Pożary w Grecji: Sytuacja na Peloponezie i Greckich Wyspach

Grecja, malowniczy kraj południowej Europy, w ostatnich latach regularnie zmaga się z falą niszczycielskich pożarów, które ogarniają zarówno kontynentalne regiony, jak i liczne wyspy. Żywioł ten prowadzi do ogromnych zniszczeń ekologicznych i materialnych, wymuszając ewakuacje mieszkańców oraz turystów. Półwysep Peloponez jest jednym z obszarów szczególnie dotkniętych tym problemem.

Przyczyny i czynniki sprzyjające pożarom

Pożary w Grecji to złożony problem, na który wpływają zarówno warunki naturalne, jak i działalność człowieka. Greckie lato charakteryzuje się połączeniem ekstremalnych upałów, braku deszczu i silnych wiatrów, co tworzy idealne warunki dla szybkiego rozprzestrzeniania się ognia.

Ekstremalne warunki pogodowe

Zmiany klimatyczne sprawiają, że pożary pojawiają się coraz wcześniej i trwają dłużej. Temperatury regularnie przekraczają 35°C, a niejednokrotnie sięgają 40°C, a nawet 47,1°C (jak w 2021 roku), co było najgorszą falą upałów od 1987 roku. Wilgotność powietrza spada niemal do zera, a silne wiatry, czasem wiejące z prędkością 80 km/h, sprawiają, że płomienie rozprzestrzeniają się w ekspresowym tempie. Suche lasy, wzgórza i trawy stają się wówczas łatwopalnym paliwem dla ognia.

Działalność człowieka

Oprócz czynników środowiskowych, do powstawania pożarów przyczynia się także działalność człowieka. Do najczęstszych przyczyn należą:

• Nieostrożność: porzucony niedopałek papierosa, niekontrolowane grillowanie czy ogniska w naturze.
• Awarie infrastruktury: zwarcia w liniach energetycznych, zwłaszcza tych zaniedbanych, z kablami zwisającymi z drewnianych słupów, mogą wywołać iskrzenie.
• Celowe podpalenia: Niestety, celowe podpalenia są nadal problemem. Część pożarów jest wzniecana w celu zniszczenia konkurencyjnych upraw lub, co bardziej rażące, przez nieuczciwych deweloperów, którzy próbują w ten sposób pozyskać tereny pod zabudowę, zwłaszcza w atrakcyjnych lokalizacjach blisko plaż. Brak pełnego rejestru terenów leśnych w Grecji przez długi czas sprzyjał takiemu procederowi. Według greckich specjalistów, aż 667 miejsc zapłonęło latem tego roku przez zaniedbanie lub celowe podpalenie. Władze planują wprowadzić surowsze kary za podpalenia.
• Zaniedbania systemowe: Słabo rozwinięta infrastruktura, niekoszone nieużytki, brak skutecznej koordynacji działań poszczególnych służb oraz niewystarczające wydatki na ogólną ochronę przeciwpożarową (poniżej średniej w południowych krajach UE) również pogarszają sytuację.

Sytuacja pożarowa na Peloponezie i wyspach

Pożary ogarniają liczne regiony Grecji, w tym Peloponez i główne wyspy. Poniżej przedstawiamy szczegóły wybranych zdarzeń oraz obszarów szczególnie zagrożonych.

Peloponez: Niszczycielski żywioł na półwyspie

Półwysep Peloponez regularnie staje się areną walki z ogniem. Niszczycielskie pożary wybuchały tam wielokrotnie, trawiąc trudno dostępne, górskie tereny pokryte lasem.

• W regionie Koryntii, na zachód od Aten, miały miejsce potężne pożary lasów. Ogień, napędzany silnym wiatrem wiejącym z prędkością do 80 km/h, dotarł w pobliże autostrady Patras-Korynt, co skutkowało wstrzymaniem ruchu. Mieszkańcy kilku wsi zostali ewakuowani, a szkoły zamknięte. W lasach znajdowano ciała ofiar pożarów. Burmistrz miasta Xylokastro określił sytuację jako "tragiczną", a strażacy walczyli z "wieloma rozproszonymi pożarami".
• W miejscowościach Sofiko i Erymanthos pożary spaliły tysiące hektarów lasów.
• W Xylokastro we wrześniu 2024 roku pożar spowodował śmierć dwóch osób i ewakuację trzech wiosek.
• Historyczne pożary (2007 r.): Półwysep Peloponeski doświadczył najbardziej niszczycielskich i śmiercionośnych pożarów w 2007 roku. Wybuchły one 23 sierpnia, szybko się rozprzestrzeniły i wymknęły spod kontroli, niszcząc zachodni i południowy Peloponez oraz południową część wyspy Eubea. Infrastruktura uległa poważnemu uszkodzeniu, a część pożarów została wzniecona celowo w celu obejścia zakazu budowania na terenach leśnych.

