Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to kluczowe urządzenie w systemach ochrony przeciwpożarowej, którego głównym zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej w budynku lub strefie pożarowej w przypadku zagrożenia. Ma to na celu zapewnienie bezpieczeństwa ekip ratowniczych oraz użytkowników obiektu podczas akcji gaśniczej lub innych zdarzeń awaryjnych.
Podstawy prawne i funkcje PWP
Funkcja, jaką pełni przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) w obiektach budowlanych, została określona w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 oraz t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225). Zgodnie z wymaganiami urządzenie to powinno odcinać dopływ energii elektrycznej do wszystkich odbiorników, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru (np. pomp hydrantowych, wentylatorów oddymiających). W §183 ust. 3 ww. rozporządzenia określono miejsce instalowania PWP: "Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany". Wyłącznik jest konieczny w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem. Odcinany przez niego dopływ prądu nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej (w tym zespołu prądotwórczego), z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku, a także innych urządzeń elektrycznych, które muszą funkcjonować w czasie pożaru.
PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu, w tym:
- zasilanie podstawowe (sieć),
- zasilanie rezerwowe (druga sieć, agregat prądotwórczy),
- zasilanie awaryjne (UPS),
- inne zasilania (instalacje fotowoltaiczne PV oraz magazyny energii).
Kompnentny Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu
Załącznik do Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym określa, że przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) składa się z następujących elementów:
- Urządzenie wykonawcze (UW PWP): aparat wykonawczy, którym zazwyczaj jest rozłącznik lub wyłącznik, stanowiący element mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do budynku. Jest umieszczony w oddzielnej obudowie i instalowany w pomieszczeniu technicznym, w złączu kablowym lub przy wejściu do budynku. Aparat elektryczny stanowiący element wykonawczy PWP (sterowany przy pomocy "czerwonego przycisku") zazwyczaj jest instalowany w rozdzielnicy głównej budynku, zlokalizowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub w rozdzielnicy pożarowej.
- Urządzenie uruchamiające (UU PWP): przycisk sterowania zdalnego PWP, który pozwala na podanie sygnału łącznikiem mono- lub bistabilnym do automatyki PWP lub bezpośrednio na cewkę urządzenia wykonawczego PWP. Urządzenia uruchamiające połączone są równolegle, co powoduje, że naciśnięcie dowolnego z nich wywoła wyłączenie urządzenia wykonawczego i w rezultacie odłączenie napięcia zasilającego budynek. Powinien znajdować się w pobliżu głównego wejścia do budynku lub w pobliżu złącza.
- Urządzenie sygnalizujące (US PWP): sygnalizator optyczny (np. LED) wskazujący jednoznacznie o wyłączeniu zasilania na budynku poprzez świecenie ciągłe. Jest sterowany za pośrednictwem automatyki PWP lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wykonawczego PWP, odzwierciedlając stan samego urządzenia wyłączającego.
Wymagania prawne i certyfikacja
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) należy do urządzeń ochrony ppoż. i w związku z tym podlega obowiązkowi certyfikacji zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.). PWP powinien zostać wykonany zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania. Obowiązek stosowania certyfikowanych PWP istnieje od 1 stycznia 2021 r.
Z uwagi na brak normy zharmonizowanej dla PWP, jego wprowadzenie na rynek wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT) oraz spełnienia krajowych przepisów dotyczących znakowania i certyfikacji. Obowiązuje znak budowlany "B". Krajowa Ocena Techniczna oraz Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych, które wydaje Jednostka Certyfikująca, a także Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych, którą wystawia producent, są wymaganymi dokumentami certyfikującymi dla PWP. PWP nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydanego przez CNBOP, ponieważ nie widnieje na wykazie wyrobów w odpowiednim rozporządzeniu.
Dopuszczenie jednostkowe a certyfikacja
Procedura jednostkowego dopuszczenia nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych, w tym urządzeń przeciwpożarowych, wprowadzonych do obrotu na podstawie przepisów krajowych i oznakowanych znakiem budowlanym "B". Jednostkowe dopuszczenie jest możliwe wyłącznie w szczególnych przypadkach, dla nowo powstałych technologii, dla których nie ma wyrobów dostępnych na rynku i wprowadzonych do obrotu. Warunkiem dopuszczenia do jednostkowego zastosowania wyrobu budowlanego jest, że wyrób nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania, nie jest objęty normą zharmonizowaną (ani krajową oceną techniczną), nie jest produkowany seryjnie i nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego.
Typy PWP i zaawansowane rozwiązania
Rozwiązanie podstawowe
Najprostsze rozwiązanie PWP nie posiada kontroli nad instalacją sterującą rozprowadzoną po budynku pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a urządzeniem wykonawczym. Wymaga to wzmożonych prac konserwacyjno-serwisowych i jest zalecane dla obiektów ze stałą obsługą techniczną oraz możliwością czasowego wyłączenia zasilania budynku w celu testowania instalacji.
