Lotniskowa Służba Ratowniczo-Gaśnicza: Rola, Wyzwania i Specyfika

Lotniskowe Służby Ratowniczo-Gaśnicze (LSR-G), podobnie jak Państwowa Straż Pożarna (PSP) i Ochotnicza Straż Pożarna (OSP), mają za zadanie chronić życie, zdrowie, mienie i środowisko przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem. Jednak ich funkcjonowanie i specyfika działań znacznie różnią się od innych formacji pożarniczych, koncentrując się na bezpieczeństwie operacji lotniczych.

Zadania i Specyfika Działań Lotniskowych

Główną cechą wyróżniającą Lotniskową Służbę Ratowniczo-Gaśniczą jest wyśrubowany czas reakcji. Straż Lotniskowa powinna osiągać czas reakcji wynoszący do trzech minut do każdego punktu drogi startowej używanej do operacji lotniczych. Czas ten mierzony jest od ogłoszenia alarmu do pierwszej interwencji pojazdów ratowniczo-gaśniczych, zapewniających podanie co najmniej 50% wydatku środków gaśniczych określonych w tabeli rozporządzenia, w optymalnych warunkach widoczności i przy dobrym stanie nawierzchni.

Procedura alarmowa jest bardzo szybka: po ogłoszeniu alarmu strażacy w ciągu 30 sekund zajmują miejsca w samochodach bojowych, zgłaszają gotowość radiotelefonem do dyspozytora, pozyskują informacje o zdarzeniu, a następnie wyjeżdżają w pole manewrowe lotniska, docierają do celu i podają kilka tysięcy litrów piany oraz kilkaset kilogramów proszku gaśniczego. Czas ten jest weryfikowany przez inspektora Urzędu Lotnictwa Cywilnego.

W taktyce działań ratowniczych również występują różnice. Chociaż LSR-G podlega szkoleniom w ośrodkach PSP, gdzie uczy się działań w ratownictwie drogowym, kolejowym, budowlanym i wodnym, ratownictwo lotniskowe to ich główna specjalizacja. Skuteczna akcja wewnątrz kadłuba samolotu to umiejętność, którą strażacy LSR-G zdobywają w specjalistycznych ośrodkach, takich jak International Fire Training Centre Serco w Wielkiej Brytanii.

Kategorie Ochrony Przeciwpożarowej Lotnisk

Każde lotnisko posiada swoją kategorię przeciwpożarową, która wyznacza stopień interwencyjnego zabezpieczenia ratowniczo-gaśniczego. Określa ona liczbę strażaków w pracy, ilość samochodów ratownictwa lotniskowego oraz wymagane ilości wody, środka pianotwórczego i proszku gaśniczego, które należy dostarczyć na miejsce zdarzenia. Na przykład, Lotnisko w Katowicach posiada 8. kategorię ochrony przeciwpożarowej, co pozwala na lądowanie statków powietrznych o długości do 61 metrów i szerokości kadłuba do 7 metrów.

Obszar Działania LSR-G

Rejon działania LSR-G obejmuje obszar administracyjny lotniska ze szczególnym uwzględnieniem stref podejścia do lądowania i wznoszenia (progi 09 i 27) oraz obszar o promieniu 9,3 km w odniesieniu do środka drogi startowej. Strefa operacyjna lotniska (airside) jest priorytetem. Działania w strefie "landside" (obszar terminali pasażerskich i cargo, budynków biurowych i parkingów) są realizowane jedynie wtedy, gdy nie ma zagrożenia w strefie "airside".

Dyspozytor punktu alarmowego LSR-G nadzoruje system sygnalizacji pożaru w większości budynków portu. Po każdym powiadomieniu o zagrożeniu następuje wyjazd samochodu celem rozpoznania sytuacji. Jeśli rozmiar zdarzenia wymaga dodatkowych sił i środków, dysponowane są kolejne wozy bojowe.

W przypadku jednoczesnego wystąpienia zdarzeń w polu manewrowym i w obrębie terminali, a rozmiar zagrożenia nie pozwala na podział własnych sił, wzywane są zespoły ratownicze Państwowej Straży Pożarnej poprzez Powiatowe Stanowisko Kierowania (PSK). Wówczas PSP organizuje działania w strefie terminali i cargo, a LSR-G zabezpiecza strefę operacyjną.

