zbrojenia pochodzą z pierwszej fazy budowy kościoła w XII wieku. To sprawia, że Notre-Dame jest prawdopodobnie najstarszym budynkiem kościelnym na świecie z takimi żelaznymi zbrojeniami. Podczas ostatnich prac archeologicznych przed rozpoczęciem odbudowy iglicy paryskiej katedry Notre Dame odkryto również kilka grobów, pozostałość lektorium oraz ołowiany sarkofag datowany najpóźniej na XIV wiek.
Kontrowersje Wokół Witraży
Wokół katedry Notre-Dame w Paryżu wybuchł spór prawny i kulturalno-polityczny. Wymiana obejmuje sześć kaplic w nawie południowej. Oryginalne witraże, które przetrwały nienaruszone pożar w 2019 roku, mają zostać usunięte, zgodnie z wolą prezydenta, aby stworzyć w katedrze trwały pomnik XXI wieku. Koszt wymiany szacuje się na około 4 miliony euro.
Sprzeciw wobec projektu przybiera teraz nową formę na płaszczyźnie prawnej. Znane stowarzyszenie Sites et Monuments, jedna z najstarszych francuskich organizacji zajmujących się ochroną dziedzictwa kulturowego, ogłosiło zamiar ponownego wniesienia sprzeciwu wobec już wydanego pozwolenia na budowę. Argumenty konserwatorów zabytków są jasne: zachowanie pierwotnego stanu, skoro witraże przetrwały pożar, nie ma powodu związanego z ich renowacją, aby je wymieniać. Są one częścią oryginalnego XIX-wiecznego projektu Eugène'a Viollet-le-Duca. „Dzieła międzynarodowych artystów mają prowadzić dialog z dziełami dawnych mistrzów” - mówi o planowanych zmianach we wnętrzu katedry diecezja paryska. „Politycznie poprawny Disneyland” - komentują media.
Ponowne Otwarcie: Nowy Rozdział dla "Naszej Pani z Paryża"
15 kwietnia 2022 roku, w trzecią rocznicę pożaru, prezydent Macron odwiedził plac budowy i spotkał się z zespołem kierującym projektem. Wtedy już było wiadomo, że planowany termin ponownego otwarcia katedry zostanie dotrzymany. Symboliczne odsłonięcie odrestaurowanego budynku miało miejsce 29 listopada 2024 roku, w formie specjalnej transmisji online, prowadzonej przez samego prezydenta.
Uroczyste otwarcie nastąpiło 7 grudnia 2024 roku, po ponad pięciu latach od tragicznego pożaru. Chociaż główny korpus świątyni został już odrestaurowany i udostępniony wiernym oraz turystom, część prac konserwatorskich - szczególnie w zakrystii, chevecie (części prezbiterialnej) oraz na dziedzińcu - ma potrwać do 2027 roku. Francuzi z niecierpliwością czekają teraz na 8 grudnia 2024 roku, dzień, w którym „Nasza Pani z Paryża” ponownie otworzy swoje drzwi. Rektor Notre-Dame de Paris ks. Patrick Chauvet mówił: „Jest to świadectwo wiary, do którego jesteśmy wezwani.”
