Samochody strażackie są nieodłącznym elementem codziennej pracy strażaków. Nie tylko błyskawicznie docierają na miejsce zdarzenia, ale przede wszystkim kryją w sobie sprzęt niezbędny do przeprowadzania różnorodnych działań ratowniczych. Rola samochodów w środowisku strażackim jest niezwykle ważna.
W codziennym ruchu drogowym obserwujemy różne pojazdy strażackie - mniejsze i większe, często pędzące na akcję lub powracające do bazy. Istnieje również klasyfikacja obejmująca trzy główne typy pojazdów pożarniczych, które poza transportem strażaków i sprzętu, pełnią inne kluczowe funkcje.
Podstawowe elementy konstrukcyjne podnośnika strażackiego
Każdy pojazd strażacki składa się z kilku kluczowych elementów.
Podwozie
Podwozie stanowi bazę, na której zabudowany jest cały pojazd pożarniczy. Obejmuje ono zespół napędowy z ramą i kabiną. Do celu zabudowy na podnośnik mechaniczny, można wykorzystać podwozie o konstrukcji tzw. miejskiej, uterenowionej lub terenowej.
Zabudowa
Drugim istotnym elementem jest zabudowa, która często wykonana jest z elementów aluminiowych, co znacząco wpływa na zmniejszenie masy pojazdu. W zabudowie znajdują się także skrytki na sprzęt, zamykane aluminiowymi, bryzgoszczelnymi żaluzjami.
Podpory hydrauliczne
Za stabilność drabiny podczas pracy odpowiedzialne są podpory hydrauliczne, przymocowane do ramy podwozia. Podpory te są wykonane z wytrzymałych elementów stalowych.
Zestaw ramienia teleskopowego
Najważniejszym elementem podnośnika jest natomiast „zestaw ramienia teleskopowego”. Na zestaw ten składają się obrotnica, kozioł oraz ramię teleskopowe. „Ramię” to zespół teleskopowych stalowych segmentów, osadzonych na koźle i zawsze wyposażone jest w kosz ratowniczy. Standardem stały się ramiona o konstrukcji typu "Z".
Zasada działania i bezpieczeństwo podnośników hydraulicznych
Z zasady podnośniki hydrauliczne, tak jak drabiny mechaniczne, są pojazdami bez zbiorników na wodę oraz bez autopomp. Kluczowym elementem ich pracy są wysuwane podpory, które należy wysunąć najlepiej na maksymalny wysuw, a następnie ustawić na stabilnym gruncie.
Wysuwanie segmentów „ramienia” odbywa się za pomocą cylindra hydraulicznego umieszczonego w pierwszym segmencie, a następnie dalej za pomocą lin stalowych ułożonych na bloczkach przymocowanych do segmentów.
Nadzór nad bezpieczeństwem pracy podnośnika sprawuje komputer wraz z zestawem czujników. Komputer nadzoruje całą pracę podczas pracy „ramieniem”, żeby nie doszło do obalenia podnośnika podczas pracy. W komputerze zaprogramowane są m.in. maksymalne wysuwy segmentów przy różnych kątach uniesienia oraz przy różnych wysuwach podpór. Także maksymalne obciążenia kosza są zaprogramowane w komputerze. W przypadku przekroczenia bezpiecznych wartości komputer nie pozwala na dalsze działania.