Wyzwalacze stosowane w PWP:
- Wyzwalacz wzrostowy: powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego PWP w przypadku podania napięcia zasilającego na cewkę wyzwalacza.
- Wyzwalacz zanikowy: powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego w przypadku zaniku lub obniżenia się napięcia poniżej wartości dopuszczalnej przez cewkę wyzwalacza.
Zasilanie niezbędne do zadziałania wyłącznika pobierane jest za pośrednictwem przerzutnika faz, mającego na celu zapewnienie energii do zadziałania wyzwalacza nawet po zaniku napięcia na jednej lub dwóch fazach. Dopuszcza się wykorzystanie wyzwalaczy 230VAC lub 24V (napięcie bezpieczne 24V zwiększa poziom bezpieczeństwa obsługi). Przy wykorzystaniu wyzwalaczy 230V, do urządzenia uruchamiającego doprowadzone jest napięcie 230V, dlatego też styk urządzenia uruchamiającego musi być dostosowany do pracy z takim napięciem. Lampki sygnalizacyjne urządzenia uruchamiającego również muszą być dostosowane do napięcia 230VAC, gdyż w wersji z wyzwalaczem 230V napięcia fazowe 230V, poprzez styki pomocnicze wyłącznika zapalą odpowiednie diody.
Rozwiązania zaawansowane
System alarmu przeciwpożarowego – alarm antysabotażowy (odcinek F109) #pożar #systemprzeciwpożarowy #technologiaprzeciwpożarowa
Rozwiązanie z modułem kontrolno-sterującym (np. MKIN-PWP) jest preferowane do rozległych oraz skomplikowanych obiektów przemysłowych i/lub budynków biurowych i użyteczności publicznej, tam gdzie czasowe wyłączenie zasilania budynku do celów testowych nie jest możliwe i/lub bardzo utrudnione. Zwiększenie bezpieczeństwa polega na zastosowaniu modułu kontrolno-sterującego MKIN-PWP, który natychmiast po wykryciu uszkodzenia przewodu pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a urządzeniem wykonawczym wyśle sygnał o uszkodzeniu do systemu nadrzędnego, np. SSP i/lub BMS. Moduł MKIN-PWP kontroluje ciągłość przewodu do urządzenia uruchamiającego, steruje wyzwalaczem zanikowym lub wzrostowym, odlicza czas opóźnienia do wyłączenia w przypadku współpracy z systemami UPS oraz wejściem zezwalającym na wyłączenie. Współpracuje z integratorem lub centralą sterującą, umożliwiając zdalne wyłączenie zasilania.
Moduł MKIN-PWP posiada dodatkowo wyjścia realizujące następujące funkcje:
- sygnał wyłącz do następnej sekcji wyłącznika,
- uszkodzenie modułu do systemów nadrzędnych,
- zadziałanie urządzenia wykonawczo-sygnalizującego,
- sygnał wyłącz do systemów UPS.
Cała automatyka sterująco-sygnalizująca zasilana jest z zasilacza buforowanego, zapewniając ciągłość dostawy energii do części sygnalizacyjno-sterującej nawet w przypadku zaniku zasilania sieciowego. Akumulator współpracujący z zasilaczem buforowanym jest tak dobrany, aby zapewnić ciągłość dostawy energii na min. 30 minut w przypadku zaniku zasilania przed wyłącznikiem PWP. Moduł MKIN-PWP pozwala na połączenie z systemami integracji/integratorami lub innymi systemami wizualizacji za pośrednictwem interfejsu RS485, wykorzystując protokół BacNET MS/TP lub inny protokół (np. Modbus) przy wykorzystaniu opcjonalnego sterownika dokonującego konwersji protokołów. Ponadto moduł urządzenia wykonawczo-sygnalizacyjnego może być wyposażony w sterownik programowalny wraz z dodatkowymi modułami wejść/wyjść oraz opcjonalny switch komunikacyjny. Może stanowić integralną część zasilacza CX1604, rozdzielnicy/rozdzielni przeciwpożarowej lub być elementem autonomicznym.
Zastosowanie i konserwacja PWP
Certyfikowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować we wznoszonych oraz modernizowanych obiektach, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę. PWP musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak "B" wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu CNBOP. Wyjątek stanowi możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu z certyfikatem jest przystosowany do współpracy z SSP, Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy BMS budynkowym. Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu pożarowym, to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia. PWP należy stosować w przypadku montażu fotowoltaiki, jeśli instalację PV zastosowano w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³, w innych przypadkach według uznania projektanta. Jest możliwa multiplikacja poszczególnych urządzeń PWP, np. do celów ochrony wielu obiektów w jednym systemie, co jest kwestią projektową.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe, musi być okresowo konserwowany. Konserwację należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach, Dokumentacji Techniczno-Ruchowej oraz Instrukcji obsługi opracowanej przez producenta, w okresach ustalonych przez producenta (nie rzadziej niż raz w roku). Producent w Instrukcji obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw.