Straż pożarna (dawniej straż ogniowa) to służba mundurowa przeznaczona do zwalczania i zapobiegania pożarom, a także innym zagrożeniom dla zdrowia i życia ludzkiego, dobytku oraz środowiska naturalnego (z wyłączeniem przestępczości). Jest to zorganizowana formacja zajmująca się prewencją i walką z pożarami oraz pozostałymi zagrożeniami (innymi niż przestępczość) dla zdrowia i życia ludzkiego, dobytku oraz środowiska naturalnego.
Misją straży pożarnej jest zapewnienie bezpieczeństwa poprzez szybkie reagowanie na zagrożenia, edukację społeczną i zapobieganie niebezpiecznym zdarzeniom. Działalność Państwowej Straży Pożarnej jest wszechstronna, obejmuje nie tylko gaszenie pożarów i ratowanie ofiar wypadków, ale także ratownictwo chemiczno-ekologiczne.
Rys Historyczny Pożarnictwa
Pierwotnie strażą pożarną (ogniową) nazywano oddział specjalizujący się głównie w walce z pożarami. Najstarszym ze znanych oddziałów wyspecjalizowanych w gaszeniu pożarów byli rzymscy Vigiles, zorganizowani w 6 r. n.e. przez cesarza Oktawiana Augusta.
W Polsce pierwsze zasady nowożytnego pożarnictwa opracował w 1577 roku Andrzej Frycz Modrzewski w dziele pt. „O poprawie Rzeczypospolitej”. Pierwszą zawodową straż pożarną powołano w Polsce w 1752 roku.
Współczesna Państwowa Straż Pożarna została powołana Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 roku (Dz.U. 1991 nr 88 poz. 400). Jej funkcjonowanie było następnie modyfikowane, między innymi Ustawą z dnia 6 lipca 2001 roku o zmianie ustawy (...) (Dz.U. 2001 nr 81 poz. 877, art.) oraz Ustawą z dnia 6 maja 2005 roku o zmianie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. 2005 nr 100 poz.).
Struktura Straży Pożarnej w Polsce
W Polsce straż pożarna jest organizowana przez Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG). System ten dzieli się głównie na dwie grupy - zawodowe formacje Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz ochotnicze jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP).
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy to zespół przedsięwzięć organizacyjnych, szkoleniowych, materiałowo-technicznych i finansowych, podjętych w celu prognozowania, rozpoznawania i zwalczania pożarów, klęsk żywiołowych i miejscowych zagrożeń. Skupia on w wewnętrznie uporządkowanej strukturze jednostki ochrony przeciwpożarowej w celu ratowania życia, zdrowia, mienia i środowiska. Organizatorem oraz bazą, na której opiera się KSRG, jest Państwowa Straż Pożarna z całym zapleczem kadrowym, sprzętowym i logistycznym. Jednostkami realizującymi zadania KSRG są przede wszystkim jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej, a ponadto, zgodnie z art. 15 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz.), również inne jednostki.
Państwowa Straż Pożarna (PSP)
Państwowa Straż Pożarna to jednostka organizacyjna, na czele której stoi Komendant Główny, podlegający bezpośrednio Ministrowi Spraw Wewnętrznych. Jest to zawodowa formacja, oddelegowana do wykonywania specjalnych zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej i walki z klęskami żywiołowymi. W skład PSP wchodzą Komendy Wojewódzkie PSP, Komendy Powiatowe i Miejskie PSP oraz Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze (JRG). Jednostki PSP działają w oparciu o strukturę powiatową (Komendy Powiatowe/Miejskie PSP).
W każdym mieście na prawach powiatu lub powiecie znajduje się jedna lub kilka Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych (JRG), w których strażacy PSP pełnią dyżury 24 godziny na dobę przez wszystkie dni w roku, w gotowości do natychmiastowego wyjazdu.
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)
Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) to jednostki, bez których ciężko byłoby sobie wyobrazić życie, w szczególności w małych miejscowościach, gdzie właśnie te formacje działają. OSP to ochotnicy, którzy odbywają specjalne szkolenia, po to, aby móc uczestniczyć w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Jednostki OSP są również dysponowane przez Miejskie/Powiatowe stanowiska kierowania PSP, które to w większości przypadków są jako pierwsze przy działaniach ratowniczo-gaśniczych. Ponadto jednostki OSP udzielają wsparcia w ludziach i sprzęcie PSP.
