Zasady postępowania podczas pożaru i masowej ewakuacji

Bezpieczeństwo pożarowe to kwestia, którą łatwo zbagatelizować, aż do momentu, gdy stajemy w obliczu realnego zagrożenia. Pożary stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń, z którymi możemy się spotkać w codziennym życiu. Występują nagle i rozwijają się bardzo szybko, dlatego kluczowe jest, aby wiedzieć, jak postępować w takiej sytuacji. Odpowiednie przygotowanie oraz szybka i sprawna **ewakuacja** mogą uratować życie wielu osób. Przebywając w nowych dla nas miejscach, np. hotelach, schroniskach, pensjonatach, czy domach wczasowych, pamiętajmy, aby na początku pobytu zapoznać się z zasadami postępowania w przypadku **pożaru** lub ogłoszenia **ewakuacji** w danym budynku. Może się to wydawać zbędne, aczkolwiek znajomość rozmieszczenia dróg oraz wyjść ewakuacyjnych w budynku zwiększa szanse na szybkie wydostanie się na zewnątrz.

Alarmowanie i zgłaszanie zagrożeń

W momencie zauważenia **pożaru** niezwykle ważne jest szybkie i skuteczne zaalarmowanie służb oraz osób znajdujących się w budynku. W każdym kraju Unii Europejskiej możesz wybrać numer alarmowy 112. Dyżurny, który odbierze Twoje zgłoszenie, zada dodatkowe pytania odnośnie zgłaszanego zdarzenia. Zapyta o imię i nazwisko, dokładny adres lub poprosi o inne informacje, które mogą być przydatne dla strażaków-ratowników. Nie rozłączaj się pierwszy!

Często w hotelach zainstalowany jest system wykrywania i sygnalizacji pożaru (SSP). Alarm pożarowy sygnalizowany jest sygnałem dźwiękowym, który wywoływany jest automatycznie z chwilą wykrycia **pożaru** lub zadymienia przez system sygnalizacji pożarowej.

Planowanie i przygotowanie do ewakuacji

Zanim zaczniemy mówić o tym, jak zachować się w czasie **pożaru**, pomówmy o tym, jak przygotować się na jego ewentualny wybuch. Każdy budynek użytkowany przez ludzi musi mieć opracowany **plan ewakuacji**, który jest dostosowany do jego specyfiki oraz liczby przebywających w nim osób. Opracowanie takiego planu leży w gestii właściciela lub zarządcy budynku, a w przypadku instytucji publicznych - kierownika danej jednostki.

Bezpieczeństwo pożarowe to nie tylko obowiązek właściciela budynku, ale także osób zarządzających oraz użytkowników. Nawet najlepiej przygotowany **plan ewakuacji** nie przyniesie efektu, jeśli ludzie nie będą go przestrzegać. Podczas rzeczywistego zagrożenia często dochodzi do chaosu i błędnych decyzji, które mogą zwiększyć ryzyko obrażeń, a nawet utraty życia. Dlatego należy regularnie udostępniać **plany ewakuacyjne** w widocznych miejscach.

Regulacje prawne

W Polsce obowiązują jasno określone przepisy przeciwpożarowe, które regulują zasady **ewakuacji** oraz określają odpowiedzialność osób zarządzających budynkiem:

• Rozporządzenie MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. zgodnie z § 6 ust.
• Kodeks wykroczeń art. 82 § 1 (Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114 z późn. zm.)
• Kodeks pracy - pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom bezpieczne warunki pracy, w tym przeszkolenie w zakresie procedur ewakuacyjnych.

Jeśli odpowiadasz za bezpieczeństwo w swoim budynku, musisz o tym pamiętać. Regularne testy procedur ewakuacyjnych oraz znajomość przepisów to kluczowe elementy dbałości o bezpieczeństwo. Każdy zarządca budynku ma obowiązek dbać o ochronę życia i zdrowia osób przebywających w obiekcie.

Rodzaje ewakuacji

W przypadku wystąpienia (lub dużego prawdopodobieństwa wystąpienia) bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia ludności znajdującej się w strefie zagrożenia, odpowiednie władze mogą podjąć decyzję o przeprowadzeniu **ewakuacji**. Mogą to być zarówno działania prowadzone na relatywnie niewielką skalę (np. wyprowadzenie ludzi z pojedynczego budynku), jak również bardzo duże i złożone przedsięwzięcia logistyczne (np. podczas powodzi lub działań wojennych).