Wymagania standaryzacyjne dla podnośników
Wytyczne standaryzacji pojazdów pożarniczych dla samochodu z podnośnikiem hydraulicznym określają, że wysokość ratownicza powinna wynosić co najmniej 20 metrów. Typoszereg takich pojazdów to SH lub SHD (np. SH-21, SHD-23). Poniżej przedstawiamy niektóre z wymagań:
- Ilość miejsc: 2 lub 3
- Kosz ratowniczy o nośności dla minimum 2 osób
- Pion wodny teleskopowy
- Nosze przystosowane do mocowania w koszu
- Działko typu DWP-16 lub DWP-24
- Radiotelefon przewoźny
- Aparat powietrzny: 2 lub 3 sztuki
- Szelki bezpieczeństwa: 2 sztuki
- Pilarka łańcuchowa do drewna z prowadnicą o długości min. 33 cm
Anatomia pompy strażackiej
Przykłady zastosowań i nowoczesne rozwiązania
Podnośniki typu PMT-25 D.14 (KP PSP Nysa i Kędzierzyn-Koźle)
Dwa samochody to podnośniki hydrauliczne typu PMT-25 D.14 zabudowane na podwoziu MAN TGM 15.290 4x2 BB, o wysokości ratowniczej minimum 23 metrów. Zakup podnośnika dla KP PSP w Nysie został zrealizowany w ramach środków finansowych pochodzących z Programu Modernizacji Służb oraz dofinansowania z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu. Natomiast pojazd KP PSP w Kędzierzynie-Koźlu został sfinansowany ze środków Programu Modernizacji Służb, przy wsparciu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu oraz Gminy Kędzierzyn-Koźle. Nowe podnośniki hydrauliczne znacząco podniosą poziom bezpieczeństwa mieszkańców regionu, skrócą czas dotarcia do osób poszkodowanych oraz zwiększą efektywność działań strażaków podczas zdarzeń wymagających pracy na wysokości.
Zaawansowany podnośnik Bronto Skylift dla LOTOS Straż
Jednym z najnowocześniejszych tego typu urządzeń jest podnośnik zdolny prowadzić skuteczne działania ratowniczo-gaśnicze na wysokości 81 metrów. Ten wyjątkowy pojazd, którego bazą jest podwozie SCANIA P450 10x4, został dostarczony do LOTOS Straż na początku marca. Producentem zabudowy z podnośnikiem jest znana w branży pożarniczej firma Bronto Skylift z Finlandii. Nowy sprzęt będzie służyć LOTOS Straż do zabezpieczania najwyższych obiektów rafineryjnych. Do gdańskiego zakładu podnośnik trafił 1 marca, od tego czasu trwają szkolenia.
Do obsługi tego zaawansowanego urządzenia zostanie przeszkolonych w sumie 15 strażaków i 2 ratowników chemicznych z LOTOS Straż. Specjalistyczna wiedza jest niezbędna do jego obsługi, a jego możliwości są imponujące. Strażacy na terenie rafinerii w Gdańsku zabezpieczają instalacje na różnych wysokościach. Nowy podnośnik umożliwi im skuteczniejsze i bezpieczniejsze wykonywanie zadań. Głównym zadaniem LOTOS Straż jest zapewnienie bezpieczeństwa i ciągłości pracy na terenie rafinerii. Nowy sprzęt stanowi ogromne wsparcie w przypadku prowadzenia skutecznych działań ratowniczo-gaśniczych na dużych wysokościach.
Maksymalna robocza wysokość podnośnika to 81 metrów, a boczny wysięg - prawie 30 metrów, co czyni go najwyższym tego typu sprzętem w Polsce. Odpowiednią sztywność konstrukcji zapewnia zespawanie jej elementów ze stali o wysokiej wytrzymałości techniką plazmową. Maksymalny udźwig zamontowanego na końcu kosza to 500 kg.
Specjalistyczna zabudowa z podnośnikiem została wykonana w zakładach Bronto Skylift w Finlandii. Prace nad nią trwały 14 miesięcy, a ich efektem jest najnowocześniejsze tego typu urządzenie, dysponujące możliwością zdalnego sterowania i pozwalające na prowadzenie akcji gaśniczej z wykorzystaniem działka wodno-pianowego o wydajności 3800 litrów na minutę. Źródłem jego zasilania są wozy gaśnicze, znajdujące się na wyposażeniu LOTOS Straż.
W razie potrzeby urządzenie może pracować bezzałogowo i być sterowane przez operatora na ziemi. W koszu zamontowane są kamery termowizyjna i obserwacyjna, których zadaniem jest pomoc operatorowi w zdalnym sterowaniu. Koszem można sterować również za pomocą znajdującego się w nim manipulatora. Podnośnik ma także własną linię powietrza oddechowego z odpowiednim osprzętem, z którego mogą korzystać ratownicy. Kosz wyposażono również we wciągarkę sprzętową o udźwigu 150 kg.
Całość osadzono na 5-osiowym podwoziu marki Scania, z trzema skrętnymi osiami. Dwie przednie nadają kierunek skrętu, a koła piątej wychylają się w przeciwnym kierunku, zacieśniając promień skrętu. Jest to niezwykle ważne, biorąc pod uwagę, że pojazd ma aż 16,5 metra długości. Co istotne, wysokość pojazdu po złożeniu podnośnika nie przekracza 4 metrów, co pozwala bezpiecznie przejechać pod wszystkimi instalacjami na terenie gdańskiej rafinerii.
