Wprowadzenie do Pojęć "Opanowanie" i "Lokalizacja"
W nomenklaturze straży pożarnej, zwłaszcza w kontekście zgłaszania i ewidencjonowania zdarzeń, pojęcia "pożar opanowany" i "pożar zlokalizowany" odgrywają kluczową rolę. Często są one przedmiotem dyskusji i różnorodnych interpretacji, co wynika z dynamicznego charakteru akcji ratowniczo-gaśniczych oraz specyfiki systemów meldunkowych. Niestety, zdarza się, że w niektórych jednostkach procedury te są realizowane nieprawidłowo, co prowadzi do błędów w raportowaniu.
Istnieją różne wersje rozumienia tych terminów, od chwili, gdy strażacy dojeżdżający na miejsce widzą pożar, po moment, gdy dowodzący akcją ustali jego źródło. Podstawowe kursy strażackie poruszają te kwestie, jednak złożoność zdarzeń i presja czasu mogą zacierać precyzyjne definicje.
Definicja Opanowania Pożaru
Opanowanie pożaru odnosi się do momentu, w którym strażacy ustanowili obwód wokół pożaru, zapobiegając jego dalszemu rozprzestrzenianiu się. Osiąga się to poprzez tworzenie pasów przeciwpożarowych, które są przerwami w roślinności lub innym łatwopalnym materiale, służącymi jako bariery dla postępu ognia. Kiedy pożar jest opanowany, oznacza to, że strażacy otoczyli go i mają kontrolę nad jego rozprzestrzenianiem się, chociaż ogień może nadal płonąć w obrębie linii opanowania.
Przykładowo, w przypadku dużych pożarów w USA, aplikacje mobilne pokazują na mapie, gdzie są aktywne pożary i w jakim procencie zostały one opanowane. Jest to wskaźnik postępu działań, który informuje o kontroli nad rozprzestrzenianiem się, zanim jeszcze nastąpi całkowite ugaszenie.
Definicja Lokalizacji Pożaru
Czas lokalizacji to kluczowy parametr, który oznacza moment, od którego pożar lub miejscowe zagrożenie nie rozwija się, czyli przestaje zwiększać swój obszar. Jest to chwila, w której dowodzący akcją (KDR) ma pewność, że od danej chwili więcej już się nie spali, mimo że to, co się pali, może palić się nadal.
Ważne jest, aby rozróżnić czas lokalizacji od czasu przyjazdu na miejsce. Rzadko kiedy czas lokalizacji jest równy czasowi przyjazdu, przeważnie dyżurni dodają od 1 do 5 minut od czasu przyjazdu, by uwzględnić wstępne rozpoznanie. Czas lokalizacji powinien być podawany przez KDR, jednak w praktyce bywa to trudne ze względu na brak czasu i innych zasobów na miejscu zdarzenia.
W przypadku poważnych zdarzeń dyspozytorzy często pytają o status lokalizacji, by uzyskać jasny obraz sytuacji i przekazać informację dalej jako "pożar opanowany" czy "zlokalizowany".
Specyfika Lokalizacji w Systemach Ewidencji (SWD)
Problem z poprawnym wprowadzaniem czasu lokalizacji często wiąże się z systemami meldunkowymi, takimi jak SWD (System Wspomagania Decyzji). Niestety, nie zawsze są dostępne moduły SWD, co prowadzi do sytuacji, w której dowódca zgłasza informację dyspozytorowi, a ten wstępnie wprowadza dane.
Wielokrotnie lokalizacja w SWD jest początkowo wprowadzana wstępnie przez dyspozytora. Odpowiedzialność za poprawność tych danych spoczywa na dowódcy akcji. W wielu powiatach dowódcy po powrocie z akcji siadają przed komputerem, sprawdzają dane dyspozytora, modyfikują czasy, obsady osobowe na samochodach (aby zliczało do 0,5%), uzupełniają do ewidencji-ST drukując obustronnie meldunek i podpisując się. Z SWD-ST drukują wzór nr 11 itd.
Brak dokładnego odczytywania informacji ze zdarzeń przez służbę operacyjną w komendzie może prowadzić do sytuacji, w której analiza dużego pożaru wykazałaby, że po minucie od przyjazdu pożar wcale nie był jeszcze zlokalizowany.
Różnice Między Rozprzestrzenianiem się a Rozwojem Pożaru
Warto zwrócić uwagę na istotną różnicę między "rozprzestrzenianiem się" a "rozwojem" pożaru. Przykładem może być stodoła objęta ogniem w całej kubaturze. Pożar w takiej sytuacji może się nie rozprzestrzeniać, ponieważ nie ma już gdzie, co bywa mylnie interpretowane jako zlokalizowanie. Jednakże, taki pożar może nadal rozwijać się wewnętrznie, przechodzić w inne fazy, stwarzać zagrożenie (np. zawalenie konstrukcji, ognie lotne) i generować dym - substancję chemiczną powstałą wskutek rozkładu termicznego materiału palnego, występującą w powietrzu w postaci aerozoli drobnych cząsteczek ciał stałych, pary wodnej, sadzy, par cieczy palnych, gazów pożarowych, itp.
Właśnie dlatego nigdy nie można być optymistą, że jeśli stodoła się pali, to las 200 m dalej jest bezpieczny. Pożar musi być w pełni kontrolowany, aby można było mówić o lokalizacji.
Lokalizacja Miejscowych Zagrożeń (MZ)
W przypadku miejscowych zagrożeń (MZ), takich jak np. wypadki drogowe, lokalizacja oznacza moment, w którym czynnik zagrażający został usunięty. Z pewnością nie następuje to zaraz w minucie przyjazdu, ponieważ najpierw konieczne są rozpoznanie, zabezpieczenie miejsca zdarzenia oraz inne działania ratownicze.
Kluczowe Kryteria Lokalizacji i Opanowania
Można wskazać optymalne kryteria dla lokalizacji, które łączą w sobie definicje opanowania i zlokalizowania:
- W przypadku pożaru: dowódca podaje, że wystarczające siły i środki przejęły 100% kontrolę nad rozwojem i rozprzestrzenianiem się pożaru. Należy pamiętać, że nie zawsze powstrzymanie rozprzestrzeniania się ognia jest jedynym wyjściem, liczy się pełna kontrola nad sytuacją.
- W przypadku miejscowego zagrożenia (np. wypadku drogowego): wystarczające siły i środki usunęły zagrożenie pożaru i wybuchu pojazdów, a ewentualnym poszkodowanym nic nie zagraża.
Kluczowe jest zatem nie tylko powstrzymanie ognia przed zajęciem nowych obszarów, ale także pełna kontrola nad procesem spalania w obrębie objętym ogniem i zapewnienie bezpieczeństwa otoczeniu oraz osobom.