Samochód pożarniczy, znany również jako samochód strażacki, wóz strażacki, pojazd pożarniczy lub pożarowóz, to specjalnie oznakowany i przygotowany wóz bojowy. Jest on wykorzystywany przez straż pożarną lub inne jednostki ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz innych działaniach statutowych, takich jak prewencja.
Podstawowe Informacje o Samochodach Pożarniczych
Samochody pożarnicze budowane są najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach. Pojazd samochodowy straży pożarnej (z wyjątkiem pojazdu osobowego operacyjnego) powinien mieć barwę czerwieni sygnałowej, natomiast błotniki i zderzaki - barwę białą. Kontenery pożarnicze, agregaty ciągnione, motopompy, działka oraz przyczepy ze sprzętem pożarniczym powinny być malowane na zasadach określonych dla pojazdów gaśniczych. Kontenery-pojemniki oraz kontenery-cysterny powinny posiadać napisy określające ich zawartość lub przeznaczenie, z kolorem i krojem liter napisów jak dla numerów na sprzęcie.
W większości krajów pojazdy strażackie są oznaczone uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów:
- Trzycyfrowy numer (prefiks), określający powiat oraz typ jednostki.
- Oznaczenie jednoliterowe województwa (zgodne z wyróżnikiem województwa na obecnych tablicach rejestracyjnych, z trzema wyjątkami: m.st. Warszawy - W; woj. mazowieckiego (bez Warszawy) - M; oraz jednostek centralnych Państwowej Straży Pożarnej, np. Komendy Głównej - [A]).
- Dodatkowe oznaczenia charakterystyki pojazdu, głównie literowe.
Sposób oznakowania pojazdów, sprzętu pływającego, silnikowego i pożarniczego określa załącznik do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r.
Wyposażenie Pojazdów Gaśniczych
W typowym wyposażeniu pojazdu ratowniczo-gaśniczego znajdują się elementy tworzące tak zwany układ wodno-pianowy. Stosuje się również inne, zamontowane na stałe urządzenia dodatkowe, takie jak maszt oświetleniowy czy wciągarka. Do dodatkowego wyposażenia wozów strażackich zaliczyć można również działko wodne, dodatkowy wąż, kamerę cofania czy falę świetlną LED.
System Oznakowania Pojazdów Pożarniczych
W Polsce stosuje się najczęściej oznaczenia zgodne z normą PN-79/M-51300, która od roku 2000 została zastąpiona przez PN-EN 1846-1. System oznaczeń pojazdów straży pożarnej określa norma PN-EN 1846-1:2011. Poniżej przedstawiamy objaśnienie nazewnictwa dla samochodów pożarniczych i specjalistycznych używanego w straży pożarnej, opierając się na ogólnoprzyjętych i powszechnie stosowanych zasadach. Należy pamiętać, że zastosowanie wymienionych skrótów może się różnić w zależności od wielu czynników, a poniższy wykaz nie jest odzwierciedleniem oficjalnej normy w każdym detalu.
Podstawowe Kategorie i Klasy Wagowe
W straży pożarnej pojazdy dzielimy na dwie główne kategorie: samochody gaśnicze oraz samochody specjalistyczne. Samochody gaśnicze najczęściej posiadają zbiornik wodny oraz różnego rodzaju sprzęt służący do zwalczania zagrożeń na poziomie podstawowym. Samochody specjalistyczne dzielą się na różne podkategorie, takie jak autodrabiny, podnośniki, czy pojazdy należące do specjalistycznych grup ratowniczych.
Pierwsza litera w oznaczeniu pojazdu informuje nas o jego kategorii:
- Dla samochodu gaśniczego: litera G
- Dla samochodu specjalistycznego: litera S
Ponadto, dla każdego z tych pojazdów określa się masę. W straży pożarnej stosuje się następujący podział klas wagowych (przedstawione wartości ukazują jedynie orientacyjne możliwe masy pojazdów i mogą się różnić od rzeczywistych norm):
- Samochód lekki: do 7,5 ton - litera L
- Samochód średni: od 7,5 do 14 ton - brak oznaczenia literowego
- Samochód ciężki: od 14 ton - litera C
Oznaczenia Parametrów i Wyposażenia
Kolejne litery w oznaczeniu pojazdu określają bardziej specyficzne parametry. Dla wozów gaśniczych stosuje się najczęściej następujące wartości:
- Litera B - oznacza obecność zbiornika wodnego ("beczka").
- Litera A - oznacza autopompę (pompa działająca zależnie od silnika samochodu).
- Litera M - oznacza motopompę (pompa z własnym silnikiem).
Dodatkowo, często używane są dopiski określające wyposażenie pojazdu:
- Dopiski stosowane jedynie przy pojazdach gaśniczych oznaczonych literą G:
- Pr - ładunek proszkowy
- Sn - ładunek śniegowy (bardzo rzadko spotykane)
- Dopiski mogące być stosowane zarówno przy pojazdach gaśniczych, jak i specjalistycznych:
- Rt - ratownictwo techniczne
Niekiedy można również spotkać samochody gaśnicze z oznaczeniem innej specjalizacji, jednak powyższe są stosowane najczęściej.
Oznaczenia dla Samochodów Specjalistycznych
Gama oznaczeń stosowanych przy samochodach specjalistycznych jest znacznie szersza i opisuje konkretną funkcję pojazdu. Poniżej prezentujemy listę często używanych określeń:
- D - autodrabina
- H - podnośnik hydrauliczny (składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny).
