Raporty i Działania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Związku z Bezpieczeństwem Budynków i Pożarami

Bezpieczeństwo użytkowania obiektów budowlanych jest kluczowym elementem ochrony życia, zdrowia, mienia i środowiska. Prawidłowe utrzymanie budynków, regularne kontrole oraz świadomość zagrożeń, takich jak pożary czy zatrucia tlenkiem węgla, spoczywają przede wszystkim na właścicielach i zarządcach nieruchomości. W artykule przedstawiamy szczegółowe obowiązki, rolę instytucji nadzoru, konsekwencje zaniedbań oraz rekomendacje mające na celu poprawę bezpieczeństwa.

Obowiązki Właścicieli i Zarządców Obiektów Budowlanych

Właściciele lub zarządcy obiektów budowlanych obowiązani są do zapewnienia bezpiecznego użytkowania obiektu budowlanego. Obejmuje to dbałość o należyty stan techniczny budynku i niedopuszczanie do przeciążenia jego konstrukcji, na przykład przez zalegający na dachach śnieg. Obowiązek ten, wynikający z art. 61 pkt 2 ustawy - Prawo budowlane, ma na celu uniknięcie zagrożeń dla życia, zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska, które mogą być spowodowane przez niekorzystne warunki atmosferyczne lub inne czynniki. Dodatkowo, właściciele i zarządcy mają obowiązek stosować się do przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 21.04.2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Zapewnienie Bezpieczeństwa Instalacji Grzewczych i Kominowych

W związku ze wzmożonym w okresie jesienno-zimowym występowaniem zagrożeń związanych z eksploatacją instalacji grzewczych, przypomina się o obowiązku zapewnienia przeprowadzenia co najmniej raz w roku, okresowej kontroli stanu technicznego użytkowanych obiektów budowlanych. W szczególności dotyczy to sprawdzenia instalacji gazowych oraz przewodów kominowych: dymowych, spalinowych i wentylacyjnych, zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy - Prawo budowlane.

Na właścicielach, zarządcach i użytkownikach obiektów budowlanych spoczywa także obowiązek usunięcia, w czasie lub bezpośrednio po przeprowadzonej kontroli, stwierdzonych uszkodzeń oraz uzupełnienia braków, które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia, pożar, wybuch, porażenie prądem elektrycznym albo zatrucie gazem.

Należy również pamiętać o obowiązku usuwania zanieczyszczeń z przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych. W obiektach, w których odbywa się proces spalania paliwa stałego, ciekłego lub gazowego, zanieczyszczenia z przewodów dymowych i spalinowych usuwa się w częstotliwościach określonych w przepisach. Zanieczyszczenia z przewodów wentylacyjnych usuwa się co najmniej raz w roku, chyba że większa częstotliwość wynika z warunków użytkowych (§ 30 ust. 2 i 3 rozporządzenia).

Kontrole Okresowe i Ich Przebieg

Zakres Kontroli Okresowych

Przedmiotem kontroli okresowej jest sprawdzenie stanu technicznego:

• elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu,
• instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska,
• instalacji gazowych oraz przewodów kominowych: dymowych, spalinowych i wentylacyjnych (art. 62 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo budowlane).

Właścicielom i zarządcom zaleca się kierowanie do użytkowników obiektów budowlanych, a zwłaszcza lokali mieszkalnych, apeli o przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa ich użytkowania w celu uniknięcia zagrożeń, w tym zatruć tlenkiem węgla.

Kwalifikacje Osób Przeprowadzających Kontrole

Kontrole okresowe powinny wykonywać - na zlecenie właściciela lub zarządcy - osoby posiadające właściwe kwalifikacje, czyli legitymujące się uprawnieniami budowlanymi w odpowiedniej specjalności. W odniesieniu do przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych i wentylacyjnych, kontrole powinny przeprowadzać osoby posiadające kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim bądź osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności. Natomiast w przypadku kominów przemysłowych, kominów wolno stojących oraz kominów i przewodów kominowych, w których ciąg kominowy jest wymuszony pracą urządzeń mechanicznych - wyłącznie osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności.

Raportowanie i Obowiązek Usunięcia Nieprawidłowości

Osoba dokonująca kontroli jest obowiązana bezzwłocznie wysłać zawiadomienie o przeprowadzonej kontroli do właściwego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, osoba dokonująca kontroli ma obowiązek bezzwłocznie przesłać do Inspektoratu kopię protokołu kontroli.

Właściciel, zarządca lub użytkownik powinien natychmiast usunąć uszkodzenia lub uzupełnić braki, które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska, a w szczególności katastrofę budowlaną, pożar, wybuch, porażenie prądem elektrycznym albo zatrucie gazem (art. 70 ust. 1 ustawy - Prawo budowlane).