Spółka LOTOS Straż jest jednostką ochrony przeciwpożarowej świadczącą usługi na terenie Grupy LOTOS. Do jej zadań należy prowadzenie działań prewencyjnych, polegających na nadzorowaniu i kontroli operacyjnej zabezpieczenia Grupy LOTOS, organizowanie i prowadzenie działań ratowniczo-gaśniczych, a w szczególności działań na wysokościach.
Klasyfikacja i oznaczenia pojazdów pożarniczych
Samochód pożarniczy, znany również jako wóz strażacki, to specjalnie oznakowany i przygotowany pojazd używany przez straż pożarną lub inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych lub innych działaniach statutowych. W Polsce pojazdy samochodowe straży pożarnej powinny mieć barwę czerwieni sygnałowej, błotniki i zderzaki w kolorze białym.
Większość krajów stosuje uniwersalne numery identyfikacyjne wozów strażackich. W Polsce takie oznaczenie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów. Pierwszy to trzycyfrowy numer (prefiks), określający powiat i typ jednostki. Drugi to oznaczenie jednoliterowe województwa (zgodne z wyróżnikiem na tablicach rejestracyjnych, z pewnymi wyjątkami dla Warszawy i województwa mazowieckiego, a także jednostek centralnych PSP). Stosuje się również dodatkowe oznaczenia literowe charakteryzujące pojazd.
Systemy oznaczeń pojazdów pożarniczych często opierają się na normach, takich jak PN-EN 1846-1. Oznaczenia te mogą określać na przykład: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, a cyfry określają pojemność zbiornika wody i wydajność autopompy. Przykładowo, oznaczenie samochodu ratowniczo-gaśniczego klasy ciężkiej (S), kategorii uterenowionej (2), z załogą trzyosobową, ze zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³, z pompą o wydajności 3200 dm³/min.
Wyposażenie dodatkowe i specjalistyczne pojazdy
Wozy strażackie mogą być wyposażone w szereg dodatkowych urządzeń, takich jak maszt oświetleniowy, wciągarka, działko wodne, dodatkowy wąż, kamera cofania czy fala świetlna LED. W grupie tej znajdują się również pojazdy z ogumieniem pojedynczym i wysokiej mobilności terenowej, obniżoną ramą do montażu konsoli żurawia, czy wielowyjściowymi napędami do urządzeń. Systemy te są standardem w tego typu pojazdach.
Pojazdy ratownicze pełniące służbę na lotniskach są znacznie bardziej zaawansowane konstrukcyjnie niż konwencjonalne samochody ratownicze. Tereny otaczające lotniska często wymagają stosowania pojazdów z pojedynczym ogumieniem tylnych kół, zapewniającym większy prześwyt i zdolność pokonywania nierówności czy przeszkód terenowych. Pojazdy te zazwyczaj posiadają automatyczną skrzynię biegów i układ napędowy 4x4 lub 6x6.
Samochody ratowniczo-gaśnicze posiadają zbiornik na wodę o pojemności od 4500 do 10500 litrów. Mogą być wyposażone w drabiny i inny sprzęt ratowniczy. Podwozia Scania dedykowane dla pojazdów specjalistycznych wymagają dostosowania możliwości pojazdu do wykonywanych zadań, a projekt i wykonawstwo zawiera szereg unikatowych rozwiązań. Solidne podwozie Scania zapewnia doskonałą sztywność skrętną i odporność na działanie momentów zginających.
Znakomita większość jednostek straży pożarnej musi być wyposażona w drabiny obrotowe i podnośniki koszowe. Najczęściej instaluje się drabiny o zasięgu do 53 metrów. Pojazdy będące nośnikami takiego sprzętu mogą być wyposażone w krótką kabinę Scania CrewCab lub niską Low-entry umieszczoną przed osią pojazdu. Kabiny załogowe Scania wyznaczają nowy standard w branży pod względem komfortu, jakości i bezpieczeństwa, mogąc pomieścić do 6 członków załogi, chronionych dodatkowo przez boczne kurtyny powietrzne.