Pożary na greckich wyspach

Wyspy Grecji, będące popularnymi destynacjami turystycznymi, również są regularnie dotykane przez pożary.

• Eubea (Evia): Zastępca burmistrza Eubei przyznał, że "połowa wyspy spłonęła", co wymusiło ewakuację mieszkańców. Ogień zniszczył połacie lasów i zabił zwierzęta gospodarskie. Mieszkańcy borykali się z przerwami w dostawie wody. W lipcu 2024 roku silne wiatry i wysokie temperatury doprowadziły do pożarów na wyspie, co wymusiło ewakuacje i zniszczyło znaczne obszary leśne. W 2019 roku pożar na Eubei również szybko rozprzestrzenił się przez lasy i niekoszone nieużytki, zmuszając mieszkańców do ewakuacji. Sześciu strażaków zostało zabranych do szpitala z poparzeniami i wdychaniem dymu, a kilka wiosek zostało pozbawionych prądu.
• Kithira: Zastępca burmistrza Kithiry, Giorgos Komninos, poinformował, że połowa wyspy spłonęła, a spalone zostały domy, ule i drzewa oliwne. Zarządzono obowiązkową ewakuację z popularnej plaży. Władze zwróciły się o wprowadzenie stanu wyjątkowego. Wyspa była już dotknięta dużym pożarem w 2017 roku, który pochłonął prawie 9% jej powierzchni. W lipcu 2025 roku pożar w wiosce Pitsinades szybko rozprzestrzenił się, obejmując około 20% wyspy, wymuszając nowe alerty ewakuacyjne.
• Rodos: Lipiec 2023 roku przyniósł Rodos jedne z najpoważniejszych pożarów w historii. Ogień wybuchł 18 lipca w centralnej części wyspy i, podsycany silnym wiatrem, szybko rozprzestrzenił się na wschodnie i południowe wybrzeże, obejmując popularne kurorty takie jak Kiotari, Lardos i Lindos. Zagrożenie zmusiło do ewakuacji około 19 000 osób, w tym wielu turystów, co było największą operacją ewakuacyjną w historii Grecji. Pożary zniszczyły znaczne obszary leśne i infrastrukturę turystyczną.
• Kreta: Zniszczenia na Krecie były mniejsze w porównaniu do innych wysp, jednak media donosiły o spalonym kościele i czterech domach. Na dzień 3 lipca 2025 roku największe zagrożenie pożarowe występuje w okolicy miejscowości Ierapetra, gdzie silne siły gaśnicze zmagają się z wieloma rozproszonymi ogniskami, a podmuchy wiatru osiągają nawet 9 stopni w skali Beauforta.
• Chios: 18 sierpnia 2012 roku na Chios wybuchł pożar zagrażający bazie wojskowej. Ewakuowano dziewięć wiosek, a zniszczeniu uległo 7000 ha lasów i pól uprawnych. W czerwcu 2025 roku na wyspie trwał potężny, niespotykany na dotychczasową skalę pożar, do walki z którym skierowano ponad 130 strażaków i trzy śmigłowce gaśnicze. Grecka obrona cywilna rozesłała mieszkańcom komunikat z nakazem ewakuacji, a służby badały możliwość podpalenia.
• Korfu i Salamina: Pożary występowały także na Korfu, gdzie zarządzono prewencyjną ewakuację 2466 osób, oraz na wyspach Andros i Salamina.

Attyka i okolice Aten

Ogień pojawiał się również w niewielkiej odległości od Aten, co doprowadziło do alarmującej sytuacji. W miejscowości Kryoneria policja wzmocniła środki bezpieczeństwa w obawie przed szabrownikami. W północno-wschodniej części Grecji, niedaleko Aleksandropolis, strażacy odnaleźli ciała 18 osób, przypuszczalnie migrantów. Pożary w okolicach Aten i na przedmieściach (Grammatiko, Varnavas, Mount Penteli, Nea Makri, Marathon, Grammatiko, Chalandri, Vrilissia) w ciągu ostatnich lat spaliły tysiące hektarów, zniszczyły domy i wymusiły masowe ewakuacje.

Reakcja służb i międzynarodowa pomoc

W obliczu katastrofy Grecja często prosi o wsparcie międzynarodowe, a rząd Grecji podejmuje działania mające na celu zarządzanie kryzysem i odbudowę.