Zagrożenia Pożarowe i Zatrucia Tlenkiem Węgla

Najczęstszą przyczyną zatrucia tlenkiem węgla (zaczadzenia) w budynkach jest niesprawność urządzeń spalających paliwo lub niewłaściwa wentylacja. Pożary sadzy w kominie, choć często niedoceniane, stanowią powszechne i poważne zagrożenie. Pilotażowe badania przeprowadzone przez Fundację 360 w województwie śląskim wykazały, że w ciągu jednego roku na badanym terenie kominy płonęły 930 razy. Biorąc pod uwagę sezon grzewczy, oznacza to średnio 8 pożarów kominów dziennie w regionie.

W niektórych powiatach, takich jak cieszyński, pożary sadzy stanowią co piąty wyjazd do pożaru (20% wszystkich interwencji jednostek ratowniczo-gaśniczych Państwowej Straży Pożarnej). Podobne wysokie wskaźniki odnotowano w powiecie żywieckim (18%) oraz w Bielsku-Białej i powiecie bielskim (17%), a także w Rybniku i powiecie rybnickim (16%). Uśredniając te wyniki, można stwierdzić, że wyeliminowanie zjawiska palenia się sadzy w kominie mogłoby zmniejszyć konieczność interwencji straży pożarnej w województwie o ponad 10%.

Rola Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

Państwowa Straż Pożarna jest wyposażona w uprawnienia kontrolne i represyjne w zakresie egzekwowania obowiązku usuwania zanieczyszczeń z przewodów kominowych. Mimo to, z 930 przypadków interwencji związanych z zapaleniem się sadzy w kominie, tylko w jednym przypadku nałożono mandat karny. Obowiązujące przepisy w zakresie cyklicznego czyszczenia przewodów kominowych są tak skonstruowane, że w przypadku ich przestrzegania zapalenie się sadzy jest mało prawdopodobne.

To oznacza, że w każdym przypadku pożaru sadzy istnieje graniczące z pewnością podejrzenie popełnienia wykroczenia z art. 82 § 2 kodeksu wykroczeń lub przestępstwa z art. 91a Prawa budowlanego przez właściciela lub zarządcę budynku.

Postępowanie PSP po Pożarze Sadzy

Rekomendowane postępowanie PSP po zakończeniu akcji gaśniczej w przypadku pożaru sadzy powinno obejmować:

• Wezwanie Policji: jako organu uprawnionego do ścigania przestępstw (art. 91a Prawa budowlanego) w celu zabezpieczenia śladów i dowodów.
• Wezwanie kominiarza: do przeprowadzenia oględzin komina i podjęcia decyzji o dopuszczeniu do korzystania z budynku. W przypadku braku zgody, natychmiastowe wydanie decyzji o zakazie eksploatacji pomieszczeń (art. 26 ustawy o PSP).
• Czynności kontrolno-rozpoznawcze: niezwłoczne podjęcie przez PSP czynności w celu przekazania informacji Policji i Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego dla zbadania stanu technicznego budynku.
• Nakładanie mandatów: uprawnieni strażacy powinni nakładać mandaty karne na właścicieli lub zarządców za wykroczenie z art. 82 § 2 kodeksu wykroczeń.

Zauważono, że jedynie w 6% interwencji wywołanych pożarem sadzy w kominie PSP zawiadomiła powiatowy inspektorat nadzoru budowlanego. To świadczy o minimalnej współpracy między tymi instytucjami w zakresie przeciwdziałania pożarom kominów i ścigania osób odpowiedzialnych.

Rola Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB)

Do właściwości Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, jako organu pierwszej instancji, należą zadania i kompetencje określone w art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo budowlane. Obejmują one m.in.:

• prowadzenie działalności kontrolno-inspekcyjnej oraz postępowań związanych z utrzymaniem obiektów budowlanych (art. 62 ust. 3, art. 65, art. 66, art. 67 ust. 1 i 3, art. 68, art. 69, art. 70 ust. 2),
• prowadzenie postępowań wyjaśniających w sprawie katastrof budowlanych (art. 74, art. 75 ust. 1 pkt 3 lit. a, art. 76, art. 78),
• kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego,
• badanie przyczyn powstawania katastrof budowlanych.

Kontrola przestrzegania i stosowania przepisów prawa budowlanego obejmuje badanie zgodności wykonywania robót budowlanych z przepisami, projektem budowlanym i warunkami określonymi w decyzji o pozwoleniu na budowę, a także sprawdzanie posiadania przez osoby pełniące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie właściwych uprawnień.

Przyjmowanie Wniosków i Skarg

Wnioski, podania, skargi i zawiadomienia są załatwiane według kolejności wpływu zgodnie z terminami określonymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego oraz w ustawie Prawo budowlane. Pisma interwencyjne stanowią podstawę do podejmowania z urzędu czynności kontrolnych. Organy nadzoru budowlanego mają prawo wstępu do obiektu budowlanego oraz na teren budowy, zakładu pracy, a czynności kontrolne przeprowadza się w obecności inwestora, kierownika budowy lub robót, właściciela lub zarządcy obiektu, lub w uzasadnionych przypadkach - w obecności pełnoletniego świadka.