Ewakuacja planowa i doraźna

Ogólnie wyróżnia się dwa rodzaje ewakuacji:

• Ewakuacja planowa polega na przemieszczeniu ludności z miejsc zagrożonych (np. terenów przewidywanych działań zbrojnych, obiektów użyteczności publicznej lub zakładów pracy) zgodnie z wcześniej przygotowanym planem. Taką **ewakuację** przygotowuje się w czasie pokoju, a realizuje w czasie wojny lub w momencie wystąpienia sytuacji kryzysowej.
• Ewakuacja doraźna stanowi natychmiastowe przemieszczenie ludności z miejsc, w których wystąpiło bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia, do miejsc bezpiecznych.

Stopnie ewakuacji: I, II, III

Biorąc pod uwagę rodzaj i skalę zagrożenia, wyróżnia się **ewakuację** I, II oraz III stopnia:

• Ewakuacja I stopnia polega na niezwłocznym przemieszczeniu ludności, zwierząt i mienia z miejsc, w których wystąpiło nagłe, nieprzewidziane bezpośrednie zagrożenie, poza strefę zagrożenia. Realizuje i organizuje się ją natychmiast po wystąpieniu zdarzenia, na polecenie wójta/burmistrza/prezydenta miasta, starosty lub wojewody. Ewakuację I stopnia może także zarządzić osoba kierująca akcją ratunkową na danym terenie. Można ją przeprowadzać posiłkując się dokumentacją przygotowaną dla **ewakuacji** II stopnia.
• Ewakuacja II stopnia polega na wcześniej przygotowanym, planowym przemieszczeniu ludności, zwierząt i mienia z rejonów przyległych do zakładów lub obiektów hydrotechnicznych, ze stref zalewowych oraz rejonów przyległych do innych obiektów stanowiących potencjalne zagrożenie dla ludności, zwierząt lub mienia w przypadku ich uszkodzenia lub awarii. Realizuje się ją w sytuacji pojawienia się symptomów takiego zagrożenia, natomiast organizuje na polecenie wójta/burmistrza/prezydenta miasta, starosty lub wojewody.
• Ewakuacja III stopnia polega na uprzednio przygotowanym przemieszczeniu ludności, zwierząt i mienia podczas stanu podwyższonej gotowości obronnej państwa. Przeprowadza się ją w czasie zagrożenia bezpieczeństwa kraju i wojny. Decyzję o przeprowadzeniu **ewakuacji** III stopnia podejmują terenowe organy obrony cywilnej lub organy wojskowe (w strefie bezpośrednich działań wojennych), we współdziałaniu z właściwymi organami obrony cywilnej.

Ewakuacja zorganizowana i samoewakuacja

W ramach ewakuacji I, II oraz III stopnia przewiduje się zarówno ewakuację zorganizowaną (prowadzoną przez wyspecjalizowane służby przy użyciu dostępnych im środków oraz zgodnie z przewidzianymi w tym celu procedurami), jak i samoewakuację, przeprowadzaną przede wszystkim z wykorzystaniem własnych możliwości (np. transportowych, czy też kwaterunkowych).

Powiadamianie ludności o ewakuacji

W celu zapewnienia sprawnego i skutecznego przebiegu **ewakuacji** należy opracować plan będący elementem planu zarządzania kryzysowego (ewakuacja I oraz II stopnia) oraz planu obrony cywilnej (ewakuacja III stopnia). Dokument taki powinien precyzować zarówno koncepcję prowadzenia **ewakuacji** (w zależności od istniejących uwarunkowań), jak i określać zasoby niezbędne do jego realizacji. Warunkiem skuteczności tego planu jest jego aktualność, którą należy sprawdzać, prowadząc regularnie inwentaryzację zasobów i weryfikację przyjętych rozwiązań. Ze względu na nagłość zdarzenia, nie opracowuje się oddzielnego planu w przypadku **ewakuacji** I stopnia - niektóre przedsięwzięcia jej dotyczące powinny zostać uwzględnione w planie **ewakuacji** II stopnia.