Apel premiera i wsparcie międzynarodowe

Premier Grecji Kiriakos Mitsotakis wielokrotnie apelował o pomoc do sojuszników z Unii Europejskiej. Do kraju przybywali strażacy i sprzęt z Włoch, Czech, Rumunii i innych państw. Grecja formalnie zwracała się o pomoc do Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności o dodatkowe samoloty gaśnicze. Premier Mitsotakis uspokajał tych, którzy stracili dobytek, zapewniając, że "Państwo będzie po ich stronie".

Działania służb greckich i problemy systemowe

Setki strażaków, wspieranych przez dziesiątki pojazdów, helikopterów i samolotów gaśniczych, walczy z żywiołem w różnych częściach Grecji. W akcjach gaśniczych dochodziło do poważnych wypadków, w tym spalenia wozów strażackich i ranienia strażaków. Sytuacja na frontach pożarowych bywa trudna, z wieloma rozproszonymi ogniskami, które silne podmuchy wiatru nieustannie tworzą na nowo.

Za tragiczne skutki pożarów w ostatnich dwóch dekadach często obwinia się ustawę z 1998 roku (nr 2612), która odebrała służbom leśnym kompetencje w obszarze zapobiegania i gaszenia pożarów, przekazując je w całości straży pożarnej, bez skutecznej koordynacji. To doprowadziło do sytuacji, w której flota wozów strażackich często ustawia się na głównych drogach i czeka, aż ogień dotrze do nich, zamiast powstrzymywać go w początkowym stadium. Brakuje odpowiedniego sprzętu, zasobów ludzkich i przede wszystkim prewencji.

Zawodowa grecka straż pożarna podlega Ministerstwu Ochrony Ludności. W 1991 roku powołano również ochotniczą straż pożarną, której członkowie są szkoleni przez akademię pożarniczą. Za mobilizację i koordynację podmiotów państwowych w momencie wystąpienia zdarzenia odpowiedzialny jest Sekretariat Generalny Ochrony Ludności. Odpowiada on za wydawanie przepisów, informowanie obywateli, organizowanie patroli, monitorowanie lasów, rozdzielanie sił gaśniczych, współpracę z innymi władzami oraz sporządzanie map ryzyka pożarów. Ma również moc prawną do wydawania nakazów ewakuacji.

Rekomendacje i działania naprawcze

Grecki rząd, pod unijną presją, pracuje nad poprawą sytuacji. Wdraża system monitorowania oparty na europejskim systemie informacji o pożarach lasów EFFIS, aktualizuje mapy lasów i weryfikuje status prawny ziemi. Raport komisji Goldammera z 2018 roku podkreśla potrzebę poprawy systemu zarządzania ryzykiem w kraju, wskazując na zmiany klimatu, degradację lasów, niewystarczającą prewencję i edukację oraz brak koordynacji między instytucjami.

Specjaliści podkreślają konieczność wdrażania programów prewencyjnych, takich jak usuwanie nadmieru materiałów organicznych i suchych roślin, oraz tworzenie pasów przeciwpożarowych, które obecnie są zbyt wąskie i niewystarczające. Organizacje pozarządowe, jak WWF Grecja i Hellenic Society for the Protection of Nature, angażują się w kampanie edukacyjne i projekty poprawy zapobiegania pożarom poprzez mobilizację ludności.

Program RAPCA z Andaluzji, polegający na wypasaniu zwierząt hodowlanych na łatwopalnych terenach, jest rozważany jako potencjalne rozwiązanie dla Grecji, której nieobca jest hodowla zwierząt.

Porady dla turystów i prognozy na przyszłość

Jeśli planujesz podróż do Grecji, warto być świadomym zagrożenia pożarowego i odpowiednio się przygotować.

Kiedy są pożary w Grecji?

Najbardziej ryzykowne miesiące to środek lata: lipiec i sierpień.

• Czerwiec: Temperatury rosną, ale nie są ekstremalne. Pożary są rzadkie, lokalne i łatwiejsze do opanowania. To dobry czas na podróż.
• Lipiec: Szczyt sezonu turystycznego i pożarowego. Temperatury przekraczają 35°C, wilgotność spada niemal do zera, a silne wiatry sprzyjają szybkiemu rozprzestrzenianiu się ognia. Dochodzi do pierwszych poważnych pożarów.
• Sierpień: Pożary osiągają apogeum. Długotrwała susza sprawia, że lasy i trawy są suchym paliwem. Wielokrotnie dochodziło do masowych ewakuacji, zamykania szlaków turystycznych i całych wysp.
• Wrzesień: Nadal gorący, ale zagrożenie powoli spada. Temperatury nieco się obniżają, a sporadyczne opady pomagają w walce z ogniem. Może być dobrym kompromisem dla szukających ciepła i niższego ryzyka.
• Październik i kolejne miesiące: Sytuacja stabilizuje się, temperatury wracają do normy, zaczynają się jesienne deszcze, a ryzyko pożarów maleje niemal do zera.

