Realistyczne Pokazy i Szkolenia Ratownicze Straży Pożarnej

Doskonalenie umiejętności strażaków z zakresu ratownictwa medycznego wymaga ciągłego rozwoju metod ich kształcenia. Najlepszą formą edukacji jest bowiem doświadczenie nabyte w procesie doskonalenia zawodowego, a skuteczne szkolenia oparte na realistycznych scenariuszach to jeden z najskuteczniejszych sposobów podnoszenia tych umiejętności.

Pozoracja wysokiej wierności w szkoleniu strażaków

Kluczowym elementem w doskonaleniu umiejętności ratowniczych jest pozoracja wysokiej wierności. 30 listopada 2022 r. w Komendzie Wojewódzkiej PSP w Warszawie zostały przeprowadzone pierwsze w Polsce warsztaty z tworzenia takiej pozoracji dla koordynatorów ratownictwa medycznego. Warsztaty te uczyły praktycznie, jak tworzyć złudzenie istnienia ran drążących, złamań czy amputacji za pomocą specjalistycznych środków, takich jak płynny lateks, wosk charakteryzatorski czy sztuczna skóra. Doświadczenie i wiedza w zakresie tworzenia pozoracji stają się pełniejsze dzięki uczestnictwu w warsztatach i ćwiczeniach krajowych i międzynarodowych.

Jak mózg reaguje na pozorację?

Człowiek poznaje otaczający świat za pomocą zmysłów, a głównym z nich jest wzrok. Zmysł ten składa się z układu optycznego - którym jest oko - oraz obszaru kory mózgowej, zwanego polem wzrokowym. Informacja z układu optycznego dostarczana jest do pola wzrokowego poprzez sieć neuronów. W oku, jako układzie optycznym, powstaje obraz rzeczywisty, odwrócony i pomniejszony, który zostaje odwzorowany na siatkówce, tworząc obraz płaski, dwuwymiarowy (2D). W siatkówce bodźce świetlne zamieniane są na impulsy elektryczne i drogą nerwu wzrokowego przenoszone do pola wzrokowego zlokalizowanego w okolicy potylicznej. Obrazy z jednego i drugiego oka wzajemnie się uzupełniają (widzenie obuoczne), co skutkuje wytworzeniem w świadomości obrazu rzeczywistego, trójwymiarowego (3D). De facto widzimy zatem mózgiem, oko jest jedynie narzędziem do przekazywania bodźców.

Najsłabsze ogniwo oka stanowi siatkówka, przez swoją podatność na działanie złudzenia, a przyczyną są tak zwane powidoki. Sam mózg także nie jest doskonały, ma bowiem problemy z kontrastami i cieniami. Duże znaczenie ma więc kontekst tego, co widzimy. Pozoracja jest niczym innym, jak iluzją, stworzeniem złudzenia czegoś, co może skutecznie „oszukać” mózg ratownika. Na ich podstawie ratownik lub osoba wyznaczona do przeprowadzenia wstępnej segregacji medycznej (triażysta) podejmuje decyzje, określa pilność udzielenia kwalifikowanej pierwszej pomocy.

Od kartek do realizmu: przyszłość szkoleń

Zdarza się, że podczas ćwiczeń z punktu A do punktu B transportowane są same kartki. Choć umiejętność czytania jest ważna, niestety przyzwyczailiśmy ratowników w pierwszej kolejności do poszukiwania informacji zawartych na kartkach, spychając lub całkowicie eliminując czynności służące ocenie stanu poszkodowanego. Nauczeni, że wszystko jest napisane, gubimy odruch udrożniania dróg oddechowych, obserwacji, wyczuwania i nasłuchiwania oddechu, oceny tętna, co jest przecież absolutną podstawą i wstępem do wykonania medycznych działań ratowniczych.

