Scenariusz pożarowy a pozwolenie na budowę: Kluczowe aspekty i wymagania prawne

Scenariusz pożarowy odgrywa kluczową rolę w procesie budowlanym, stanowiąc nieodzowny element zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpożarowego obiektu. Choć jego formalne ujęcie znajduje się w projekcie budowlanym, jego wymiar i znaczenie są szersze, dotykając zarówno uczestników procesu budowlanego, jak i przyszłych użytkowników obiektu. Zrozumienie wymagań prawnych, zakresu merytorycznego oraz różnic w podejściu do scenariusza pożarowego na różnych etapach jego powstawania jest kluczowe dla prawidłowej realizacji inwestycji.

Wymagania prawne dotyczące projektu budowlanego i ochrony przeciwpożarowej

Polskie prawo precyzuje strukturę projektu budowlanego oraz zakres informacji dotyczących bezpieczeństwa pożarowego, które muszą zostać uwzględnione. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rozwoju z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego, projekt budowlany dzieli się na cztery zasadnicze części:

• Projekt zagospodarowania działki lub terenu (PZT)
• Projekt architektoniczno-budowlany (PAB)
• Projekt techniczny (PT)
• Załączniki (opinie, uzgodnienia, pozwolenia, oświadczenia, informacje dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia)

Do uzyskania pozwolenia na budowę niezbędne są projekty PZT i PAB. Projekt techniczny (PT) nie jest składany do organu wydającego pozwolenie, lecz do nadzoru budowlanego wraz z dokumentacją do zgłoszenia do użytkowania. Na potrzeby realizacji obiektu powstaje również projekt wykonawczy (PW), który stanowi rozwinięcie i uszczegółowienie projektu budowlanego, a na jego podstawie wykonywane są prace budowlane, ponieważ zawiera niezbędne szczegółowe informacje.

Wszystkie wymienione projekty dzielą się na projekty branżowe, takie jak architektura, konstrukcja, instalacje sanitarne i elektryczne. Informacje związane z bezpieczeństwem pożarowym obiektu są zawarte w każdej z części projektu budowlanego, odzwierciedlając zasadę „od ogółu do szczegółu”.

Kluczowe wymagania dotyczące zawartości projektu w zakresie ochrony przeciwpożarowej określa Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 sierpnia 2023 r. w sprawie uzgadniania projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego, projektu technicznego oraz projektu urządzenia przeciwpożarowego pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej.

Rola projektu technicznego dla automatyka pożarowego

Dla automatyka pożarowego najbardziej istotnym elementem projektu budowlanego jest projekt techniczny (PT). Zawiera on podstawowe informacje niezbędne do realizacji systemu automatyki pożarowej w budynku, w tym:

• Informacje o podziale na strefy pożarowe i strefy dymowe oraz sposobie ich wykonania.
• Informacje o warunkach i strategii ewakuacji ludzi lub ich ratowania, uwzględniające liczbę i stan sprawności osób przebywających w obiekcie, a także dane dotyczące środków do ewakuacji osób o ograniczonej zdolności poruszania się.
• Informacje o urządzeniach przeciwpożarowych oraz innych instalacjach i urządzeniach służących bezpieczeństwu pożarowemu, wraz z ich charakterystyką.
• Informacje o przyjętych scenariuszach pożarowych.
• Informacje o przygotowaniu obiektu budowlanego do prowadzenia działań ratowniczych, w tym punkty poboru wody, nasady do zasilania urządzeń gaśniczych, dźwigi dla ekip ratowniczych i dojścia do nich.

Informacje o urządzeniach i systemach powinny znaleźć się w projekcie technicznym co najmniej w formie opisanych schematów ideowych. Szczegółowe rozwiązania instalacyjne zazwyczaj ujmuje się w projekcie wykonawczym.

Jeżeli projekt techniczny nie zawiera wystarczających informacji o urządzeniach przeciwpożarowych, konieczne jest wykonanie dodatkowego projektu urządzenia przeciwpożarowego.

Definicja i cel scenariusza pożarowego

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 sierpnia 2023 r. (§2.4), scenariusz pożarowy definiowany jest jako „opis sekwencji możliwych zdarzeń w czasie pożaru, reprezentatywnego dla danego miejsca jego wystąpienia lub obszaru oddziaływania, w szczególności dla strefy pożarowej lub strefy dymowej, uwzględniający przede wszystkim: a) sposób funkcjonowania urządzeń przeciwpożarowych, innych technicznych środków zabezpieczenia przeciwpożarowego, instalacji i urządzeń użytkowych lub technologicznych oraz ich współdziałanie i oddziaływanie na siebie, b) rozwiązania organizacyjne niezbędne do właściwego funkcjonowania projektowanych zabezpieczeń”.