Gdzie są pożary w Grecji? Regiony zagrożone i bezpieczne

Aby uniknąć stresu, warto wiedzieć, które rejony są najbardziej zagrożone, a które stosunkowo bezpieczne.

Najbardziej zagrożone rejony:

• Attyka (okolice Aten): Varnavas, Mount Penteli, Nea Makri, Marathon, Grammatiko, Chalandri, Vrilissia.
• Peloponez: Sofiko, Erymanthos, Xylokastro (zwłaszcza zachodnie i południowe części).
• Eubea (Evia)
• Rodos (zwłaszcza wschodnie i południowe wybrzeże, kurorty takie jak Kiotari, Lardos i Lindos).
• Północna Grecja: Falakro i Paggaio (rejony górskie).

Wyspy i regiony najmniej zagrożone:

• Cyklady: Santorini, Mykonos, Paros, Naxos - charakteryzują się skąpą, skalistą roślinnością, co oznacza mniejsze ryzyko wielkich pożarów.
• Kreta: Mimo że zdarzają się ogniska zapalne, wyspa jest na tyle duża, że nawet w sezonie można znaleźć bezpieczne miejsca.
• Korfu i Zakinthos: Mają więcej zieleni, ale dzięki bliskości wody ewentualne pożary rzadko wymykają się spod kontroli.
• Północna Grecja: Saloniki czy półwysep Chalkidiki, gdzie ryzyko pożarów jest znacznie mniejsze niż na południu.
• Wschodnie wybrzeże Peloponezu: Klimat jest tu bardziej wilgotny, a roślinność mniej podatna na zapłon. Warto sprawdzić Nafplio - urocze miasteczko z pięknymi plażami i bezpiecznym otoczeniem.

Jak sprawdzać zagrożenie?

Grecja dysponuje specjalnym, 5-stopniowym systemem prognozowania pożarów, który codziennie analizuje czynniki meteorologiczne i wydaje ostrzeżenia dla regionów:

• Poziom 1-2: Niskie zagrożenie.
• Poziom 3: Umiarkowane ryzyko, które może wzrosnąć przy silnym wietrze.
• Poziom 4: Wysokie zagrożenie - warto śledzić aktualizacje.
• Poziom 5: Bardzo wysokie ryzyko - lepiej unikać lasów i terenów zagrożonych.

Bieżącą sytuację można sprawdzać na oficjalnych źródłach, takich jak:

• Strona Greckiej Obrony Cywilnej (codzienne aktualizacje zagrożenia pożarowego).
• Mapa pożarów FIRMS NASA (satelitarne śledzenie ognia na żywo).
• Google Maps (często lokalni mieszkańcy i media udostępniają najświeższe informacje).

Co robić w rejonie zagrożonym pożarem?

Jeśli znajdziesz się w okolicy zagrożonej pożarem, zachowaj spokój i postępuj zgodnie z poniższymi wskazówkami:

• Śledź komunikaty: Oficjalne źródła i lokalne media.
• Miej naładowany telefon: Zapisz numer alarmowy 112. Przyda się również power bank.
• Przygotuj gotówkę: Bankomaty mogą nie działać w razie awarii prądu.
• Mapa offline: Pomoże w razie braku zasięgu.
• Kopia dokumentów: Ułatwi formalności w przypadku ewakuacji.
• Maseczka (najlepiej N95): Przy dużym zadymieniu może być niezbędna.
• Stosuj się do instrukcji: Jeśli jesteś w hotelu, stosuj się do zaleceń personelu i służb. Władze zazwyczaj szybko reagują i organizują ewakuacje, jeśli jest to konieczne.
• Unikaj ryzykownych zachowań: Bezwzględnie przestrzegaj zakazów rozpalania ognisk i wyrzucania niedopałków w naturze.

Podróżując po Grecji latem, warto być na bieżąco. Pożary mogą pojawić się nagle, ale śledzenie ostrzeżeń i znajomość sytuacji może pomóc w zaplanowaniu bezpiecznych wakacji.

tags: #peloponez #grecja #pozar