Zamiast kartek - realna pozoracja i asystent pozoracji, czyli osoba, która dopiero po prawidłowym wykonaniu oceny poszczególnych parametrów życiowych podaje odpowiednie wartości. Ważną rolę odgrywają więc rekwizyty, realna pozoracja i precyzyjne odwzorowanie urazów. Odpowiednio dobrane narzędzia zdecydowanie ułatwiają pracę i jej zrozumienie. Szkolenie z użyciem symulatorów wysokiej wierności, jak i pozoracji urealniającej dane zdarzenie to wyzwanie dla PSP w trzeciej dekadzie XXI wieku podczas ćwiczeń nie tylko na poziomie centralnym czy wojewódzkim, ale również w JRG. Najwyższy czas skończyć z kartkami lub ustną informacją od obserwatora/rozjemcy - „widzisz lub słyszysz to…”, „wyobraź sobie, że…” - na rzecz pełnej symulacji. W 2016 r. zostały zatwierdzone „Zasady organizacji doskonalenia zawodowego w Państwowej Straży Pożarnej”, co podkreśla wagę systematycznego rozwoju.

Praktyczne narzędzia w edukacji

Podczas warsztatów z zakresu ratownictwa medycznego na temat obrażeń górnych i dolnych dróg oddechowych w Ośrodku Szkolenia KW PSP w Opolu wykorzystano wypreparowane płuca świni wraz z sercem. Omówienie anatomii narządów oraz fizjologii, z ukazaniem prawidłowego funkcjonowania układu oddechowego, ułatwiło zrozumienie istoty urazu skutkującego obrażeniami typu odma otwarta i odma prężna.

Planowanie efektywnych ćwiczeń i rola pozorantów

Niezwykle ważne w nauczaniu jest doprecyzowanie, jaki zakres medycznych działań ratowniczych chcemy ćwiczyć, np. postępowanie w przypadku krwotoku, resuscytację krążeniowo-oddechową, ewakuację z pojazdu czy segregację medyczną. To pozwoli skupić się na konkretnym temacie, opanowaniu krok po kroku poszczególnych zagadnień.

Realistyczne scenariusze

Liczba funkcjonariuszy na zmianie różni się w zależności od jednostki. Jeśli więc wiemy, że dysponujemy ratownikami w liczbie dwóch zastępów, to wręcz abstrakcyjne staje się założenie wypadku masowego z liczbą 40 osób poszkodowanych. Plan ćwiczeń powinien zawierać precyzyjne informacje dotyczące: pory roku, godziny rozpoczęcia i czasu trwania ćwiczeń, liczby osób poszkodowanych oraz rodzaju obrażeń. Można by pomyśleć, że przecież strażak musi umieć pracować w każdych warunkach pogodowych, bez względu na porę dnia czy nocy, ale tu chodzi o osoby, które będą odgrywały konkretne role, kreowały dany obraz, zdarzenie, czyli o pozorantów. Jeśli jest to pora jesienno-zimowa, to musi być zapewniony komfort termiczny dla pozorantów.

Ćwiczenia Zespołu Zarządzania Kryzysowego Miasta Krakowa, przeprowadzone 21 kwietnia 2026 r. w formie sztabowej i praktycznej symulacji katastrofy kolejowej, stanowiły sprawdzian umiejętności i współpracy w praktyce. Ich celem była ocena przygotowania miasta do reagowania na zdarzenia o charakterze katastrofy w ruchu kolejowym, co pokazało znaczenie realistycznych scenariuszy. Dodatkowo, 28 kwietnia br. Komendant Główny PSP podpisał „Program szkolenia doskonalącego z zakresu działania rot asekuracyjnych”, co jest idealnym wsparciem przy organizacji szkoleń doskonalących.