LSR-G interweniuje także w sytuacjach awaryjnych związanych z tankowaniem, takich jak tankowanie/roztankowywanie przy pracującym silniku, grawitacyjne tankowanie z pasażerami na pokładzie oraz nieszczelności połączeń i rozlewiska paliwa.

Organizacja Pracy i Szkolenia

W Lotniskowej Służbie Ratowniczo-Gaśniczej Portu Lotniczego Katowice-Pyrzowice pracuje 49 strażaków plus Komendant, zorganizowani w cztery zmiany. Trzy zmiany liczą po 12 osób, a jedna 13 osób. Docelowo każda zmiana służbowa podczas 12-godzinnej pracy liczy zawsze minimum 10 osób.

Zadania Dowódcy Zmiany i Podział Obowiązków

Do najważniejszych zadań dowódcy zmiany należy: kierowanie działaniem ratowniczym w sytuacjach zagrożenia, organizowanie i prowadzenie ćwiczeń z zakresu taktyki działań gaśniczych, ratowniczych i pomocy przedmedycznej dla zmiany służbowej oraz kontrola szkolenia prowadzonego przez dowódców sekcji. Istotny jest również nadzór nad właściwym wykorzystaniem sprzętu, zgodnie z zasadami BHP.

Codzienna służba w LSR-G to praca zespołowa, ale każdy członek ma przypisane obowiązki zgodne z umiejętnościami i uprawnieniami:

• Dyspozytor punktu alarmowego: bieżący nadzór nad systemami sygnalizacji pożaru, łącznością, dokumentacją, przyjmowanie zgłoszeń.
• Kierowcy: dbanie o stan techniczny, konserwację i czystość pojazdu samochodowego, sprzętu oraz urządzeń pożarniczych, przeprowadzanie obsług codziennych i okresowych.
• Ratownicy: dbanie o powierzony sprzęt ratowniczo-gaśniczy, jego konserwację i prawidłowe użytkowanie, czynny udział w szkoleniach.
• Specjaliści od Ochrony Dróg Oddechowych: Na każdej zmianie służbowej dwie osoby są przeszkolone w zakresie kontroli, konserwacji oraz naprawy sprzętu ochrony dróg oddechowych, wykonując kontrole okresowe i sprawdzając sprzęt po każdym użyciu.

Harmonogram Szkoleń i Ćwiczeń

W czasie 12-godzinnej służby strażacy wykonują zadania określone w miesięcznym planie szkolenia doskonalącego oraz w książce obsługi samochodów pożarniczych i sprzętu specjalnego:

• Poniedziałek: ćwiczenia z aparatami ochrony dróg oddechowych i odzieżą ochronną.
• Wtorek i Środa: dni przeznaczone na realizację pomysłów szefa zmiany; organizowane są ćwiczenia (często z zaskoczenia) sprawdzające nabyte umiejętności. W środy odbywają się także cykliczne szkolenia przeciwpożarowe dla pracowników portu.
• Czwartek: ćwiczenia z kwalifikowanej pierwszej pomocy, w tym resuscytacja i użycie defibrylatora, co jest kluczowe ze względu na obowiązkową certyfikację odnawianą co 3 lata.
• Piątek: pełna konserwacja samochodów bojowych, sprzętu i pomieszczeń garażowych, a także próby urządzeń wodnych, hydraulicznych, pneumatycznych i spalinowych.
• Sobota: sprzątanie pomieszczeń strażnicy, sprawdzanie stanu przeciwpożarowego bram i dróg pożarowych.
• Noc: kierowcy doskonalą umiejętności jazdy, a strażacy wykonują próby oświetlenia przy użyciu szperaczy i najaśnic.
• Wizyty: dzięki uprzejmości firm obsługujących technicznie statki powietrzne, strażacy wizytują serwisowane samoloty, pogłębiając wiedzę o ich konstrukcji, rozmieszczeniu wyjść ewakuacyjnych, systemach przeciwpożarowych itp.
• Zajęcia sportowe: w wolnym czasie prowadzone są zajęcia sportowe w celu utrzymania dobrej sprawności fizycznej.

