Prąd elektryczny jest wykorzystywany w większości urządzeń AGD oraz sprzętu komputerowego, a także maszyn i osprzętu używanych w działalności usługowej i produkcyjnej. W obiektach mieszkalnych i usługowych z reguły będą to urządzenia zasilane niskim napięciem, tj. do 1000 V (1 kV), w przemyśle używane moce są na ogół znacznie większe. Podstawowym zagrożeniem, jeśli chodzi o porażenie prądem, jest ryzyko zgonu wskutek skurczu mięśni i zatrzymania oddechu oraz migotania serca, a w wyniku porażenia mięśni także niemożności ucieczki z zagrożonego miejsca.
Natychmiastowe Działania w Obliczu Pożaru Elektrycznego
Podstawową czynnością związaną z działaniem w razie wybuchu pożaru urządzeń elektrycznych jest ich wyłączenie oraz odłączenie od źródła zasilania. Jeśli jest to niemożliwe, należy zadbać o rozłączenie całego obwodu, np. przez użycie tablicy rozdzielczej budynku.
W przypadku pożaru instalacji elektrycznej należy działać szybko, ale przede wszystkim bezpiecznie. Po podaniu informacji o zdarzeniu służbom ratunkowym (dzwoniąc pod numer 998 lub 112) nie należy odkładać słuchawki do chwili potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia. Nie można dopuścić do odcięcia przez pożar drogi wyjścia z mieszkania, a gdy już do tego dojdzie, należy udać się do pomieszczenia posiadającego okno lub balkon, usytuowanego najdalej od miejsca pożaru, zabierając ze sobą (jeśli jest to możliwe) mokry koc lub ręcznik i zamykając za sobą drzwi do innych pomieszczeń na klamkę. Wchodząc do pomieszczeń lub stref silnie zadymionych, należy przyjmować pozycję pochyloną (jak najbliżej podłogi) oraz zabezpieczać drogi oddechowe prostymi środkami.
Wybór Środka Gaśniczego i Bezpieczne Gaszenie
Czego unikać i co stosować
Kolejną kwestią jest niewykorzystywanie środków gaśniczych, które przewodzą prąd - przede wszystkim wody. Trzeba pamiętać, że urządzenia przeznaczone do stosowania w przypadku pożaru urządzeń elektrycznych mają stosowną adnotację na etykiecie. W przypadku gaśnic będzie to oznaczenie „Do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem do 1000 V”. Najczęściej zawiera ono także wskazówkę na temat zachowania odległości przynajmniej 1 metra od źródła ognia.
Badania dielektryczne przechodzą gaśnice proszkowe, pianowe i płynowe. Możliwości zastosowania konkretnych środków gaśniczych wiążą się ściśle z odstępami, jakie powinniśmy zachować podczas gaszenia.
Normy i Zalecenia Bezpieczeństwa
PN-EN 3-2:1999, Gaśnice przenośne. Szczelność, badanie przewodności elektrycznej, wymagania szczególne, to norma dla gaśnic, dzięki której już jako użytkownik końcowy otrzymujemy odpowiedź, czy gaśnica z danym środkiem gaśniczym może być wykorzystana do gaszenia pożarów urządzeń pod napięciem elektrycznym. Informacja ta zawarta będzie na etykiecie gaśnicy, gdzie będzie widniał napis np. „Do gaszenia urządzeń elektrycznych do 1000V z odległości powyżej 1m”.
Działania gaśnicze w obrębie urządzeń pod napięciem elektrycznym zawsze stanowiły wyzwanie dla strażaków ze względu na możliwość porażenia prądem elektrycznym. Pierwszym źródłem, które należy poruszyć w omawianym temacie, jest ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 16 września 2008 r. Interpretując te paragrafy pod kątem realnych działań strażackich, jeżeli na miejscu nie ma pracowników Pogotowia Energetycznego, którzy potwierdzają brak prądu w instalacji lub urządzeniu, strażacy przyjmują, że instalacja lub urządzenia cały czas jest pod napięciem. Mimo że rozporządzenie wskazuje bezpośrednio przestrzeganie tych paragrafów tylko przez strażaków PSP, strażacy OSP są również zobligowani do ich przestrzegania. Stan ten jest podyktowany analogią przepisu prawnego (analogia legis), gdzie ze względu na brak konkretnego dla tej grupy rozporządzenia, zastosowanie ma inne najbliższe rozporządzenie.
Drugim źródłem jest ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ENERGII z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych, gdzie w paragrafie 23, punkt 3 określono minimalne odstępy w powietrzu od nieosłoniętych urządzeń elektroenergetycznych lub ich części znajdujących się pod napięciem, wyznaczające zewnętrzne granice strefy pracy. Jedną z wartości jest odstęp minimum 30 centymetrów przy napięciu mniejszym lub równym 1000V (1kV). Możemy z tego wywnioskować, że w momencie, gdybyśmy znaleźli się przypadkowo przy urządzeniu pod napięciem do 1000V, żeby nie zostać porażonym prądem, musimy zachować odstęp od urządzenia minimum 30 centymetrów.
