Specyfika służby strażaków i ratowników w Stanach Zjednoczonych znacznie różni się od tej w Polsce. Odmienne są zarówno struktury organizacyjne, zakres obowiązków, systemy finansowania, jak i procesy szkoleniowe. Analizując te różnice, można lepiej zrozumieć unikalny charakter amerykańskiej straży pożarnej.
Organizacyjne Różnice i Finansowanie
W USA straż pożarna nie jest zcentralizowana i finansowana jest z lokalnych budżetów, a nie z budżetu państwa. Istnieją dwa główne sposoby finansowania, które determinują nazewnictwo i strukturę jednostek:
Fire Department: To straż w danym mieście, podlegająca bezpośrednio pod władze miasta i finansowana z jego budżetu. Takie departamenty często mają warsztaty naprawcze, magazyny itp., wspólne z innymi służbami miejskimi.
Fire District: Jest finansowany z podatków powiatu/gminy, w którym działa. Podatnicy mają w swoich rachunkach wyraźnie zaznaczoną sumę przeznaczoną na straż pożarną.
Każdy departament/dystrykt straży w USA działa niezależnie. Istnieją ustalone minimalne przepisy i reguły obowiązujące w całych stanach, ale poszczególne jednostki mają dużą autonomię. Przez różnice w zasadach finansowania istnieją też spore dysproporcje w wyposażeniu i wyszkoleniu strażaków. W okolicach szczególnie dotkniętych przez zapaść ekonomiczną strażacy działają na starym sprzęcie i otrzymują niskie wynagrodzenie, podczas gdy w bogatych rejonach mają najnowszy sprzęt i bardzo dobre warunki płacowe.
Rola Strażaka-Ratownika w USA
Kolejną różnicą jest zakres obowiązków strażaków. W USA często straż jest równoznaczna z pogotowiem ratunkowym. Większość wyjazdów to wezwania medyczne, a strażacy są ratownikami medycznymi (w każdym wozie musi być przynajmniej jeden ratownik medyczny w stopniu Paramedic). Strażacy nie wyjeżdżają do wezwań dotyczących usuwania gniazd owadów, powalonych drzew czy wypompowywania wody z piwnic - od tego są inne służby państwowe lub odpowiednie firmy prywatne.
System Stopni i Zmian
W USA nie ma też odpowiednika SGSP czy szkół aspirantów, a system stopni nie jest tak rozbudowany jak w Polsce i różni się między poszczególnymi departamentami. Podstawowe stopnie to:
- Firefighter - po prostu strażak.
- Captain - dowódca zmiany w danej jednostce/remizie.
W Stanach Zjednoczonych stopnie są ściśle powiązane z pełnioną funkcją. Strażacy mogą awansować na stanowisko kierowcy/operatora, a następnie na stanowiska oficerskie po zdaniu odpowiednich egzaminów i spełnieniu wymogów stażowych.
Nie ma również podziału na straż zawodową i ochotniczą w sensie rozdzielenia struktur. Jednostki działają jako jedna służba ze wspólnym dowództwem, sprzętem i budżetem. Różnica polega na tym, że zawodowcy mają wyznaczone płatne służby, podczas których muszą być w jednostce, natomiast ochotnicy są wzywani w razie potrzeby i często wykonują swoje obowiązki za darmo.
Rekrutacja i Szkolenie Strażaków
Proces rekrutacji do straży pożarnej w USA jest wieloetapowy i wymagający. Aby zostać strażakiem, należy złożyć podanie online i przejść szereg testów.
Wymagane warunki to m.in. ukończenie uczelni wyższej lub specjalnego 60-godzinnego kursu na uczelni, przeznaczonego dla kandydatów do straży, albo 2 lata służby w wojsku. Kandydat musi mieć co najmniej 18 i nie więcej niż 36 lat. Proces rekrutacyjny obejmuje:
- Egzamin pisemny z wiedzy ogólnej.
