Zgłoszenie o Pożarze i Działania Służb Ratunkowych
Dziś, 9 lipca 2025 roku, około godziny 14:21, do Państwowej Straży Pożarnej wpłynęły zgłoszenia o pożarze na terenie kościelnym przy ulicy Modzelewskiego 94 w Warszawie. Pożar, który wybuchł w mieszkaniu na drugim piętrze klasztoru, wymusił natychmiastową interwencję czterech zastępów straży. Według informacji straży pożarnej, wszyscy mieszkańcy opuścili budynek o własnych siłach przed przybyciem służb ratunkowych, dzięki czemu nikomu nic się nie stało.
Chociaż to konkretne zdarzenie miało miejsce przy ulicy Modzelewskiego, niniejszy artykuł skupia się na Klasztorze Franciszkanek Służebniczek Krzyża przy Kościele św. Marcina na ulicy Piwnej w Warszawie - miejscu o bogatej historii, naznaczonej również licznymi pożarami i odbudowami, co stanowi ważny kontekst dla funkcjonowania obiektów sakralnych w przestrzeni miejskiej.
Klasztor Franciszkanek Służebniczek Krzyża przy Kościele św. Marcina
Klasztor poaugustiański, przylegający do kościoła św. Marcina przy ulicy Piwnej, obecnie zajmują siostry Franciszkanki Służebniczki Krzyża. Charakterystycznym elementem klasztoru jest niewielki wirydaż otoczony krużgankami, w których znajdują się liczne tablice memoriałowe.
Historia Kościoła św. Marcina i Augustianów na Piwnej
Początki i Fundacja
Kościół św. Marcina należy do najstarszych kościołów w Warszawie, założony za czasów Kazimierza Wielkiego. Jego budowę rozpoczęto około połowy XIV wieku, a ufundowali go książę mazowiecki Ziemowit III i jego małżonka Eufemia, o czym świadczy dokument papieski z 1356 roku, dotyczący przywileju sprowadzenia augustianów ze Śląska na Mazowsze. W przylegającym do świątyni klasztorze zamieszkali ojcowie augustianie.
Przez pięć stuleci augustianie opiekowali się kościołem, który w okresie swej świetności pełnił szczególną rolę w czasach monarchii. Odbywały się w nim sejmiki mazowieckie, co podniosło go w znaczeniu do rangi narodowego kościoła Mazowsza, gdzie zawiązywano konfederacje i gdzie przebywali wpływowi panowie.
Przy klasztorze Augustianów na Piwnej (wówczas pod wezwaniem Świętego Ducha) mieścił się także drugi, znacznie obszerniejszy szpital, ufundowany w latach czterdziestych XV stulecia przez księżną Annę Bolesławową, synową Janusza Starszego.
Pożary i Odbudowy: Od XV wieku do Powstania Warszawskiego
Kościół św. Marcina kilkakrotnie ogarniały niszczące pożary. Pod koniec XV wieku, w 1478 roku, nawiedził go pożar, który rozszerzył się aż pod zamek. Wnętrze kościoła było wówczas całkowicie zniszczone, spłonęły także starożytne ozdoby kościelne, choć obraz z wielkiego ołtarza ocalono. Dach kościoła spłonął, ale budynek został odnowiony, a po odbudowaniu kościoła szczególnie powiększono liczbę odpustów, co zwiększyło jego znaczenie.
W XVII wieku, w czasach kontrreformacji, nastąpił wzrost znaczenia świątyni. W 1627 roku przeor Stanisław Kórnicki podjął się sprowadzenia do klasztoru Augustianów przy kościele św. Marcina w Warszawie wizerunku Matki Bożej Pocieszenia, który do dziś jest tam przechowywany i do którego pielgrzymowali nawet królowie i królowe. W tym okresie powstał także pożar w bliskości kościoła, na ulicach Piekarskiej i Krzywe Koło.
Za panowania Augusta III, 28 sierpnia 1744 roku, kościół św. Marcina został ponownie konsekrowany. Wcześniej zakonnicy byli zmuszeni zamalować herby królów saskich i rodziny Habsburgów na ścianach klasztoru.
