Mundur, w odbiorze społecznym symbol bezpieczeństwa, zaufania i wyróżnienia, zobowiązuje strażaka do godnego zachowania i wyglądu. Strażak przystępuje do służby w dobrej kondycji psychofizycznej, gdyż wymaga tego odpowiedzialność za sprawne działanie w ratowaniu życia i mienia. Strażacy, ze względu na uznane wartości w służbie, atmosferę pracy, solidarność, lojalność i tradycję, stanowią jedną wielką rodzinę. W akcjach ratowniczych, w których zawodzą znane procedury i zasady etyki zawodowej, strażak postępuje zgodnie z doświadczeniem i własnym sumieniem. Strażak to jeden z tych zawodów, który od lat budzi wielki podziw i szacunek. Choć dla wielu osób jego praca kojarzy się głównie z gaszeniem pożarów, to jest to o wiele więcej niż tylko walka z ogniem. Taka praca wymaga nieustannej gotowości, doskonalenia umiejętności i przede wszystkim sprzętu, który nie tylko wspomaga działania ratownicze, ale przede wszystkim odpowiednio chroni.
Zmiany w Umundurowaniu Państwowej Straży Pożarnej
Niebawem strażacy na co dzień będą pełnić służbę w zupełnie nowych mundurach. Weszła w życie nowelizacja rozporządzenia w sprawie umundurowania strażaków PSP. Nowe umundurowanie stało się faktem. Praktyka pokazała, że dotychczasowe mundury nie są ani ergonomiczne, ani wygodne. Mają słaby materiał i w użytkowaniu sprawdziły się nie najlepiej. Zarówno osobiste doświadczenia, jak i liczne głosy strażaków z kraju skłoniły do zmiany. Dodatkowo tak szeroki asortyment umundurowania - swetry, kanadyjki, różne koszule, ubranie koszarowe, dowódczo-sztabowe itd. nie znajduje uzasadnienia. To wszystko zrodziło potrzebę stworzenia czegoś prostszego, nowocześniejszego, bardziej ergonomicznego. Zmiana ta była śmiałym posunięciem wizerunkowym, odeszliśmy od tradycyjnej czerni. Oparto wzór na mundurach Służby Ochrony Państwa.
Koniec z Czernią w Umundurowaniu Służbowym
Czerń, owszem, była od dawna, ale w umundurowaniu wyjściowym, i tego nikt nie ma zamiaru zmieniać. Natomiast ubranie specjalne od kilku lat mamy w kolorze piaskowym. Nie był to przypadek - po pierwsze to naturalna barwa materiału, z którego jest szyty mundur specjalny, po drugie widać na nim wszelkiego rodzaju zabrudzenia, co zmusza strażaka do częstszego prania, a to przecież chroni jego zdrowie. Postanowiono utrzymać piaskowy kolor w mundurach służbowych, gdyż będzie on bardziej praktyczny z punktu widzenia warunków atmosferycznych, bo mamy coraz cieplejsze lata. Służba w czarnym mundurze to żadna przyjemność. Coraz częściej strażaków widzimy pracujących w czasie akcji w jasnych, piaskowych ubraniach. Nie jest to jednak wynik trendów mody czy designu. Czerń, co niestety pokazały lata praktyki, okazała się dla strażaków tak niebezpieczna, że konieczna była zmiana koloru ubrań na jasny (piaskowy).
Wpływ Koloru Munduru na Zdrowie Strażaków
Strażacy w czarnych strojach bojowych zapadali bardzo często na poważne choroby, w tym nowotworowe. Decydowała o tym proza życia, a nie kolor ubrań. Nasze ubrania specjalne, nazywane też bojowymi, są już w innym kolorze, piaskowym. Jednym z ważniejszych powodów ich wymiany były czynniki zdrowotne. Kiedyś, gdy mundury były czarne, po prostu z powodu braku pralek i detergentów rzadko się je prało, a skutek dla zdrowia strażaków był fatalny, z powodu kontaktu z niebezpiecznymi, toksycznymi substancjami. Nowe stroje są bezpieczniejsze, a dzięki nowym pralkom i detergentom do prania zwyczajnie można je regularnie i w miarę potrzeb czyścić, prać. Jest to bardzo istotne, gdyż od dawna mówiło się w środowisku o bardzo dużej liczbie chorób nowotworowych, na jakie cierpieli strażacy.