- Test sprawności fizycznej: Składa się z dwóch części. Pierwsza obejmuje pięć zadań:
- Rozkładanie drabiny o wysokości 8 m.
- Wejście na siódme piętro wieży treningowej z odcinkiem węża strażackiego, z koniecznością dotknięcia każdego stopnia, a następnie zejście na ziemię.
- Wciągnięcie za pomocą liny na trzecie piętro zwiniętego węża strażackiego.
- Przeniesienie skrzyni o wadze 34 kg na dystansie 33 m.
- Przeciągnięcie ważącego 68 kg manekina przez 15 m.
- Rozmowa kwalifikacyjna.
- Badanie z użyciem wariografu: Weryfikujące wiarygodność kandydata.
- Sprawdzenie przeszłości: Historia kryminalna, wykształcenie, przeszłe zatrudnienie.
- Badanie medyczne: Weryfikujące stan zdrowia kandydata.
Po przejściu wszystkich etapów rekrutacji, kandydat jest kierowany do Akademii Pożarniczej, gdzie przez 38 tygodni uczy się strażackiego rzemiosła. Kadeci nie są zakwaterowani na terenie akademii. Codziennie odbywają intensywne ćwiczenia fizyczne (bieganie, pompki, podciągania, przysiady itp.), a następnie zajęcia teoretyczne i praktyczne na poligonie. Szkolenie muszą odbyć również strażacy z kwalifikacjami, którzy chcą pracować w danej jednostce, choć forma i czas trwania są dostosowywane indywidualnie (np. 11 tygodni).
Po ukończeniu akademii i podstawowego kursu medycznego, strażak przechodzi roczny okres próbny, a następnie otrzymuje stopień strażaka i staje się członkiem załogi pojazdu.
Badanie CPAT strażaka już o 6:45!!!
Houston Fire Department: Przykład Dużego Miasta
Houston to czwarte pod względem wielkości populacji miasto w Stanach Zjednoczonych. W 1838 roku powstała tam pierwsza ochotnicza jednostka straży pożarnej - Protection Company No. 1. Od 1895 roku wszystkie jednostki zostały przemianowane na zawodowe. Obecnie w Houston funkcjonuje 98 jednostek, w tym jedna w porcie Houston - drugim co do wielkości w Stanach Zjednoczonych. Miasto ma własną akademię dla strażaków.
Struktura i Działanie
Chroniony obszar Houston jest podzielony na 22 dystrykty, a na jeden przypada cztery do pięciu jednostek. Każdy dystrykt ma przydzielonego dowódcę, który jest odpowiednikiem oficera operacyjnego miasta. Strażacy w Houston pracują w systemie czterozmianowym (A, B, C, D), gdzie jedna zmiana trwa 24 godziny. Po dniu służby strażakom przysługuje dzień wolnego, a po następnej służbie - kolejne pięć dni wolnych. Grafik nie jest tak regularny, jak w Polsce.
Wyposażenie i Operacje
Podstawowym pojazdem w prawie każdej jednostce jest samochód gaśniczy (Engine), których obecnie jest 87. Jego obsadę stanowią dwaj ratownicy, dowódca (najniższy stopień oficerski) i kierowca/operator sprzętu. Drugim popularnym pojazdem jest drabina mechaniczna (Ladder), zazwyczaj o wysokości 25-30 m. W Houston, w przeciwieństwie do wielu miast w USA, drabiny nie posiadają zbiorników z wodą. W mieście znajduje się również jednostka ratownictwa chemicznego oraz jeden samochód dowodzenia i łączności. Na stanie są także lekkie samochody typu pickup ze zbiornikami na wodę.
Linie gaśnicze mają zazwyczaj średnicę 44 mm i są zakończone prądownicami typu turbo. Przy większych pożarach używane są węże 52 mm, łączone gwintowo i zakończone prądownicą prostą. Zaopatrzenie wodne opiera się głównie na sieci hydrantowej, z wężami zasilającymi o średnicy 125 mm, łączonymi złączami Storz. Kolory hydrantów świadczą o ich wydajności.