Ochotnicze Straże Pożarne funkcjonują w oparciu o przepisy Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. 1989 nr 20 poz. 104) oraz Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz.).
OSP zajmują się również szeroko rozumianą działalnością kulturalną i wychowawczą. W wielu jednostkach powstały sekcje sportowe, zespoły teatralne, działają orkiestry strażackie, zespoły instrumentalno-wokalne, świetlice środowiskowe, izby tradycji, a także z OSP współpracuje wiele lokalnych stowarzyszeń o różnych zainteresowaniach. Przy jednostkach OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne (JOT), będące społecznym odpowiednikiem Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych PSP. Osoby wyznaczone do działania w strukturach takiej jednostki muszą posiadać odpowiedni wiek (18-60 lat), aktualne badania lekarskie, jak również ukończone przeszkolenie pożarnicze - odpowiednie do zajmowanej funkcji. Przy Ochotniczych Strażach Pożarnych powoływane są również Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP), które stanowią w pewnym sensie przyszłe kadrowe zaplecze każdej jednostki. Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza jest integralną częścią składową danej jednostki OSP.
Zakładowe Straże Pożarne
Niektóre przedsiębiorstwa w ramach swojej działalności organizują zakładowe straże pożarne. Tego typu jednostki działają przede wszystkim w dużych zakładach przemysłowych. Mają one własne oddziały Straży Pożarnej i sprawują ochronę przeciwpożarową na terenie danego zakładu.
Wojskowa Ochrona Przeciwpożarowa (WOP)
Wojskowa Ochrona Przeciwpożarowa (WOP) stanowi część systemu ochrony przeciwpożarowej kraju i została powołana do wykonywania w komórkach i jednostkach organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowanych zadań przewidzianych dla Państwowej Straży Pożarnej, a także zadań wynikających ze specyfiki funkcjonowania Sił Zbrojnych. Służba w WOP jest podobna do tej, jaką pełnią funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej.
Do tej służby wybierani są przede wszystkim poborowi, którzy w swoim życiu mieli już kontakt z działalnością pożarniczą, np. w Ochotniczej Straży Pożarnej. W większości jednak są to już dobrze wyszkoleni i wyposażeni pracownicy cywilni wojska. W zależności od miejsca stacjonowania jednostki wojskowej oraz występującego w niej zagrożenia pożarowego, a także możliwości udzielania pomocy przez inne jednostki ochrony przeciwpożarowej, w jednostce może być utworzona wojskowa straż pożarna I, II, III lub IV kategorii. Do WOP wyznacza się żołnierzy z kategorią zdrowia „A” o dobrej sprawności fizycznej. Skład osobowy nie powinien podlegać zmianom. Na miejsce odchodzących do rezerwy lub przenoszonych do innych pododdziałów niezwłocznie wyznacza się inne osoby.
Kształcenie i Szkolenie Strażaków
W Polsce oficerów pożarnictwa kształci Akademia Pożarnicza w Warszawie, aspirantów zaś Centralna Szkoła Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie, Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu oraz Szkoła Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie. Podoficerów i szeregowych kształci Szkoła Podoficerska Państwowej Straży Pożarnej w Bydgoszczy, a szeregowców liczne przeznaczone do tego ośrodki szkolenia.
W przypadku braku kwalifikacji, osoby wyznaczone do służby w WOP kierowane są na przeszkolenie do Szkoły Młodszych Specjalistów Pożarnictwa (SMSP) lub na odpowiedni kurs do ośrodka szkolenia PSP. Środki finansowe na szkolenie zabezpiecza dowódca jednostki, w której straż pożarna jest utworzona. Szkoła Młodszych Specjalistów Pożarnictwa znajduje się w etacie Ośrodka Szkolenia Kierowców w Grudziądzu.