Powiadamianie ludności o **ewakuacji** powinno następować w formie komunikatów. Do ich ogłoszenia wykorzystuje się sposób zwyczajowo przyjęty w danej społeczności, a także środki masowego przekazu (lokalne radio i telewizja, obwieszczenia, ulotki itp.). Po powiadomieniu o **ewakuacji** I oraz II stopnia mieszkańcy podlegający temu procesowi mają obowiązek przygotować się do opuszczenia rejonu zagrożonego. W tym celu powinni oni zabrać ze sobą niezbędne dokumenty, rzeczy osobiste, podręczną apteczkę oraz żywność na ok. 3 dni.

Ogólne zasady postępowania podczas ewakuacji

Dla powodzenia **ewakuacji** bardzo istotne jest nie tylko sprawne działanie wszystkich zaangażowanych służb ratowniczych oraz realizacja zaplanowanych działań, ale również postępowanie zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami dotyczącymi zachowania służb kierujących ewakuacją i ludności ewakuowanej. W sytuacji zagrożenia panika jest największym wrogiem ewakuacji, prowadzi do chaosu i może utrudnić skuteczną **ewakuację**.

Najważniejsza jest jednak **ewakuacja** z budynku. Ogólne zasady **ewakuacji** podczas **pożaru** nakazują, aby stosować się do oznakowania przeciwpożarowego i ewakuacyjnego. Jeżeli nie jest się uczestnikiem akcji ratunkowej, należy opuścić budynek, korzystając z ciągów komunikacyjnych oznaczonych jako drogi ewakuacyjne. Wszystkie drogi ewakuacyjne i wyjścia awaryjne na korytarzach i klatkach schodowych oznaczone są pożarniczymi tablicami informacyjnymi. Wskazują one najkrótszą i najszybszą drogę na zewnątrz. Zasady **ewakuacji** podczas **pożaru** nakazują podążanie tymi drogami i opuszczenie budynku.

Wszystkie osoby niebiorące udziału w akcji ratowniczej powinny jak najszybciej opuścić strefę zagrożenia. W zakładzie pracy powinna mieć miejsce zbiórka ewakuacyjna. Przystąpić niezwłocznie, przy użyciu miejscowych środków gaśniczych, do gaszenia **pożaru** i nieść pomoc osobom zagrożonym, a w przypadku koniecznym przystąpić do **ewakuacji** ludzi i mienia. Należy czynności te wykonać w taki sposób, aby nie doszło do powstania paniki, jaka może ogarnąć ludzi będących w zagrożeniu, które wywołuje u ludzi ogień i dym. Panika może być przyczyną niepotrzebnych i tragicznych w skutkach wypadków w trakcie prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych. Dlatego prowadząc jakiekolwiek działania w przypadku powstania **pożaru**, należy kierować się rozwagą w podejmowaniu decyzji.

Celem **ewakuacji** ludzi jest zapewnienie osobom szybkiego i bezpiecznego opuszczenia strefy zagrożonej lub objętej **pożarem**. Do celów **ewakuacji** ludzi służą korytarze - poziome drogi ewakuacji i klatki schodowe - pionowe drogi ewakuacyjne, z których istnieje możliwość bezpośredniego wyjścia na zewnątrz. Drogi i wyjścia ewakuacyjne oznakowane muszą być pożarniczymi tablicami informacyjnymi zgodnie z PN - 92/N - 01256/02 "Znaki Bezpieczeństwa - Ewakuacja". Ewakuacją ludzi z części lub z całego obiektu zarządza kierujący akcją ratowniczo-gaśniczą. Osoby ewakuowane muszą podporządkować się poleceniom ratowników, to jest osobom prowadzącym ewakuację: strażakom, pracownikom służby zabezpieczenia obiektu.

