Wczesnym popołudniem 7 czerwca 2001 roku doszło do tragicznego pożaru, który niemal doszczętnie strawił zabytkowy drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła w Dobrosołowie w Wielkopolsce. XVI-wieczna świątynia, będąca świadkiem wielu pokoleń i cennym elementem dziedzictwa kulturowego regionu, zniknęła w ogniu w ciągu niespełna godziny.
Historia i architektura dawnego kościoła
Kościół drewniany pw. św. Jakuba Apostoła został wzniesiony około 1540 roku, o czym świadczyć mogła data wyryta na belce na strychu. Parafia w Dobrosołowie, położonej około 20 km na północny zachód od Konina, była wzmiankowana już w drugiej połowie XV stulecia, a jej istnienie potwierdzają liczne wizytacje kanoniczne.
Świątynia była budowlą drewnianą, jednonawową, konstrukcji zrębowej, orientowaną. Od zachodu do nawy przylegała wieża z kruchtą w przyziemiu, a od północy - na wysokości prezbiterium - zakrystia. Prezbiterium było niższe w stosunku do nawy, zamknięte wielobocznie. Wnętrze charakteryzowały płaskie stropy, wsparte na przyściennych słupach. Wieża od frontu była konstrukcji słupowo-ramowej, o drugiej węższej kondygnacji, zwieńczona blaszanym dachem namiotowym z hełmem i ośmioboczną latarnią. Dach kościoła był dwukalenicowy i kryty gontem.
Przez wieki kościół był wielokrotnie odnawiany i przebudowywany. Odnawiano go w 1749 roku (restaurowany ze zniszczeń z XVII wieku staraniem ks. Andrzeja Liszkowskiego), a także remontowano w 1800/1806 i 1861 roku z funduszy Adolfa Jursza. Kolejne prace przeprowadzono w 1980 roku. W roku pożaru przystąpiono do drugiej części remontu, tj. głównej nawie kościoła, po tym jak firma Józefa Paczki z Nowego Targu wykonała remont prezbiterium oraz zakrystii, kładąc nad nimi dach z gontów.
Z bogatego wyposażenia kościoła na uwagę zasługiwały: ołtarz główny z rzeźbami apostołów św. Piotra i św. Pawła, datowany na XVII wiek, oraz dwa ołtarze boczne z wyobrażeniami św. Jakuba Apostoła i św. Barbary, wykonane najprawdopodobniej w połowie XVIII stulecia. Z tego samego czasu pochodził rzeźbiony krucyfiks oraz grupa figur przedstawiona na belce tęczowej: Najświętsza Maria Panna i św. Jan Chrzciciel z XVI wieku. Do najstarszych przedmiotów (XVI w.) należała także rzeźba Chrystusa Frasobliwego, kamienna kropielnica, rokokowa ambona i drewniana chrzcielnica. Kult św. Jakuba Apostoła, patrona kościoła, zapewne powstał pod wpływem szerzonego przez cystersów z pobliskiego opactwa w Lądzie.
Tragiczny pożar 7 czerwca 2001 roku
Pożar wybuchł około godziny 14:00, rozprzestrzeniając się błyskawicznie. Dym było widać w odległym o kilkadziesiąt kilometrów Koninie, co świadczyło o ogromnej skali żywiołu. Mariusz Adamczyk z konińskiej straży pożarnej skomentował, że kościół "jest od wewnątrz wysuszony, że naprawdę kilka minut wystarczyło by pożar rozprzestrzenił się na całą powierzchnię kościoła".
Przebieg i akcja ratunkowa
Pierwsi na miejscu zdarzenia pojawili się strażacy z ochotniczej jednostki. Początkowo próbowano tłumić pożar gaśnicami, jednak bezskutecznie. Mieszkańcy Dobrosołowa, wspierając strażaków, również próbowali opanować rozszalały żywioł, jednak walka z ogniem, dymem i toksycznymi oparami okazała się niezwykle trudna. Z narażeniem życia przystąpiono do ratowania wyposażenia kościoła.