Wśród zadań Państwowej Straży Pożarnej jest także edukacja z zakresu działań ratowniczych i przeciwpożarowych. Pracownicy PSP mają obowiązek uczyć pozostałe jednostki ochrony przeciwpożarowej, a także współpracujące z nimi jednostki ratownicze. Państwowa Straż Pożarna jest zobowiązana do współdziałania z Zarządem Głównym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. W ramach tej współpracy strażacy mogą być oddelegowani do prowadzenia szkoleń dla oddziałów OSP. Z kolei Ochotnicza Straż Pożarna uczy cywilów podstawowej wiedzy w dziedzinie ochrony przeciwpożarowej.
Patron i Obchody
Św. Florian - Patron Straży Pożarnej
Patronem straży pożarnej jest św. Florian. Urodził się około 250 roku w Zeiselmauer (dawniej Cetium). W młodym wieku został powołany do armii cesarza rzymskiego Dioklecjana. Jako aktywny, deklarujący się chrześcijanin Florian pospieszył do Lauriacum (obecnie Lorch) w przygranicznej prowincji koło Wiednia, by tam nieść otuchę i nadzieję prześladowanym czterdziestu legionistom chrześcijańskim.
Wykonawca poleceń cesarskich, namiestnik prowincji Akwilinus, aresztował Floriana. Namiestnik Akwilin starał się oficera rzymskiego wszelkimi sposobami, groźbami i obietnicami, zmusić do odstępstwa od wiary. Kiedy jednak środki te zawiodły, kazał go biczować, a następnie poddać torturom przez szarpanie jego ciała specjalnymi hakami. Wreszcie, uwiązawszy kamień młyński u szyi, zatopiono dzielnego bohatera w nurtach rzeki Anizy (dzisiejsza Enns) na terenie Austrii. Ciało Floriana odnalazła wdowa Waleria. Nad jego grobem z czasem wybudowano kościół i klasztor ojców Benedyktynów, a później klasztor Kanoników laterańskich według reguły św. Augustyna.
W 1184 roku Idzi, biskup Modeny, na prośbę księcia Kazimierza Sprawiedliwego sprowadził relikwie św. Floriana do Krakowa. Kult św. Floriana znacznie się wzmógł w Polsce po 1528 roku, kiedy to ogromny pożar strawił Kleparz - dzielnicę Krakowa, a ocalał jedynie kościół św. Floriana. Odtąd zaczęto czcić św. Floriana w Polsce jako patrona od pożogi ognia i jako opiekuna straży pożarnej. Szczególną troską otoczyli św. Floriana także ludzie innych trudnych zawodów - hutnicy i kominiarze, czyli przedstawiciele profesji wiążących się z ogniem.
Modlitwa do św. Floriana:
„Święty Florianie, patronie strażaków,
Broń nas od ognia i powodzi wszelakich.
Ty bliskich mych w opiece miej.”
Międzynarodowy Dzień Strażaka
Międzynarodowy Dzień Strażaka (ang. International Firefighters’ Day) obchodzony jest 4 maja. Święto zainicjował australijski strażak J.J. Edmondson z Melbourne na pamiątkę tragicznie zmarłych pięciu kolegów - strażaków (Matta, Stuarta, Jasona, Garry’ego i Chrisa) 2 grudnia 1998 roku w Linton. Jako wyraz szacunku dla poległych strażaków i wsparcie dla ich rodzin, Straż Pożarna w stanie Viktoria, Melbourne, w Australii (ang. Country Fire Authority, CFA), składająca się w głównej mierze z wolontariuszy, oraz Wspólnota - społeczność st. Wiktoria (ang. Victorian community) przyjęły sobie za symbol czerwono-niebieską wstążkę. Taki odzew zza oceanu oraz listy napływające z różnych stron świata po tragedii skłoniły J.J. Edmondsona, aby z nadejściem 1999 roku zainicjować Międzynarodowy Dzień Strażaka. Po konsultacji z krajowymi i międzynarodowymi organizacjami strażackimi ustalono termin na dzień św. Floriana, czyli 4 maja.
Zakres Działań i Obowiązków Straży Pożarnej
Wszystkie zadania, jakie stoją przed strażakami, łączą się nierozerwalnie z misją Państwowej Straży Pożarnej, którą jest ochrona i bezpieczeństwo cywilów w kraju. Podstawowym zadaniem, przed którym stoją strażacy, jest walka z żywiołami. Każdy strażak musi umieć rozpoznać ewentualne zagrożenia, a następnie w odpowiedni sposób je niwelować.