Po powstaniu styczniowym w 1863 roku car Aleksander II zdecydował o kasacji zakonu augustianów. Kościół przeszedł wówczas pod zarząd biskupa warszawskiego i był obsługiwany przez świeckie duchowieństwo.
Największe zniszczenia przyniosły jednak walki podczas Powstania Warszawskiego w 1944 roku, które spowodowały całkowite zniszczenie świątyni i klasztoru. Po wojnie władze przydzieliły środki na odbudowę fasady, sklepienia i dachu kościoła według XVIII-wiecznego wzorca.
Architektura, Wyposażenie i Wartości Duchowe
Konstrukcja i Fasada
Kościół św. Marcina jest budowlą w stylu renesansowym, charakteryzującą się trzema nawami, choć boczne nawy są zasłonięte. Plastyczność fasady kościoła uzyskano przez wgłębienie środkowego przęsła i wygięcie przęseł bocznych oraz użycie kolumn. Po odnowieniu fasady w latach 2007-2009 umieszczono w niej rzeźby świętych.
Wnętrze i Dzieła Sztuki
Przy wejściu do kościoła znajduje się archaiczna figura Pana Jezusa, wyrzeźbiona w drzewie. Wnętrze świątyni zdobią liczne płyty marmurowe. Kościół był wielokrotnie odnawiany, a w 1906 roku rektor ks. dr M. (brak pełnego imienia) podjął się zbierania funduszy na poważniejsze prace konserwatorskie, w tym osuszenie kościoła i naprawę zniszczonych okien, zwłaszcza tych nad wielkim ołtarzem.
Wielki ołtarz, odnowiony kosztem rektora, poświęcony jest Najświętszemu Sercu Jezusowemu, a obraz malowany jest przez p. Kowalczewskiego. Na zasłonie ołtarza widnieje obraz św. Romualda. W drugim ołtarzu, również świeżo odnowionym, umieszczono figurę Matki Boskiej Gidelskiej. Trzeci ołtarz jest dedykowany świętej, a jego wystrój został specjalnie dostosowany do kaplicy.
W kościele znajdują się również:
- Obraz Najświętszej Rodziny pędzla Smuglewicza, przedstawiający postacie klęczące w dole obrazu.
- Obraz Tycjana "Wniebowzięcie Matki Boskiej" nad chórem.
- Witraż, będący kopią obrazu "Zdjęcie z krzyża", nad chórem.
- Na bocznych ołtarzach figury św. Kazimierza i św. Stanisława Kostki, zastąpione nowymi.
- W tabernakulum płaskorzeźba dłuta p. Jezusa (Pana Jezusa), przedstawiająca Ostatnią Wieczerzę.
- W prawym ołtarzu figura św. Stanisława Kostki, po lewej św. Jacka.
Kaplica Matki Bożej Pocieszenia zawiera kopie polichromowanych późnogotyckich rzeźb: Matki Bożej z Dzieciątkiem, św. Krzysztofa oraz biskupów: św. Wolfganga i św. Erazma, wykonane w 1938 roku. W kaplicy znajdują się również trzy rzeźby dłuta Wita Stwosza lub jego szkoły. Po prawej stronie umieszczono pomnik ks. J. (brak imienia).
Rola i Funkcje Współczesne
Klasztor Augustianów, a później Franciszkanek, odgrywał istotną rolę w życiu religijnym i społecznym Warszawy. Wspominano, że dawny klasztor OO. Augustynów był związany z Instytutem Głuchoniemych i Ociemniałych. Dziś, mimo burzliwej historii i licznych zniszczeń, Kościół św. Marcina i przylegający do niego klasztor sióstr Franciszkanek Służebniczek Krzyża, nadal pełnią funkcje sakralne i kulturalne, stanowiąc ważny punkt na mapie warszawskiego Starego Miasta.
tags: #pozar #klasztoru #franciszkanek #ul #piwna