Duże Ćwiczenia "Akcja Samolot"

Oprócz codziennych ćwiczeń, raz na dwa lata organizowane są na lotnisku duże ćwiczenia pod nazwą „Akcja samolot”. Angażują one, oprócz LSR-G, jednostki Państwowej Straży Pożarnej, Pogotowia Ratunkowego i Policji. Celem tych ćwiczeń jest sprawdzenie przydatności systemu zarządzania kryzysowego w sytuacji zagrożenia. Testowane są takie elementy jak alarmowanie, powiadamianie, dojazd, ustawienie w rejonach koncentracji, podległość służbowa, gotowość do działań, organizacja łączności i przekazywanie informacji. Ćwiczenia te są przeprowadzane nie rzadziej niż raz na dwa lata. W okresach między nimi odbywają się ćwiczenia częściowe z wybranymi podmiotami, skupiające się na eliminowaniu błędów i niedociągnięć.

Wyposażenie LSR-G

Lotniskowa Służba Ratowniczo-Gaśnicza posiada specjalistyczne samochody ratownictwa lotniskowego z bogatym wyposażeniem. Sprzęt wypełniający skrytki aut ilościowo i jakościowo odpowiada temu, co zostało zamieszczone w tabeli rozporządzenia Ministra Infrastruktury.

Flotę pojazdów pożarniczych LSR-G stanowią:

• Cztery pojazdy Barracuda: angielskie pojazdy z 12-litrowymi, amerykańskimi, dwusuwowymi, widlastymi silnikami diesla o mocy 540 KM każdy. Wydajność autopomp wynosi ponad 5000 l/min., a maksymalny rzut wody z działek to około 70 metrów.
  • Barracuda 4x4 (numer operacyjny "6"): waży 18 ton, zabiera 5 500 l wody, 660 l środka pianotwórczego i 150 kg proszku gaśniczego. Jest to najmniejszy i najbardziej zwinny pojazd, używany do niewielkich pożarów, rozpoznania sytuacji, weryfikacji alarmów z automatycznych systemów sygnalizacji pożaru, zabezpieczania tankowań z pasażerami na pokładzie czy działań związanych z pozostawionym bagażem. Osiąga prędkość maksymalną około 125 km/h.
  • Trzy pojazdy Barracuda 6x6 (jeden o numerze operacyjnym "5"): ważą 30 ton, zabierają do 10 ton wody, 1200 l środka pianotwórczego, 250 kg proszku gaśniczego. Służą przede wszystkim do neutralizacji zanieczyszczeń ropopochodnych. Osiągają prędkość maksymalną około 115 km/h.
• Dwie supernowoczesne Panthery: produkty austriackiej firmy Rosenbauer. Napędzane są 18-litrowymi silnikami Caterpillar o mocy 705 KM, umożliwiającymi jazdę z prędkością 130 km/h. Wydajność autopomp wynosi około 7000 l/min.
  • Panthera 4x4 (numer operacyjny "1"): waży około 25 ton, dysponuje zbiornikiem na wodę o pojemności 6200 litrów oraz zbiornikiem na środek pianotwórczy o pojemności 750 litrów. Obsadę stanowią kierowca i dowódca.
  • Panthera 6x6 (numer operacyjny "4"): waży 36 ton, wyposażona jest w zbiornik na wodę o pojemności 12000 litrów i zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 1420 litrów. Posiada również wysięgnik gaśniczy z działkiem wodno-pianowo-proszkowym i przebijakiem do kadłuba samolotu, z możliwością podawania środków gaśniczych do jego wnętrza. Zakres pracy wysięgnika to około 17 metrów w górę i 10 metrów w przód. Na samochodach zamontowano również zbiorniki z proszkiem gaśniczym o pojemności 250 kg każdy.

Wszystkie samochody bojowe są wyposażone w bardzo wydajne wodno-pianowe działka zderzakowe i dachowe, maszty oświetleniowe z najaśnicami 2x1000W do oświetlania miejsca pracy oraz system obrony pojazdu, który umożliwia podawanie środka gaśniczego pod podwozie w celu ochrony przed ogniem.

Wymagania i Rekrutacja do LSR-G

Aby móc prowadzić pojazdy Lotniskowej Służby Ratowniczo-Gaśniczej, kandydaci muszą posiadać prawo jazdy kategorii C, kilkuletnią praktykę w prowadzeniu samochodów ciężarowych oraz ukończoną szkołę podoficerów Państwowej Straży Pożarnej.

Ogólne Wymagania Rekrutacyjne

Przykładowe ogłoszenia o naborze na stanowiska operatora sprzętu i ratownika w Portach Lotniczych wskazują na wymagania takie jak:

• Polskie obywatelstwo.
• Wykształcenie w zawodzie strażaka (preferowane doświadczenie w ochronie przeciwpożarowej).
• Prawo jazdy kategorii C lub wyższe.
• Zdolności fizyczne i psychiczne do wykonywania zadań strażaka.
• Brak przeszłości kryminalnej.

Dodatkowo, posiadanie specjalistycznych uprawnień w zawodzie zwiększa szanse na zatrudnienie. Proces rekrutacyjny często obejmuje badania lekarskie, które są szerokie i obejmują 19 czynników niebezpiecznych, w tym podstawowe badania krwi, RTG, spirometrię, badania laryngologiczne, neurologiczne, okulistyczne oraz inne wskazane przez orzecznika. Pracownikom LSR-G oferuje się rozwój zawodowy w branży lotniczej oraz dodatkowe benefity, takie jak bony świąteczne, pakiety medyczne i wydarzenia integracyjne.

Wymagania Medyczne i Sprawnościowe

Przepisy krajowe i unijne szczegółowo opisują wymagania dotyczące ochrony przeciwpożarowej lotnisk. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/2148 w punkcie ADR.OPS.B.010 Służby ratowniczo-gaśnicze stanowi, że operator lotniska powinien zapewnić, że personel LSR-G spełnia odpowiednie standardy medyczne. Zgodnie z decyzją ED 2020/009/R EASA: "Personel ratowniczo-gaśniczy, uczestniczący w akcji ratowniczej w czasie wypadku, musi być zdolny do wytrzymania warunków agresywnych fizycznie, a jednocześnie prowadzić efektywnie działania."

Zdolność do wytrzymania "warunków agresywnych fizycznie", działanie pod presją czasu oraz efektywność tych działań najlepiej spełniają młodzi ratownicy, idealnie w przedziale wiekowym 26-45 lat. Sprawność personelu powinna być oceniana poprzez badanie i ocenę wydolności aerobowej i anaerobowej, uzupełnione o ocenę ogólnego stanu zdrowia. W sytuacjach ekstremalnych kluczowa jest również sprawność umysłowa w rozumieniu zdolności do podejmowania decyzji, zarządzania stresem i doświadczenia.

Wiek Strażaków na Polskich Lotniskach

Z danych pozyskanych od zarządzających lotniskami użytku publicznego posiadających certyfikat EASA, wynika, że średnia wieku strażaków zatrudnionych w LSR-G na polskich lotniskach oscyluje w okolicach pięćdziesiątki. Poniższa tabela przedstawia średni wiek strażaków w podziale bojowym na wybranych lotniskach:

W przypadku osób kierujących działaniami (dowódców plutonu lub dowódców sekcji) liczy się doświadczenie bojowe, które przychodzi z wiekiem. Jednak na stanowisku strażaka ratownika czy kierowcy operatora pojazdu specjalistycznego, pod względem wydolności fizycznej, zdecydowanie lepiej radzą sobie osoby młodsze.

Wyzwania i Przyszłość LSR-G

Lotniskowe Służby Ratowniczo-Gaśnicze stoją przed szeregiem wyzwań, zarówno organizacyjnych, jak i finansowych, a także dotyczących naboru i szkoleń.

Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG)

Spośród szesnastu lotniskowych jednostek ochrony przeciwpożarowej w Polsce, tylko dwie - Kraków-Balice i Rzeszów-Jesionka - są włączone w Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG). Pozostałe LSR-G działają niezależnie jako jednostki specjalistyczne, uzgadniając swoje współdziałanie oraz dokumenty na wypadek sytuacji zagrożenia na lotnisku z odpowiednimi komendantami PSP.

Propozycje Włączenia LSR-G do PSP

W ostatnich latach toczyły się liczne dyskusje na szczeblach sejmowych i ministerialnych na temat możliwości przeniesienia lotniskowych służb ratowniczo-gaśniczych w struktury Państwowej Straży Pożarnej. Zwolennicy tego rozwiązania argumentują, że poprawiłoby ono kwestie naboru młodych ludzi do służby, zmniejszyłoby koszty dla zarządzających lotniskami, zmieniłoby strukturę wiekową w podziale bojowym, a przede wszystkim pozwoliłoby przenieść część kosztów na budżet państwa.