Strażacy w Houston nie używają tradycyjnych kominiarek, lecz kapturów z sztywnego, niepalnego materiału. Łączność podczas akcji jest prowadzona za pomocą specjalnych przekaźników przyłączonych do mikrofonu wbudowanego w maskę.
Port w Houston chroni jednostka straży pożarnej podległa miastu. Dysponuje ona trzema łodziami gaśniczymi, każda z pięcioma zdalnie sterowanymi działkami o łącznej wydajności około 52000 gal/min (około 196 m³/min) i zasięgu 73 m. Maksymalna prędkość łodzi to 90 km/h, a jej obsadę stanowi pięciu strażaków.
Ratownictwo Medyczne w Houston
W Houston nie ma odpowiednika polskich stanowisk kierowania. Wszystkie zgłoszenia wpływające na numer alarmowy 911 są odbierane w specjalnym punkcie (dispatch), który znajduje się poza strukturami straży. Stamtąd następuje alarmowanie konkretnej jednostki, włączanie sygnalizacji świetlnej w remizach i z tym punktem prowadzona jest korespondencja podczas akcji.
Do wypadków samochodowych jako pierwsze dysponowane są samochód gaśniczy i drabina, na której znajdują się narzędzia hydrauliczne. W miarę potrzeb na miejsce wysyłana jest odpowiednia liczba ambulansów. Do pożarów domów jednorodzinnych dysponowane są trzy samochody gaśnicze, których głównym zadaniem jest dotarcie i ugaszenie pożaru. Często na miejsce zdarzenia jest dysponowany oficer bezpieczeństwa, kontrolujący odłączanie mediów.
Każdy strażak jest zobligowany do ukończenia podstawowego kursu pierwszej pomocy, tzw. EMT Basic. W Houston, podobnie jak w wielu amerykańskich miastach, strażacy pełnią służbę w ambulansach, które znajdują się w każdej jednostce. Wyróżnia się dwa rodzaje ambulansów:
- Zwykły ambulans: Obsadzony przez osoby z podstawowym przeszkoleniem medycznym.
- Medic unit: Załogę tworzą dwaj strażacy-ratownicy medyczni (paramedycy), którzy ukończyli specjalny roczny kurs. Dwóch paramedyków zasiada także w innym pojeździe medycznym (tzw. squad).
Strażacy w Houston biorą udział w około 1000 akcji dziennie, z czego większość to wezwania medyczne. Poważnym problemem jest nadużywanie narkotyków, a strażacy są często wzywani do badania osób pod ich wpływem w miejscach publicznych. Załoga samochodu gaśniczego dokonuje wstępnego badania i w razie potrzeby dysponowany jest ambulans.
Badanie CPAT strażaka już o 6:45!!!
New York City Fire Department (FDNY): Największa Miejska Straż Pożarna
Straż pożarna w Nowym Jorku (FDNY) jest największą miejską strażą pożarną w Stanach Zjednoczonych i drugą co do wielkości na świecie. FDNY w 2020 roku zatrudniała ponad 10,9 tys. strażaków i dysponowała 219 strażnicami. Miasto Nowy Jork realizuje swoje zadania poprzez departamenty, kierowane przez osoby wyznaczone przez burmistrza. Departament straży pożarnej jest zarządzany przez cywilnego komisarza.
Historia i Rozwój FDNY
Początki nowojorskiej straży pożarnej sięgają roku 1648, kiedy to w Nowym Amsterdamie wydano pierwsze rozporządzenie przeciwpożarowe. W 1731 roku pierwsza nowojorska straż pożarna weszła do służby z dwoma pojazdami z ręcznymi pompami. W 1865 roku ustawa państwowa zlikwidowała ochotniczą straż pożarną, tworząc Metropolitalny Okręg Ogniowy i Metropolitalną Straż Pożarną (MFD), która w 1870 roku została zastąpiona nową Radą Komisarzy. W 1898 roku, po połączeniu różnych obszarów, wszystkie jednostki straży pożarnej znalazły się pod jednolitym dowództwem. W 1909 roku straż pożarna otrzymała pierwszy zmotoryzowany sprzęt.