Oprócz gaszenia pożarów, Straż Pożarna jest wzywana także do innego rodzaju klęsk żywiołowych, takich jak powodzie, trzęsienia ziemi czy tornada. Misją Państwowej Straży Pożarnej jest ochrona życia i zdrowia, dlatego zobowiązana jest również do ścisłej współpracy z innymi służbami ratowniczymi, przede wszystkim z ratownikami medycznymi. Dzięki temu każda akcja ratownicza może być skutecznie i sprawnie przeprowadzona.
Państwowa Straż Pożarna wykonuje swoje obowiązki nie tylko w czasie pokoju, ale również w momencie zagrożenia konfliktem zbrojnym. Jako jednostka odpowiedzialna za zapewnienie bezpieczeństwa cywilom, musi być przygotowana na pełnienie służby w każdych warunkach. Dodatkowo, na podstawie umów międzynarodowych, polscy strażacy są wysyłani na misje zagraniczne, żeby brać udział w akcjach ratowniczych innych państw, gdy te potrzebują pomocy. Warto również dodać, że Państwowa Straż Pożarna ściśle współpracuje z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych w zakresie, który umożliwia mu skuteczne wypełnianie swoich obowiązków.
Komunikacja i Wyposażenie
Systemy Powiadamiania
Słysząc dźwięk strażackiej syreny, zazwyczaj wiemy, że może się dziać coś niebezpiecznego. Mamy też świadomość, że za chwilę do akcji wyruszą Strażacy. Dla samego Strażaka odgłos syreny jest szczególnie ważny i absolutnie nie może go zignorować. Może ona mieć różne brzmienia, natomiast trzy krótkie dźwięki z przerwami zazwyczaj oznaczają alarm bojowy. Oprócz wspomnianej drogi informowania istnieją również inne systemy powiadamiania Strażaków, takie jak aplikacje mobilne, za sprawą których można rozesłać do Strażaków SMS-y informujące o zdarzeniu. Mogą to być także połączenia telefoniczne. W samej aplikacji często też znajduje się lokalizacja wypadku lub pożaru, mapa i ogólny opis zdarzenia.
Samochody Pożarnicze
Samochód pożarniczy (inaczej wóz strażacki, beczkowóz) to specjalnie oznakowany i przygotowany samochód używany przez straż pożarną albo inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych lub innych działaniach statutowych (np. prewencyjnych). Pojazdy strażackie są oznaczone w większości krajów uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji.
W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów:
- Pierwszym jest trzycyfrowy numer (prefiks), określający powiat oraz typ jednostki.
- Drugim jest oznaczenie jednoliterowe województwa, zgodne z wyróżnikiem województwa na obecnych tablicach rejestracyjnych, z trzema wyjątkami: m.st. Warszawy - W; woj. mazowieckiego (bez Warszawy) - M; oraz jednostek centralnych Państwowej Straży Pożarnej, np. Komendy Głównej - [A].
- Ostatnim jest dwucyfrowy numer pojazdu (sufiks), który w wypadku pojazdów PSP oznacza również typ pojazdu. W wypadku pojazdów należących do innych jednostek ochrony przeciwpożarowej jest to po prostu kolejny numer pojazdu w danej kategorii jednostek w powiecie. Stosuje się także dodatkowo (głównie literowe) oznaczenia charakterystyki pojazdu.
Niezastąpiona Rola Straży Pożarnej
Istnieje mnóstwo powodów, dla których życie bez Straży Pożarnej byłoby dużo bardziej niebezpieczne. Przede wszystkim ginęłoby jeszcze więcej osób w czasie pożarów i wypadków drogowych. Nie byłoby wsparcia podczas powodzi i wichur. Aby Straż Pożarna mogła sprawnie funkcjonować, musi być przede wszystkim dobrze zorganizowana.
Dla całego społeczeństwa pomoc Strażaków i wszystkich jednostek Straży Pożarnej jest tak naprawdę nieoceniona. Pomimo ciekawości, jesteśmy spokojni, bo wiemy, że ktoś zareaguje i uchroni nas przed niebezpieczeństwem.
tags: #pozarnictwo #strazy #porzarynej