Jednak Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Państwowa Straż Pożarna rekomendują utrzymanie status quo, czyli niewłączanie lotniskowych straży w struktury PSP. Powodem są "bardzo poważne zobowiązania finansowe emerytalne, ale też szkoleniowe rozwiązania międzynarodowe". Analizy wykazały, że dostosowanie się do zmian zajęłoby co najmniej cztery lata w przypadku szkoleń, a koszty płacowe rocznie wynosiłyby około 100 mln złotych, wzrastając znacząco (ponad miliard złotych rocznie), gdyby formacja miała się zająć infrastrukturą i wyposażeniem.

Kolejnym problemem jest brak bazy szkoleniowej dla lotniskowych straży w Polsce, co zmusza strażaków do odbywania szkoleń za granicą (np. w Wielkiej Brytanii). Zbudowanie takiego centrum w kraju wyceniono na około 60 mln złotych. Przejście strażaków lotniskowych do systemu pracy PSP oznaczałoby również zrównanie płac, które obecnie w lotniskowych strażach kształtują się na różnym poziomie. Istnieje także obawa, że finansowanie LSR-G z budżetu państwa mogłoby zostać potraktowane przez Unię Europejską jako nieuprawniona pomoc publiczna. Ponadto, potencjalne podwójne dowodzenie (PSP i lotniskowe) oraz pytanie, czy lotniskowi strażacy mogliby być dysponowani do akcji poza lotnisko, stanowią istotne kwestie prawne i operacyjne.

Obecnie w 14 lotniskowych służbach ratowniczo-gaśniczych pracuje 694 strażaków, z czego 200 to emeryci PSP, co również stanowiłoby problem z perspektywy rozwiązań systemu emerytalnego formacji.

Inne Propozycje i Perspektywy

Niezależnie od decyzji władz, stanowisko lotniskowych strażaków jest jasne: najgorsze będzie utrzymanie statusu quo. Wśród innych propozycji dla LSR-G pojawiła się koncepcja utworzenia nowej formacji oraz uregulowanie statusu LSR-G w ustawie Prawo lotnicze.

Politycy i kierownictwo PSP wyrażają gotowość do rozmów o innych rozwiązaniach, takich jak zmiana rozporządzeń kwalifikacyjnych czy budowa poligonu. Nad stworzeniem certyfikowanego ośrodka służb ratowniczo-gaśniczych, szacowanego na około 60 mln złotych (jako projekt rynkowy), debatować miał już resort infrastruktury w kontekście Centralnego Portu Komunikacyjnego. Taki ośrodek pozwoliłby prowadzić odpowiednie szkolenia w kraju i obniżyć koszty związane z wysyłaniem strażaków na szkolenia za granicę, choć projekt ten zwolnił tempo ze względu na sytuację pandemiczną.

Obecnie cała odpowiedzialność za organizację LSR-G i koszty spoczywają na zarządzającym lotniskiem, co regulują międzynarodowe przepisy. Zarządzający musi zapewnić odpowiednio przeszkolony i wyposażony personel ratowniczy i gaśniczy, który przechodzi regularne badania lekarskie potwierdzające jego zdolność do wykonywania zadań.

Warto również nadmienić, że specyfika sprzętu bojowego lotniskowej straży pożarnej znacząco różni się od tej stosowanej w PSP. Lotniskowy sprzęt jest większy i cięższy; dopuszczalna masa pojazdu bojowego LSR-G może przekraczać 52 tony. Inna jest także taktyka działania jednostki bojowej i dodatkowe wymagania, w tym czas reakcji. Koszty ubrań specjalistycznych LSR-G są również znacznie wyższe niż te w PSP. Wszystkie te wyzwania są w bezpośredniej odpowiedzialności zarządzającego lotniskiem, a standaryzacje i spełnianie wymagań kontroluje Urząd Lotnictwa Cywilnego.

Wszyscy strażacy, którzy każdego dnia dbają o bezpieczeństwo podróżnych na Polskich Lotniskach, posiadają odpowiednie kwalifikacje i uprawnienia wymagane europejskimi oraz krajowymi przepisami, uczestniczą też w regularnych szkoleniach poligonowych oraz ćwiczeniach na terenie lotniska. Dodatkowo, pracownicy zatrudnieni w podziale bojowym LSR-G poddawani są dokładnym badaniom profilaktycznym, które są potwierdzeniem bardzo dobrego stanu zdrowia i wydolności.

tags: #strazak #lotniskowej #sluzby #ratowniczej