- Rt - ratownictwo techniczne
- Rd - ratownictwo drogowego
- Rw - ratownictwo wodnego
- Rchem - ratownictwo chemicznego
- Rwys - ratownictwo wysokościowego
- Rp lub Grat - poszukiwawczo-ratownicze
- Rmed - ratownictwo medyczne (często strażackie ambulanse; rzadsze oznaczenie: RM). Są to pojazdy samochodowe obsługiwane przez strażaków i przeznaczone do opieki nad pacjentami i transportu pacjentów.
- Rr - ratowniczo-rozpoznawczy
- Op - operacyjny
- Dł - dowodzenia i łączności
- Cn - cysterna (stosuje się również inne oznaczenia: GCBM, SCZ, SCCs, SZ)
- W - wężowy (przewozi wyłącznie węże)
- Pgaz - przeciwgazowo-dymowy
- Dź - dźwig
- Kn - nośnik kontenerów
- Kw - kwatermistrzowski
- Bus - mikrobus (SLBus), autobus
- On - oświetleniowy
- Pojazd wyposażony w BSP oraz niezbędny sprzęt do prowadzenia operacji lotniczych, którego głównym zadaniem jest wsparcie działań Specjalistycznych Grup Dronowych.
GCBA: Samochód Ratowniczo-Gaśniczy Ciężki z Autopompą i Zbiornikiem Wodnym
GCBA to jedno z najczęściej spotykanych oznaczeń w straży pożarnej, charakteryzujące ciężkie samochody ratowniczo-gaśnicze. Rozwinięcie akronimu GCBA wygląda następująco:
- G - samochód ratowniczo-gaśniczy
- C - ciężki (klasa wagowa od 14 ton)
- B - ze zbiornikiem wodnym ("beczka")
- A - z autopompą
Po literach GCBA często występują liczby, które precyzują parametry pojazdu. Przykładowo, w oznaczeniu GCBA 5/32:
- 5 - oznacza zbiornik na wodę o pojemności 5 m³ (czyli 5000 litrów).
- 32 - oznacza nominalną wydajność autopompy wynoszącą 32 hl/min (czyli 3200 litrów na minutę).
Podobnie, w oznaczeniu GCBA 5/24:
- 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³.
- 24 - wydajność nominalna autopompy wynosząca 24 hl/min (czyli 2400 litrów na minutę).
Można również spotkać oznaczenia takie jak: "Samochód ratowniczo-gaśniczy klasy ciężkiej (S), kategorii uterenowionej (2), z załogą trzyosobową, ze zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³, z pompą pożarniczą o wydajności 3200 dm³/min." Jest to alternatywny sposób opisu ciężkiego pojazdu gaśniczego, gdzie (S) może odnosić się do jego specjalnego lub ciężkiego charakteru w ramach danej normy.
Przykłady Samochodów GCBA i Ich Specyfikacja
GCBA 5/32 (Volvo FMX)
W dniu 27 grudnia 2022 r. został wprowadzony do podziału bojowego Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP w Świdnicy nowy ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy - GCBA 5/32 (Volvo FMX) z napędem uterenowionym, zabudowany przez Przedsiębiorstwo Specjalistyczne „bocar” Sp. z o.o. Pojazd został wyposażony między innymi w zbiornik wody o pojemności 5000 l oraz zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 500 l. Na pojeździe zamontowano autopompę dwuzakresową, działko wodno-pianowe oraz linię szybkiego natarcia o długości 60 m z prądownicą typu Turbo wraz z nakładką do podawania piany.
GCBA 5/24 (Scania P 400 CB)
Innym przykładem jest GCBA 5/24 Scania, będący ciężkim samochodem ratowniczo-gaśniczym. Posiada on podwozie Scania P 400 CB 4x4 EHZ oraz silnik o mocy 400 KM. Zabudowa tego pojazdu została wykonana przez ISS Wawrzaszek, a liczba miejsc to 1+1+4. Samochód wyposażono w zbiornik na wodę o pojemności 5000 l oraz dwustopniową autopompę Ruberg R40/2,5 o wydajności Q=2400 l/min przy 8 bar i 400 l/min przy 40 bar. Ponadto, posiada działko wodno-pianowe o wydajności 2400 l/min. Dodatkowe wyposażenie obejmuje agregat prądotwórczy 6 KW, maszt oświetleniowy 2 x 1000 W, pilarkę do drewna, narzędzia techniczne oraz zestaw ratownictwa medycznego typu R 1.
Używanie Oznaczeń Literowych w Praktyce
Podsumowując powyższe informacje, możliwych kombinacji literowych jest naprawdę dużo. Poniżej prezentujemy kilka przykładów używanych oznaczeń dla samochodów strażackich, pomagających zrozumieć ich typ i funkcję:
- GBA - to gaśniczy, średni samochód ratowniczo-gaśniczy ze zbiornikiem wodnym i autopompą.
- GCBA-Rt - to gaśniczy, ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy ze zbiornikiem wodnym, autopompą oraz sprzętem ratownictwa technicznego.
- GLM - to gaśniczy, lekki samochód z motopompą.
- SCD - to specjalistyczna, ciężka autodrabina.
- SCRt - to specjalistyczny, ciężki samochód ratownictwa technicznego.
- SRchem - to specjalistyczny, średni samochód ratownictwa chemicznego.