Celem ochrony przeciwpożarowej jest spełnienie podstawowych wymogów: umożliwienie bezpiecznej ewakuacji osób, ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia oraz zapewnienie dostępu ekipom ratowniczym.

Uzgodnienie projektu a scenariusz pożarowy

Zarówno projekt budowlany, jak i projekt urządzenia przeciwpożarowego muszą zostać uzgodnione. Proces uzgodnienia odbywa się między projektantem a rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych i obejmuje:

• Konsultację rozwiązań projektowych pod kątem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej.
• Wymianę uwag i stanowisk dotyczących projektowanych technicznych środków zabezpieczenia przeciwpożarowego.
• Opracowanie scenariusza pożarowego dla obiektu budowlanego lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową, w których przewidziano stosowanie systemu sygnalizacji pożarowej (SSP), stałych urządzeń gaśniczych, urządzeń oddymiających lub urządzeń zapobiegających zadymieniu.

Jeżeli projekt techniczny zawiera wszystkie niezbędne dane o urządzeniach przeciwpożarowych na odpowiednim poziomie szczegółowości, możliwe jest uzgodnienie projektu urządzenia przeciwpożarowego na etapie projektu technicznego. Wymaga to, aby zakres danych w projekcie technicznym obejmował co najmniej budowę, zakres i cel stosowania urządzenia, parametry techniczno-użytkowe, sposób działania w warunkach normalnych i pożarowych, powiązanie z innymi instalacjami i urządzeniami, a także warunki przeglądów i konserwacji. Ponadto, rzeczoznawca musi zamieścić adnotację, których urządzeń przeciwpożarowych dotyczy uzgodnienie.

Uzgodniony projekt urządzenia przeciwpożarowego powinien zawierać wszystkie dane niezbędne do stworzenia scenariusza pożarowego.

Rzeczoznawca - opis scenariusza pożarowego

Rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych opracowuje scenariusz pożarowy jako dokument tekstowy, który powinien zawierać:

• Ogólną charakterystykę obiektu: lokalizacja, dane techniczne, klasyfikacja wg wysokości, przeznaczenie i sposób użytkowania.
• Klasyfikację pożarową: klasa odporności pożarowej, kategorie zagrożenia ludzi, gęstości obciążenia ogniowego.
• Szacowaną maksymalną liczbę osób w obiekcie i jego częściach.
• Podział na strefy pożarowe.
• Instalacje wewnętrzne użytkowe.
• Instalacje i urządzenia przeciwpożarowe - podstawowe dane i parametry techniczne.
• Możliwe przyczyny powstania pożaru.
• Rodzaje alarmów generowanych przez SSP.
• Podstawowe procedury postępowania podczas alarmu pożarowego.
• Opis sterowania urządzeń przeciwpożarowych i innych w reakcji na alarm pożarowy.
• Ewentualne systemy i urządzenia sterowane ręcznie.
• Warunki prawidłowego utrzymania systemów.

Które urządzenia i systemy powinny być uwzględnione w scenariuszu pożarowym?

W scenariuszu pożarowym należy uwzględnić przede wszystkim urządzenia przeciwpożarowe, zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Są to m.in.: stałe i półstałe urządzenia gaśnicze, systemy sygnalizacji pożarowej, instalacje oświetlenia ewakuacyjnego, hydranty, pompy w pompowniach, przeciwpożarowe klapy odcinające, urządzenia oddymiające, kurtyny dymowe, drzwi i bramy przeciwpożarowe, przeciwpożarowe wyłączniki prądu oraz dźwigi dla ekip ratowniczych. Należy pamiętać, że jest to spis otwarty.

Do urządzeń, które często są uwzględniane w scenariuszu, należą również dźwigi osobowe. Zapewnienie bezpiecznej ewakuacji wymaga wyłączenia ich możliwości korzystania i sprawdzenia, czy nikt w nich nie pozostał. Podobnie schody i pochylnie ruchome, choć zazwyczaj nie są traktowane jako drogi ewakuacyjne, są sterowane podczas alarmu pożarowego i mogą być uwzględniane w scenariuszu, zwłaszcza w specyficznych obiektach jak metro.