W akcji ratunkowej proboszcz parafii, ks. Zygmunt Łuczak, doznał poparzeń, na szczęście niegroźnych w skutkach, działając dla ratowania swego kościoła. Po przybyciu straży pożarnej, kościół płonął już "jak pochodnia". Strażacy używali podnośnika i piany, aby ugasić ogień.
Tragedia podczas gaszenia pożaru - szczegóły katastrofy
Uratowane i utracone elementy wyposażenia
Mimo ogromu zniszczeń, z płonącej świątyni udało się uratować niewielką część wyposażenia. Wśród ocalałych przedmiotów znalazły się: Najświętszy Sakrament, dwa obrazy - św. Jakuba (patrona kościoła) i św. Barbary (z bocznych ołtarzy), a także szaty liturgiczne i księgi. Z dawnego wyposażenia spalonej świątyni zachowały się również późnogotyckie rzeźby Matki Bożej i św. Jana z belki tęczowej oraz rzeźby Świętych Apostołów Piotra i Pawła.
Niestety, nie udało się uratować obrazów Przemienienia Pańskiego i Madonny z Dzieciątkiem. Spłonęły także ambona i chrzcielnica. "Nie ma już nic, tylko zgliszcza" - ze smutkiem powiedział ks. Franciszek Smolarski, proboszcz parafii, głęboko wstrząśnięty tragedią. Straty po pożarze oszacowano na 200 tysięcy złotych. Tragedia była tym większa, że zabytek niedawno przeszedł gruntowny remont.
W bezpośrednim pożarowym okresie mieszkańcy, w tym górale, zbili podłogę tymczasowej wiaty. Po pożarze w Dobrosołowie wszyscy płakali, co świadczy o głębokiej stracie dla lokalnej społeczności.
Skala zniszczeń i przyczyny
Kościół spłonął niemal doszczętnie. Wciąż nie wiadomo, co było bezpośrednią przyczyną pożaru, który wybuchł w środku kościoła, co uniemożliwiło strażakom skuteczną interwencję na początkowym etapie.
Nowy kościół św. Jakuba Apostoła - symbol odrodzenia
Projekt i budowa nowej świątyni
Decyzja o odbudowie była jednoznaczna. Na miejscu wcześniejszego, zniszczonego przez pożar drewnianego kościoła, wzniesiono nową świątynię. Projekt nowego kościoła został opracowany przez architekt Agnieszkę Wiśniewską z Konina. Symboliczny akt wmurowania kamienia węgielnego, przywiezionego z Ziemi Świętej, nastąpił 28 lipca 2002 roku, a dokonał go biskup Bronisław Dembowski. Budowa nowego kościoła zakończyła się w październiku 2003 roku.
Architektura i wyposażenie nowego kościoła
Nowa świątynia została zbudowana z cegły klinkierowej, jest orientowana i jednonawowa, wzniesiona na planie prostokąta z węższym i niższym prezbiterium zamkniętym wielobocznie. Od strony północnej umieszczona jest zakrystia, a od zachodniej znajdują się kruchta i wieża z latarnią. Kościół nakryty jest dachem dwuspadowym.
Wnętrze świątyni jest dość surowe w wystroju. W ołtarzu głównym usytuowany jest obraz patrona kościoła św. Jakuba, natomiast w ołtarzach bocznych umieszczono obrazy Matki Bożej Częstochowskiej i św. Barbary.
Konsekracja i dziedzictwo
Nowa budowla została konsekrowana 17 października 2004 roku przez arcybiskupa Henryka Muszyńskiego. Kościół w Dobrosołowie jest świadectwem tragicznego zdarzenia, ale także symbolem odrodzenia i niezłomności lokalnej społeczności w obliczu straty dziedzictwa.
tags: #pozar #kosciola #drewnianego #dobrosolowie