Historia FDNY jest naznaczona tragicznymi wydarzeniami, takimi jak pożar firmy Triangle Shirtwaist Company w 1911 roku, w którym zginęło 146 osób, oraz ataki terrorystyczne z 11 września 2001 roku. W wyniku zamachów na World Trade Center, 343 strażaków FDNY poniosło śmierć, a wiele pojazdów zostało zniszczonych. Po atakach czas reakcji na zdarzenia wzrósł jedynie o minutę, do średnio 5,5 minuty, co świadczy o niezwykłej determinacji i odporności służby. Straż pożarna szybko się odbudowała, często dzięki pomocy i darowiznom.
Struktura i Jednostki FDNY
Pod względem operacyjnym i geograficznym FDNY jest podzielone na pięć okręgów dla każdej z pięciu dzielnic Nowego Jorku. Każda dywizja dzieli się na kilka batalionów, na czele których stoi szef batalionu. Każda strażnica składa się z jednej do trzech kompanii, z przypisanym jednym pojazdem i czterema zmianami strażaków. Typowa zmiana to 24 godziny, po których następują trzy dni wolne.
Obecnie w nowojorskiej straży pożarnej działa sześć różnych typów kompanii, obsługujących różne rodzaje pojazdów i reagujących na szeroki zakres sytuacji awaryjnych:
- Engine Companies (kompanie silnikowe): Od 4 do 5 strażaków, samochody gaśnicze z pompą i zbiornikiem wody.
- Ladder Companies (kompanie drabinowe): Załoga 6 strażaków, odpowiedzialne za przeszukiwanie budynków, wyważanie drzwi, ewakuację, wentylację, ratownictwo techniczne. Posiadają autodrabiny lub podnośniki (75 stóp - ok. 22,8 m lub 95 stóp).
- Rescue Companies (kompanie ratownicze): Specjalnie wyszkoleni i najbardziej doświadczeni strażacy, reagujący na trudne zdarzenia pożarowe i ratownicze wykraczające poza zakres standardowych kompanii. W FDNY działa 5 takich kompanii. Każda posiada dodatkowy pojazd ratowniczy z narzędziami (Collapse Rescue).
- Squad Companies (kompanie zespołowe): Składają się ze specjalnie wyszkolonych strażaków, którzy mogą pełnić funkcję kompanii silnikowych lub drabinowych. Są wyposażone w ten sam sprzęt i narzędzia co kompanie ratownicze oraz przeszkolone w łagodzeniu skutków incydentów z materiałami niebezpiecznymi (haz-mat).
- Haz-Mat 1: Jedyna kompania dedykowana do reagowania na wszystkie główne incydenty związane z materiałami niebezpiecznymi w całym mieście, zawalenia budynków, skażenia, zagrożenia terrorystyczne.
- Field Communications Unit: Pojazd wyposażony w sprzęt komunikacyjny (telefony, internet, radiotelefony).
- Brush Fire Unit: Terenowy pojazd z napędem na cztery koła, używany do gaszenia pożarów roślinności w trudno dostępnych obszarach.
FDNY EMS i System Dysponowania
FDNY EMS, wraz z ambulansami obsługiwanymi przez szpitale i firmy prywatne, jest największym na świecie podmiotem świadczącym opiekę przedszpitalną, odpowiadającym na ponad 1,5 miliona zgłoszeń rocznie. Ponad 30% z nich to wezwania medyczne. Wszyscy członkowie FDNY EMS są przeszkoleni do działania z materiałami niebezpiecznymi. Wybrana grupa 39 jednostek EMS (Haz-Tac Ambulance) jest przeszkolona do poziomu technika materiałów niebezpiecznych, co pozwala im zapewniać opiekę medyczną i dekontaminację w niebezpiecznych środowiskach.