W scenariuszu pożarowym uwzględnia się również inne urządzenia i systemy, które wymagają przekazania im sygnału o alarmie pożarowym, np. w celu zabezpieczenia procesów technologicznych lub warunkowanego wyłączenia.

Przykład opisu sterowania urządzeń w reakcji na alarm pożarowy

Poniżej przedstawiono przykładowy opis sterowania urządzeń w reakcji na alarm pożarowy II stopnia w strefie pożarowej na kondygnacji 2:

• Wykrycie pożaru przez SSP (samoczynnie - sygnał z czujki - alarm pożarowy I stopnia), z czasem 15 sekund na potwierdzenie alarmu w centrali SSP.
• Sprawdzenie, czy alarm jest fałszywy, przez obsługę obiektu - czas na sprawdzenie: 3 minuty od momentu potwierdzenia alarmu.
• W przypadku braku sygnału anulującego następuje alarm pożarowy II stopnia.

W wyniku alarmu pożarowego II stopnia następuje:

• Wyłączenie systemów mechanicznej wentylacji bytowej w części nadziemnej budynku.
• Zamknięcie przeciwpożarowych klap odcinających na kanałach wentylacji bytowej.
• Bezzwłoczne przekazanie sygnału o pożarze do Stanowiska Kierowania Państwowej Straży Pożarnej.
• Włączenie systemów wentylacji mechanicznej nadciśnieniowej w obszarze klatek schodowych.
• Włączenie wentylacji nadciśnieniowej szybów windowych.
• Zjazd wszystkich dźwigów osobowych na poziom ewakuacyjny i zablokowanie drzwi w pozycji otwartej.
• Uruchomienie wentylacji pożarowej na korytarzu hotelowym na zagrożonej kondygnacji.
• Zamknięcie drzwi dymoszczelnych utrzymywanych w pozycji otwartej przez elektrotrzymacze.
• Otwarcie/zwolnienie systemów kontroli dostępu w drzwiach ewakuacyjnych.
• Załączenie stroboskopowych sygnalizatorów optycznych na kondygnacji 2.
• Wyłączenie systemów rozgłaszania komercyjnego.
• Uruchomienie dźwiękowego systemu ostrzegawczego (DSO).
• Zatrzymanie drzwi obrotowych wejściowych do budynku.

Projektant - Tabela sterowań

Na etapie projektu budowlanego projektant dokonuje wyboru konkretnych rozwiązań - urządzeń i systemów przeciwpożarowych - pozwalających na spełnienie wymagań przepisów ochrony przeciwpożarowej. Kluczowym narzędziem w tym procesie jest tabela sterowań.

Tabela sterowań

Tabela sterowań to dokument przedstawiający w formie dwuwymiarowej tabeli związek konkretnego urządzenia wykonawczego (np. klapy odcinającej) z alarmami pożarowymi w różnych strefach pożarowych i dymowych obiektu. Zazwyczaj w kolumnach umieszcza się strefy pożarowe, a w wierszach urządzenia. Na przecięciu wpisywany jest stan, jaki urządzenie powinno przyjąć w reakcji na alarm pożarowy.

Zalety tabeli sterowań:

• Proste przedstawienie stanu urządzeń podczas pożaru.
• Możliwość wydruku i wykorzystania jako kopii do prac i weryfikacji na obiekcie.
• Papierowa kopia może stanowić dokument opatrzony podpisem i pieczątką.

Wady tabeli sterowań:

• Brak jednego przyjętego standardu przygotowania tabeli.
• Tabela odzwierciedla stany statyczne urządzeń, bez informacji o zależnościach czasowych.
• Brak informacji o sposobie przejścia urządzeń z jednego stanu do drugiego.
• Brak informacji o sterowaniu odwrotnym (przywracaniu stanu spoczynkowego).

Mimo wad, tabela sterowań stanowi punkt wyjścia do pracy nad scenariuszem pożarowym dla automatyka pożarowego.

Automatyk - Matryca sterowań

Automatyk pożarowy, otrzymując od projektanta tabelę sterowań, uzyskuje wskazania dotyczące stanów urządzeń i systemów w czasie alarmu pożarowego i poza nim. Jego zadaniem jest zrealizowanie założeń scenariusza pożarowego na poziomie urządzeń.