Znaki ewakuacyjne są umieszczone w budynkach w celu wskazania najkrótszej i najbezpieczniejszej drogi wyjścia. Ważne jest, aby zawsze kierować się tymi znakami, a nie drogą, którą znamy najlepiej. Winda może przestać działać w przypadku **pożaru**, a nawet stać się pułapką. Jeżeli **drogi ewakuacyjne** są zadymione, staraj się trzymać głowę jak najniżej (w dolnych partiach jest najmniej dymu i najwięcej tlenu) oraz iść wzdłuż ścian, by nie stracić orientacji. Dym może być bardziej niebezpieczny niż sam ogień. Użyj chusty, rękawa lub jakiegokolwiek materiału, aby zakryć usta i nos. Cenne przedmioty można zastąpić, ale życia nie. Jeśli zauważysz, że ktoś potrzebuje pomocy - starsza osoba, dziecko, osoba z niepełnosprawnością - pomóż im w bezpiecznej **ewakuacji**. Zanim zamkniesz drzwi, upewnij się, że nikt za Tobą nie został. Zamknięcie drzwi może pomóc ograniczyć rozprzestrzenianie się ognia i dymu. Regularne ćwiczenia ewakuacyjne mogą uratować życie. Znajomość dróg ewakuacyjnych i regularne ćwiczenia pomagają w zachowaniu spokoju podczas prawdziwego zagrożenia.

Pracownicy firm, goście hotelowi czy uczniowie w szkole nie zawsze zapoznają się z dokumentem, jakim jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego. Brak wiedzy, jak postępować w przypadku zagrożenia, znacznie utrudnia ewakuację. Drogi ewakuacyjne muszą znajdować się w ciągach komunikacji ogólnej i prowadzić bezpośrednio lub pośrednio na otwartą przestrzeń albo do innej drogi ogólnej.

Ewakuacja w szkole

Jednym z miejsc, w których często przebywają uczniowie, jest szkoła, dlatego ważna jest znajomość zasad zachowania się po ogłoszeniu alarmu właśnie w szkole. Podstawowym obowiązkiem każdego ucznia jest zapoznanie się ze szczegółowym **planem ewakuacji** i procedurami postępowania w razie ogłoszenia alarmu, które opracowuje się dla każdej szkoły. Alarm w szkole ogłasza się najczęściej z powodu **pożaru** oraz obecności na terenie szkoły niebezpiecznych substancji chemicznych lub ładunków wybuchowych.

Instrukcja: Ewakuacja w przypadku pożaru w szkole

1. Po usłyszeniu alarmu musisz niezwłocznie przerwać wykonywane dotąd czynności, zamknąć okna i opuścić pomieszczenie, zamykając za sobą drzwi (tylko na klamkę), najlepiej pozostawiając klucz w zamku. Nigdy nie należy zamykać drzwi na klucz, gdyż może to uniemożliwić wyjście z pomieszczenia lub budynku innym osobom, a także spowolni prace służb, które przybędą na miejsce i będą przeszukiwały każde pomieszczenie.

   

2. Po wyjściu upewnij się, że ludzie w sąsiednich pomieszczeniach usłyszeli komunikat i są gotowi do ewakuacji.

   

3. Kieruj się do wyjść ewakuacyjnych, którymi są zazwyczaj korytarze i klatki schodowe przeznaczone do codziennego użytkowania, oznaczone specjalnymi znakami bezpieczeństwa.

   

4. W czasie ewakuacji nie korzystaj z wind, dźwigów, kanałów itp.

   

5. Jeżeli drogi ewakuacyjne są zadymione, staraj się trzymać głowę jak najniżej (w dolnych partiach jest najmniej dymu i najwięcej tlenu) oraz iść wzdłuż ścian, by nie stracić orientacji.

   

6. Nie odłączaj się od grupy. Jeśli ewakuowana jest szkoła, to nauczyciel, który był z tobą w klasie, jest odpowiedzialny za całą grupę i on kieruje jej ewakuacją.

   

7. Stosuj się do poleceń osoby prowadzącej ewakuację - ona najczęściej zna budynek bardzo dobrze i najszybciej cię z niego wyprowadzi.

   

W zależności od oświetlenia, drogi ewakuacyjne można oznaczać: znakami ewakuacyjnymi fotoluminescencyjnymi, znakami ewakuacyjnymi podświetlanymi lub obydwoma rodzajami znaków jednocześnie.

Wynoszenie ofiar ze strefy zagrożenia

Wyszukiwaniem osób zagrożonych zajmują się służby do tego powołane, takie jak straż pożarna czy Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Jeżeli posiadasz wiadomość o osobie lub osobach mogących przebywać w miejscu niebezpiecznym, niezwłocznie poinformuj o tym odpowiednie służby. Pamiętaj jednak, że Twoje bezpieczeństwo jest najważniejsze. Może jednak zdarzyć się tak, że będziesz musiał/musiała pomóc innej osobie w **ewakuacji** lub po prostu ją wynieść z miejsca zagrożenia. Dotyczy to w szczególności osób chorych, poszkodowanych i dzieci.