Akademia Szkoleniowa na Randall’s Island odpowiada za szkolenie strażaków w Nowym Jorku. Szkolenie wstępne odbywa się w 18-tygodniowej akademii, obejmującej naukę w klasie i ćwiczenia sprawności fizycznej.
Proces alarmowania w Nowym Jorku może trwać do dwóch minut. Metody kontaktu ze strażą pożarną obejmują:
- Alarm telefoniczny: Głównie numer 911 (odbierany przez NYPD, przekazywany do FDNY), numer „0” (przekazywany przez operatora telekomunikacyjnego) lub specjalny siedmiocyfrowy numer.
- Skrzynki alarmowe: Znajdują się na rogach ulic, w budynkach użyteczności publicznej i wzdłuż autostrad.
- Alarmy „klasy 3”: Przekazywane przez komercyjne firmy alarmowe monitorujące instalacje przeciwpożarowe.
- Alarmy ustne: Przekazywanie informacji bezpośrednio do remiz.
Badanie CPAT strażaka już o 6:45!!!
Portland Fire Department: Lokalne Innowacje
Portland w stanie Maine, choć mniejsze niż Houston czy Nowy Jork, prezentuje unikalne podejście do organizacji straży pożarnej. Model organizacji straży w USA jest tak zróżnicowany, jak liczba miast, miasteczek i gmin.
Struktura i Specyfika Jednostek
W Portland funkcjonują kompanie typu:
- Engine: Typowo gaśnicze.
- Ladder: Drabiny i podnośniki, często wyposażone w kamery termowizyjne.
- Ladder/Quint: Łączące funkcje gaśnicze i drabinowe (drabiny z pompą i zbiornikiem wody).
- Rescue: Ratownictwo techniczne i specjalistyczne, wyposażone w rozbudowane zestawy hydrauliki siłowej.
- Medcu: Ambulanse.
Istnieje również ponadkompaniowa grupa HazMat, składająca się z przeszkolonych członków pochodzących z różnych jednostek. Obsada wozów w centrum miasta (gdzie jednostki są blisko siebie) wynosi 3 strażaków na wóz (Engine i Ladder). W oddalonych od centrum dzielnicach stacjonują kompanie Engine lub Ladder Quint, mające po 4 ludzi na zmianie. Karetki obsadza 2 paramedyków. Spora część strażaków ma uprawnienia EMT. Taka koncepcja - wzajemnej pomocy w centrum i względnej samowystarczalności na przedmieściach - doskonale pasuje do geografii miasta i pozwala na oszczędności budżetowe.
Wyposażenie i Zakres Działania
Ciekawostką jest, że w Portland jedyny rozbudowany zestaw hydrauliki siłowej znajduje się na wozie Rescue, podczas gdy na każdej drabinie jest kamera termowizyjna. Ze względu na rozbudowane kwalifikacje strażaków, nawet wozy Engine mają na wyposażeniu zestaw podstawowych leków, które normalnie spotyka się tylko w karetce. Portland Fire Department obsługuje również lotnisko Portland International Jetport, dlatego we flocie oprócz standardowych wozów znajdują się także potężne crash trucks. PFD posiada również statek pożarniczy, łódź ratowniczą i motorówkę patrolową. Zamieszkane wyspy w zatoce Casco są obsługiwane przez podległe PFD jednostki ochotnicze i zawodowo-ochotnicze, z których niektóre dysponują unikalnym sprzętem, np. drabiną czy elektrycznym wózkiem z motopompą.
Doświadczenia Polskich Ratowników w Chicago
Wizyta studyjna ratowników medycznych Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Wojskowego Instytutu Medycznego (WIM) w Chicago Fire Department (CFD) w 2022 roku pozwoliła na obserwację pracy amerykańskich strażaków i ratowników.