Proces Tworzenia i Testowania Nowego Munduru
Nie skorzystano z opcji projektowania od początku, podpatrywano rozwiązania innych służb, analizowano ich doświadczenia z wdrażania nowych ubrań, porównywano mundury. Ubranie to mieszanka najlepszych cech mundurów innych służb. Powstało pod okiem fachowców - doświadczonych projektantów, którzy doradzali zespołowi, jak stworzyć praktyczny, wygodny fason, a przy tym akceptowalny cenowo. Co ważne, stworzono dokumentację techniczną ubioru, której dotychczas nie było. Zgodnie z umową, którą zawarto z konsorcjum opracowującym projekt munduru, mamy wszelkie prawa autorskie, otwierające furtkę do zmian, jeśli ich sobie zażyczymy. Wystarczy zmienić dokumentację techniczną. W rozporządzeniu nie ujmowano konkretnych warunków technicznych tego munduru, tylko nakreślono jego zarys, a warunki techniczne są już doprecyzowane w kartach technicznych, które zostały niedawno przekazane kierownikom jednostek organizacyjnych PSP. Zmieniono podejście do robienia zakupów i możliwości wprowadzenia zmian w przyszłości.
Zespół pracujący nad nowym umundurowaniem był różnorodny, składał się ze strażaków z biura (kobiet i mężczyzn) oraz z podziału bojowego i szkół. Od początku pracowano razem z projektantami, przedstawiano potrzeby, a oni weryfikowali te pomysły, podpowiadali, co można zrobić, czego nie, co drastycznie podniesie koszty itd. Analizowano każdy detal mundurów innych służb. Testowanie mundurów trwało kilka miesięcy. Założeniem było uszycie około 100 kompletów i przekazanie ich strażakom do testowania. Oprócz sprawdzania ich w praktyce, chciano także promować zmianę koloru. Pierwowzory mundurów trafiły do wszystkich jednostek, kadetów, podchorążych, a użytkowników poproszono o przekazanie swoich uwag. Potem wprowadzano korekty. Były to drobne zmiany, np. modyfikacja kieszonki i większe, jak zmiana gramatury materiału do koszuli letniej. Sporo zastrzeżeń budziła np. szerokość nogawki, ostatecznie została taka, by móc nosić pod nią dotychczasowe długie obuwie. Najwięcej uwag dotyczyło rozmiarówki, którą zastosowała firma. To odwieczny problem, bo trudno wpasować w siatkę rozmiarów ludzi korpulentnych i bardzo szczupłych. W formacji mamy ponad 30 tys. strażaków, co wymaga masowej produkcji według określonych rozmiarów. Zdawano sobie sprawę, że na pewno nie trafi się z rozmiarem dla każdego, dlatego niektórzy będą musieli przerobić mundury indywidualnie. Każdy element munduru można będzie zamawiać indywidualnie.
Reakcje i Kontrowersje
Kiedy nowy mundur został zaprezentowany publicznie, rozgorzała dyskusja. Nie brakowało bardzo krytycznych głosów co do koloru i fasonu. Komentowano nawet pogniecione spodnie. Największe kontrowersje wzbudził kolor. Materiał się gniecie, ale jeżeli chcemy mieć tkaninę oddychającą, elastyczną, wygodną w noszeniu, to jest to nieuniknione - po prostu trzeba o nią dbać. Sesja zdjęciowa nie była aranżowana specjalnie, chodziło o pokazanie autentyczności i rzeczywistości, a nie ugładzonej reklamy. Zapewnia się, że tkanina jest z górnej półki, a na etapie wykonania będzie kładziony szczególny nacisk na jakość. Nie ma powodów do obaw. Oczywiście hejt to nic miłego, człowiek się zastanawia, czy dobrze robi. Zapewnia się, że jakość przede wszystkim i pozwoli ją zachować kilka mechanizmów. Nie pójdzie się na żadne kompromisy z producentami, będzie się oczekiwało od nich pełnej rzetelności.