Rola służb ratowniczych i technicznych zabezpieczeń

Bezpieczna i sprawna **ewakuacja** zależy nie tylko od znajomości procedur, ale także od nowoczesnych zabezpieczeń technicznych, które wspomagają reakcję na zagrożenie. Systemy sygnalizacji pożaru (SSP) pełnią kluczową rolę w szybkim wykrywaniu **pożaru** i minimalizowaniu skutków zagrożenia. Nie każdy zdaje sobie sprawę, że odpowiednia infrastruktura budynku ma kluczowy wpływ na bezpieczeństwo **ewakuacji**. Systemy kontroli dostępu i drzwi przeciwpożarowe mogą znacząco poprawić warunki opuszczania zagrożonego obszaru. Drzwi przeciwpożarowe automatycznie zamykają się, ograniczając rozprzestrzenianie się ognia i dymu. Największym zagrożeniem w trakcie **pożaru** jest nie ogień, lecz dym.

Karta ewakuacji

W trakcie **ewakuacji** istotne jest prowadzenie ewidencji zarówno ewakuowanej ludności, jak i zwierząt oraz mienia (odpowiadają za nią organy administracji publicznej oraz właściciele lub zarządcy mienia). Dokument ewidencyjny obywatela na czas **ewakuacji** stanowi karta ewakuacji. Jeżeli karty nie zostały dostarczone ewakuowanej ludności wcześniej, to w przypadku zarządzenia **ewakuacji** są one wydawane w punktach ewidencyjno-załadowczych, gdzie się je również rejestruje. Karta ewakuacji jest ważna tylko z dowodem tożsamości i stanowi podstawę do otrzymania przysługujących świadczeń (m.in. zakwaterowania w rejonie rozmieszczenia, przebywania w tym rejonie oraz poruszania się w jego obrębie).

Karta ewakuacji składa się z trzech części:

• Część A karty pozostaje w dyspozycji osoby, która ją pobrała.
• Część B jest przeznaczona dla zespołów ewidencyjno-informacyjnych w gminie właściwej dla miejsca faktycznego pobytu osoby ewakuowanej.
• Część C przekazuje się po przybyciu na miejsce czasowego zakwaterowania zespołowi ewidencyjno-informacyjnemu w gminie właściwej dla tego miejsca.

W przypadku braku możliwości odebrania karty ewakuacji w gminie właściwej dla miejsca faktycznego pobytu, osoba ewakuowana zgłasza się w celu otrzymania karty ewakuacji do zespołu ewidencyjno-informacyjnego w miejscu czasowego zakwaterowania.

Ewakuacja mienia

Poza **ewakuacją** ludzi niejednokrotnie zachodzi konieczność **ewakuacji mienia**. Celem **ewakuacji mienia** jest zabezpieczenie cennych przedmiotów oraz ważnych dokumentów przed zniszczeniem lub uszkodzeniem w przypadku **pożaru** lub innego zagrożenia. Ewakuowane przedmioty i dokumenty należy umieszczać tak, aby nie były narażone na zniszczenie lub uszkodzenie. Działania ewakuacyjne muszą być prowadzone w sposób skoordynowany, nie powodujący utrudnień w innych działaniach.

Podsumowanie i odpowiedzialność

Zlekceważenie zasad **ewakuacji** i przepisów przeciwpożarowych może prowadzić do tragicznych konsekwencji - nie tylko w postaci strat materialnych, ale przede wszystkim zagrożenia życia i zdrowia osób przebywających w budynku. Bezpieczeństwo przeciwpożarowe to nie kwestia przypadku - to świadome i regularne działania. Sprawny system **ewakuacji**, przeszkoleni pracownicy oraz odpowiednia infrastruktura mogą zapobiec tragedii. Nie czekaj na kontrolę straży pożarnej ani - co gorsza - na prawdziwe zagrożenie. Zweryfikuj procedury już dziś! Pamiętaj, że odpowiednie przygotowanie i znajomość zasad postępowania w sytuacji pożarowej mogą znacząco zwiększyć szanse na bezpieczne opuszczenie budynku.

tags: #pozar #i #masowa #ewakuacja