Obserwacje z Akcji i Szkoleń
Polska delegacja miała możliwość odbycia 12-godzinnej służby w pojazdach CFD (karetki, Engine, Truck, Squad). Przyglądano się pracy chicagowskich medyków i strażaków, poznając ich wiedzę, procedury, sprzęt i współpracę z innymi służbami oraz szpitalami. Wezwania obejmowały ofiary strzelanin, pobić, niemowlę z niewydolnością oddechową, zatrzymania krążenia, a także liczne przypadki przedawkowania środków odurzających. Podkreślono zasadę „One Team, One Flight”, która silnie łączyła załogi, pomimo trudnych warunków pracy.
Delegacja odwiedziła CFD EMS Training Division - ośrodek szkoleniowy dla wszystkich Emergency Medical Technicians (EMT) i Paramedics. Każdy strażak w Chicago Fire Department przechodzi tam 3-miesięczne szkolenie podstawowe. Polscy ratownicy uczestniczyli w zajęciach dla paramedyków, dotyczących m.in. ratownictwa wodnego. Zapoznano się także z infrastrukturą i procedurami centrum symulacji medycznej.
W Chicago Fire Academy (CFA) obserwowano ćwiczenie „tunnel of terror”, podczas którego kadeci w zadymionych pomieszczeniach, z użyciem realnego ognia, lokalizują i gaszą pożar, ewakuują poszkodowanych, siłowo otwierają drzwi i wykonują przebicie w stropie. Zwrócono uwagę na przyjazny i profesjonalny sposób komunikacji instruktorów z kadetami.
Badanie CPAT strażaka już o 6:45!!!
Współpraca Międzysłużbowa i Medyczna
Odwiedzono również Chicago’s Office of Emergency Management and Communications (OEMC) - Biuro Zarządzania Kryzysowego i Komunikacji miasta Chicago, które zarządza numerami alarmowymi 911 i 311. OEMC korzysta ze zintegrowanego systemu wspomagania decyzji, który podpowiada operatorom pytania i wskazuje, jakie siły i środki wysłać na miejsce zdarzenia. OEMC planuje i koordynuje działania różnych departamentów i agencji (Policja, Straż Pożarna, agencje lokalne, stanowe i federalne).
Delegacja odwiedziła The University of Chicago Medicine Trauma Center - centrum urazowe poziomu 1, które codziennie przyjmuje około 20 pacjentów z politraumą, często ofiary strzelanin. Wyróżnia się tu specjalne pomieszczenie, gdzie pielęgniarka dedykowana jest do kontaktu z załogami ambulansów, wspierając ich merytorycznie i decydując o kierowaniu pacjentów. Personel szpitala wysoko ocenia pracę paramedyków „na ulicy”.
Odwiedzono także Mutual Aid Box Alarm System (MABAS) w Wheeling, Illinois - ogólnostanowy system wzajemnej pomocy dla straży pożarnej, ratownictwa medycznego i specjalistycznych zespołów operacyjnych. MABAS utrzymuje gotowość w ratownictwie technicznym (ciężka grupa USAR), wodnym, chemicznym, a także zapewnia zasoby łączności i pomocy humanitarnej.
Zarobki Strażaków w USA
Poziom zarobków strażaków w USA jest bardzo zróżnicowany i zależy od stanu oraz lokalnego budżetu. Dysproporcje mogą być znaczne. Przykładowo, średnie miesięczne zarobki w poszczególnych stanach kształtują się następująco:
- Luizjana (najniżej): 2415 $ miesięcznie (ok. 9056 zł).
- Nowy Jork: 6160 $ miesięcznie.
- Connecticut: 5668 $ miesięcznie.
- Kalifornia: około 5200 $ miesięcznie.
Dla porównania, federalny (ogólnokrajowy) poziom ubóstwa dla czteroosobowej rodziny to 2091 $ miesięcznie. Jak widać, dysproporcja między „najbiedniejszym” i „najbogatszym” strażakiem jest duża (nawet ponad trzykrotna). Strażak może odejść na emeryturę po 20 latach czynnej służby, jednak po takim okresie nie otrzyma pełnego świadczenia.