Norma niemiecka DIN VDE 0132 zawiera przepisy dotyczące gaszenia pożarów i pomocy technicznej w zakresie instalacji elektrycznych, podając odległości dla wody:
- Urządzenie pod napięciem niskim: prąd rozproszony wody = odstęp minimum 1 metr, prąd zwarty wody = odstęp minimum 5 metrów.
- Urządzenie pod napięciem średnim: prąd rozproszony wody = odstęp minimum 5 metrów, prąd zwarty wody = odstęp minimum 10 metrów.
Inną ciekawostką z Europy, która daje wiedzę na temat gaszenia urządzeń pod napięciem elektrycznym, jest zakończone w 2018 roku badanie prowadzone przez berlińską straż pożarną pod kątem możliwości gaśniczych piany sprężonej (CAFS).
Przyczyny Pożarów Urządzeń Elektrycznych i Zapobieganie
Pożary instalacji elektrycznej najczęściej rozpoczynają się w kilku charakterystycznych miejscach. Szczególnie narażone są przestarzałe tablice rozdzielcze, przeciążone obwody oraz miejsca, gdzie doszło do uszkodzenia izolacji przewodów. Zwiększoną uwagę warto zwrócić na starsze instalacje, które nie były projektowane z myślą o współczesnym, intensywnym użytkowaniu urządzeń elektrycznych. Najczęściej pożary spowodowane przez instalacje elektryczne wynikają z nieostrożności w obsłudze, ustawiania urządzeń ogrzewczych w pobliżu materiałów palnych, na podłożu palnym lub z wadliwego działania samej instalacji.
W sezonie grzewczym rokrocznie obserwuje się zwiększoną liczbę pożarów spowodowanych nieprawidłową eksploatacją urządzeń ogrzewczych na paliwa stałe, ciekłe i gazowe oraz elektrycznych. Przede wszystkim należy zachować odstęp od różnego rodzaju źródeł ciepła - piecyków, grzałek, promienników, termowentylatorów oraz oczywiście kominków.
Jak zapobiegać pożarom domów spowodowanym przez urządzenia elektryczne
Bezpieczeństwo Oświetlenia Choinkowego
Jeżeli chodzi o oświetlenie choinki, to najlepsze są lampki już gotowe, oznakowane znakiem CE, dopuszczającym do stosowania na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego - przestrzegamy przed tzw. samoróbkami. Ważne jest także, aby strumień ciepła wydobywający się z urządzeń grzewczych skierowany był w przeciwną stronę niż choinka. Według przepisów odległość ta powinna wynosić 60 cm. Oczywiście byłoby lepiej, gdyby ten odstęp był większy. Ważne jest także, aby nie ustawiać choinki blisko zasłon i firanek. Często przy choince zapalamy sztuczne ognie lub świeczki, dlatego kolejną ważną rzeczą jest stabilne ustawienie drzewka, tak aby się nie przewróciło. Teoretycznie tzw. zimne ognie są bezpieczne, jeżeli zostały zawieszone pod gałązkami i ich nie przypalają. Wytwarzają one jednak wysoką temperaturę i w sprzyjających warunkach mogą wywołać pożar.
Niebezpieczne mogą być także lampki zawieszane na wolnym powietrzu. Ozdabia się nimi rosnące w ogródkach świerki, jodły i inne drzewka, a także wejścia do domów i okapy dachów. Girlandy różnokolorowych światełek wyglądają imponująco, ale należy zwrócić uwagę, czy są one przystosowane do używania w tych warunkach.
W przypadku pożaru choinki w pierwszej kolejności należy wyłączyć ozdoby (lampki, światełka) z instalacji elektrycznej. Następnie powinno się polać choinkę wodą lub użyć gaśnicy. Jeżeli pożar się rozprzestrzenia, należy wezwać straż pożarną.
Postępowanie po Ugaszeniu Pożaru Elektrycznego
Po ugaszeniu pożaru instalacji elektrycznej pozostaje szereg działań, które należy podjąć, aby zabezpieczyć miejsce zdarzenia. Pierwszym krokiem powinno być zlecenie przeglądu instalacji elektrycznej wykwalifikowanemu elektrykowi, który oceni zakres uszkodzeń i bezpieczeństwo dalszego użytkowania. Nie włączaj ponownie prądu, dopóki nie uzyskasz pewności, że instalacja jest bezpieczna. Należy także powiadomić ubezpieczyciela o zdarzeniu i udokumentować szkody za pomocą zdjęć.