Znaczenie pozorantów i charakteryzacji

W pozoracji nie możemy pozwolić sobie na wybór przypadkowych osób. Nie są jej najważniejszym elementem przerysowane objawy dolegliwości, krzyki, drgawki czy jęki. Potrzebna jest wiedza dotycząca sposobu przeżywania, okazywania i demonstrowania wykreowanej przez pozoranta rzeczywistości. Najlepiej w tej roli sprawdzą się studenci kierunków medycznych: ratownictwa, pielęgniarstwa czy medycyny. Poza tym niemałe znaczenie ma tutaj ich odporność psychiczna. Wielokrotnie podczas dużych ćwiczeń spotykało się z sytuacją, kiedy to pozoranci rezygnowali w ich trakcie właśnie ze względów psychicznych. Przerosła ich cała sytuacja, mimo że była pozorowana. Pamiętajmy, że wszystkie służby ratunkowe, mimo ćwiczeń, działają tak jak podczas rzeczywistego zdarzenia i może to być bodziec wyzwalający negatywne odczucia psychofizyczne. Odprawa z pozorantami przed ćwiczeniami to czas, w którym należy zadbać nie tylko o poprawność tworzenia złudzenia i kreowania rzeczywistości, lecz także o komfort psychiczny naszych aktorów, odpowiadając na wszystkie pytania i wątpliwości.

O ile dobór odpowiednich pozorantów stanowi 50% pozoracji, o tyle drugie 50% to odpowiednia charakteryzacja. Po ustaleniu liczby osób poszkodowanych i rodzaju obrażeń należy oszacować koszty oraz czas potrzebny do wykonania stosownej charakteryzacji.

Pokazy ratownicze dla społeczeństwa

Straż pożarna odgrywa kluczową rolę nie tylko w bezpośrednich akcjach ratowniczych, ale także w edukacji społeczeństwa. Dnia 4 czerwca nasza szkoła gościła strażaków z Ochotniczej Straży Pożarnej w Króliku Polskim. W trakcie spotkania strażacy przybliżyli dzieciom, na czym polega ich praca. Uczniowie utrwalili numery alarmowe 998 i 112 oraz dowiedzieli się, w jakich okolicznościach należy wezwać straż pożarną. Okazało się, że praca strażaków nie ogranicza się wyłącznie do gaszenia pożarów. Straż pożarna pomaga ludziom podczas wypadków samochodowych, powodzi, a także prowadzi wiele innych działań na rzecz społeczeństwa, dbając o bezpieczeństwo mieszkańców wsi i miast. Interwencje te często są bardzo niebezpieczne i wymagają niezwykłej odwagi. Goście zaprezentowali umundurowanie i ekwipunek strażaków, a dzieci mogły przymierzyć buty i strój strażacki, zobaczyć specjalistyczny sprzęt oraz odzież, w której strażacy gaszą pożary. Zaprezentowano również sprzęt i wyposażenie wozu strażackiego, umożliwiając dzieciom wejście do samochodu i sprawdzenie wyposażenia, by przez chwilę poczuć się jak strażacy podczas akcji. Pokaz wzbudził ogromne zainteresowanie uczniów, a chłopcy byli pod jego dużym wrażeniem. Dzięki spotkaniu z wyjątkowymi gośćmi uczniowie utrwalili sobie wiadomości na temat bezpiecznych zachowań i zapobiegania sytuacjom zagrażającym życiu.

Edukacja ratownicza dla najmłodszych

Często w ramach pokazów oferowana jest prezentacja wnętrza karetki, a także skrócony pokaz pierwszej pomocy, które są nie tylko pouczające, ale również dostosowane do młodego wieku uczestników. Podczas mini warsztatu uczestnicy uczą się, jak rozpoznawać sytuacje zagrożenia życia, jak wezwać pomoc oraz jak udzielać pierwszej pomocy w bezpieczny sposób. Odkrywają świat ratownictwa medycznego, nabywając informacje dotyczące zabezpieczania innych osób, np. jak postępować w przypadku braku apteczki. Uczą się kluczowych komend i zasad bezpieczeństwa, takich jak „Nie ruszaj się! Jesteś bezpieczny!” oraz demonstrowane są praktyczne techniki „Zobaczcie, jak to się robi!”

tags: #strazacki #pokaz #ratownictwa