PINB prowadzi również ewidencje decyzji, postanowień i zgłoszeń, ewidencje rozpoczynanych i oddawanych do użytkowania obiektów budowlanych, a także rejestry skarg i wniosków, upomnień oraz informacji o zagrożeniu.

Kary i Odpowiedzialność Prawna za Zaniedbania

Prawo budowlane przewiduje surowe konsekwencje za nieprzestrzeganie obowiązków:

• Kto nie zapewnia wykonania okresowej kontroli, podlega karze grzywny (art. 93 pkt 8 ustawy Prawo budowlane).
• Kto niewłaściwie utrzymuje i użytkuje obiekt budowlany lub nie zapewnia bezpieczeństwa użytkowania obiektu budowlanego, podlega grzywnie nie mniejszej niż 100 stawek dziennych, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (art. 91a ustawy Prawo budowlane).
• Kto nie spełnia obowiązku usunięcia stwierdzonych uszkodzeń lub uzupełnienia braków, mogących spowodować niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, podlega karze aresztu albo karze ograniczenia wolności, albo karze grzywny (art. 92 ust. 1 ustawy Prawo budowlane).

Obecnie stosowane kary, takie jak mandat w maksymalnej wysokości 500 złotych, są często niewystarczającym „straszakiem” przymuszającym właścicieli do przeprowadzania okresowych kontroli i dbania o stan techniczny obiektu. Konieczne są bardziej rygorystyczne przepisy, w tym karne, szczególnie w odniesieniu do nieużytkowanych budynków, aby zapewnić bezpieczeństwo ludzi i mienia.

Przykłady Konsekwencji Zaniedbań

Brak dbałości o stan techniczny budynków przez właścicieli lub zarządców prowadzi do poważnych zagrożeń. Poniżej przedstawiono przykłady z Poznania:

• Pożar przy ulicy Krańcowej 4: Brak wyobraźni użytkownika mieszkania w budynku wielorodzinnym doprowadził do pożaru, który przeniósł się na drewnianą konstrukcję dachu. Ostatnia kondygnacja mieszkalna i dach części budynku zostały zniszczone, co skutkowało decyzją o wyłączeniu z użytkowania 48 lokali mieszkalnych.
• Dewastacja kamienicy przy ulicy Działyńskich 8: Kontrola w nieużytkowanym, zabytkowym budynku ujawniła obraz totalnej destrukcji: uszkodzone połacie dachu, ubytki w stolarce, pozrywane stropy, zagruzowane klatki schodowe, a nawet rosnące drzewa na ścianach. Wydano zalecenia dotyczące ekspertyzy stanu technicznego, zabezpieczenia dachu i bieżącego monitoringu.
• Odpadające fragmenty gzymsu przy ulicy Dąbrowskiego 53/55: Dwukrotne oderwanie się fragmentu gzymsu z kamienicy stwarzało ogromne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Interwencja PINB skutkowała zamontowaniem siatki zabezpieczającej i koniecznością remontu. W tym przypadku problemem było przeprowadzanie kontroli, ale nie wykonywanie wszystkich zawartych w protokole zaleceń.
• Groźba zawalenia budynku przy ulicy Roosevelta 8: Dramatyczny przykład lekceważenia obowiązków właścicieli, który doprowadził do ewakuacji kilkudziesięciu osób z sąsiadujących budynków oraz czasowego wyłączenia ulicy z użytkowania.

Te przypadki podkreślają, że nieprzeprowadzanie kontroli stanu technicznego lub niewykonywanie bieżącej konserwacji, eliminującej zagrożenie, może doprowadzić do tragedii.

Wyzwania i Rekomendacje dla Systemu Nadzoru

Obecne narzędzia prawne często nie są wystarczające do zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i mienia w przypadku lekceważenia obowiązków przez właścicieli lub zarządców. Istnieje potrzeba wzmocnienia przepisów, w tym wprowadzenia bardziej rygorystycznych sankcji karnych, szczególnie w odniesieniu do zaniedbywanych, nieużytkowanych budynków, które stanowią zagrożenie dla sąsiednich nieruchomości i przechodniów.

Ponadto, kluczowe jest umożliwienie nadzorowi budowlanemu prowadzenia kontroli prewencyjnych, które będą zapobiegały niebezpiecznym zjawiskom w budownictwie. Niezbędna jest również intensywna współpraca pomiędzy Policją, Państwową Strażą Pożarną i Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego - zarówno na etapie zapobiegania, jak i w postępowaniu w przypadku zaistnienia pożaru sadzy lub innych zagrożeń technicznych.

tags: #pinb #raport #pozar #budynku