Prosty algorytm sterowania

Bezpośrednia realizacja sterowania ze scenariusza pożarowego i tabeli sterowań wymaga uwzględnienia zależności czasowych. Jeśli scenariusz opisuje sekwencję zdarzeń „najpierw uruchamiane jest urządzenie A, następnie po 60 sekundach uruchamiane jest urządzenie B”, tak właśnie należy to zrealizować. Tabela sterowań nie zawiera tych informacji, dlatego nie może być traktowana jako kompletny opis sterowania.

Automatyk musi uwzględnić czas potrzebny na działanie poszczególnych urządzeń (np. otwarcie lub zamknięcie klapy), modyfikując algorytm sterowania. Na przykład, jeśli klapy potrzebują 30 sekund na otwarcie, algorytm sterowania musi być odpowiednio zmodyfikowany.

Poprawiony algorytm sterowania - ograniczenia zasilania w energię

Automatyk musi również uwzględnić ograniczenia techniczne, zwłaszcza w zakresie zasilania urządzeń w energię. Nagły skok w poborze prądu (udar prądowy) przy jednoczesnym włączeniu wielu urządzeń może spowodować zadziałanie zabezpieczeń nadprądowych. Dlatego procedura uruchamiania urządzeń musi być tak zmodyfikowana, aby następowała w niewielkich odstępach czasu.

Sterowanie odwrotne

Przejście urządzeń i systemów ze stanu alarmowania pożarowego do stanu dozorowania lub spoczynku nazywa się sterowaniem odwrotnym. Może ono różnić się od sterowania w reakcji na alarm pożarowy i wymaga uwzględnienia przez automatyka.

Matryca sterowań - realizacja praktyczna

Matryca sterowań to praktyczna realizacja sterowań związanych ze scenariuszem pożarowym, zapisana w pamięci nieulotnej urządzeń (central sterujących) na obiekcie. W przypadku sterowania przez jedną centralę mamy do czynienia z matrycą zintegrowaną, a przy wykorzystaniu różnych central - z matrycą rozproszoną.

Problemem związanym z matrycą sterowań jest trudność dokumentacyjna, ponieważ wiele central nie pozwala na zapisanie konfiguracji w postaci dokumentu możliwego do weryfikacji.

Użytkownicy obiektu - Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego

Na użytkowniku, właścicielu lub zarządcy obiektu ciąży obowiązek opracowania i wdrożenia instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, która zawiera:

• Warunki ochrony przeciwpożarowej wynikające z przeznaczenia i sposobu użytkowania obiektu.
• Wyposażenie w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice.
• Sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia.
• Warunki i organizację ewakuacji ludzi.
• Plany obiektów z uwzględnieniem danych dotyczących stref pożarowych, dróg ewakuacyjnych i lokalizacji urządzeń.
• Wskazanie osób lub podmiotów opracowujących instrukcję.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego jest implementacją scenariusza pożarowego na poziomie bieżącego utrzymania obiektu. Kładzie nacisk na procedury reakcji na alarm, ewakuacji oraz wymogi konserwacji systemów.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego powinna być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata, aby odpowiadała bieżącemu stanowi obiektu. Oznacza to, że scenariusz pożarowy nie jest dokumentem jednorazowym, lecz ewoluuje wraz z obiektem.

Nadzorowanie realizacji scenariusza pożarowego

Rozwój technologiczny dostarcza narzędzi ułatwiających nadzorowanie realizacji scenariusza pożarowego, takich jak informatyczne platformy programowo-sprzętowe do wizualizacji i sterowania, współpracujące z systemami przeciwpożarowymi. W Polsce są to Systemy Integrujące Urządzenia Przeciwpożarowe (SIUP).

Podsumowanie

Scenariusz pożarowy jest kluczowym dokumentem w procesie projektowania i realizacji systemów zabezpieczeń przeciwpożarowych. Jego opracowanie jest obowiązkowe dla większości nowo budowanych obiektów wyposażonych w urządzenia przeciwpożarowe i systemy sygnalizacji pożarowej. Choć jego forma nie jest ściśle określona przepisami, powinien zawierać szczegółowy opis możliwych zdarzeń podczas pożaru, sposób działania instalacji i urządzeń, procedury alarmowania oraz rozwiązania organizacyjne. Zrozumienie i prawidłowe wdrożenie scenariusza pożarowego znacząco podnosi poziom bezpieczeństwa w obiekcie.

tags: #scenariusz #pozarowy #czy #niezbedny #do #pozwolenia