Aspekty Finansowe i Logistyczne Wdrażania
Projekt nowego umundurowania kosztował 128 tys. zł. 12 lat na wdrażanie nowych mundurów to czas wpisany w rozporządzenie, co stanowi duży margines bezpieczeństwa. Komendant główny PSP zapowiedział, że potrwa to znacznie krócej. Ten asekuracyjny czas wynika z procedowania przepisów; nowelizując prawo, trzeba ocenić skutki regulacji i podać koszt wdrożenia danego przepisu. 12 lat to czas zakładający, że wymiana ubrań nastąpiłaby bez dodatkowych środków z budżetu, po prostu w toku ich corocznej, systematycznej wymiany. Zaplanowano 100 mln zł w ustawie modernizacyjnej, co powinno wystarczyć przynajmniej na jeden komplet dla wszystkich strażaków. Ile konkretnie będą kosztowały mundury, pokażą postępowania przetargowe. Doświadczenie mówi, że jest pokusa, by na mundurach oszczędzić. Po kilku praniach umundurowanie dowódczo-sztabowe czy koszarowe prezentowało się, delikatnie mówiąc, nie najlepiej. Komendant główny zapowiedział, że nie ma mowy o oszczędzaniu kosztem jakości.
System Zakupów i Kontrola Jakości
Od początku, gdy tylko zaczęto testować mundury, uprzedzano komendantów, że jakość przede wszystkim. Pozwoli ją zachować kilka mechanizmów. Pierwszy to sposób dokonywania zakupów. Będą organizowane przetargi na poziomie województw, by uniknąć kupowania mundurów z wolnej ręki na poziomie powiatów, jak to ma miejsce dzisiaj. Takie przetargi pozwolą na racjonalne gospodarowanie budżetem i pilnowanie jakości. Nawiązano kontakt z Instytutem Włókiennictwa w Łodzi i w planie jest przeprowadzenie szkolenia dla osób prowadzących postępowania przetargowe i dokonujących odbiorów w komendach wojewódzkich, aby wiedziały, na co zwracać uwagę. Być może przy pierwszych przetargach poprosimy o wsparcie odpowiedni instytut. Warto skorzystać z wiedzy i doświadczenia specjalistów.
Wydaje się, że przetarg centralny zapewniłby większą kontrolę nad jakością i być może oszczędności, jednak byłby bardzo trudny do przeprowadzenia. Takie potężne przetargi często kończą się odwołaniami i sprawami w sądzie. Dlatego lepszym rozwiązaniem będą przetargi wojewódzkie przeprowadzane według jednolitych kryteriów, które pozwolą zachować jeden wzorzec, dobrą jakość, rozsądną cenę, a i organizacyjnie przebiegną sprawniej. Przetarg obejmie cały asortyment ujęty w przepisach. Obecnie tak wiele inwestuje się w pralnice i suszarki w jednostkach ratowniczo-gaśniczych, że zlecanie konserwacji na zewnątrz nie miałoby żadnego uzasadnienia, a mundur nie wymaga specjalnych zabiegów.
Zasady Przyznawania Umundurowania i Nowe Elementy
Wraz z fasonem zmienia się też sposób gospodarowania mundurami. Umundurowanie służbowe będzie jednolite dla wszystkich strażaków - niezależnie od tego, czy to służba kandydacka, czy stała, niezależnie od stanowiska. Kwota mundurówki pozostaje taka sama dla mężczyzn, a kobiety zyskają, bo będą miały zrównaną stawkę z mężczyznami. Zmienia się spojrzenie na mundury i kryteria ich przyznawania. To, jaki kto dostanie mundur, jest uzależnione od zajmowanego stanowiska służbowego i pionu służbowego. W dużej mierze będzie o tym decydował przełożony. Na przykład strażak ośmiogodzinny nie potrzebuje koszulek, ale koszula na pewno jest mu niezbędna. W podziale bojowym jest odwrotnie. Krótkie spodenki, długo oczekiwane przez strażaków z podziału bojowego, będą zarezerwowane tylko dla nich. Będzie można pobierać sorty elastycznie, stosownie do potrzeb. Część sortów będzie pokrywana z mundurówki, jak np. dość istotny wydatek, jakim są buty, a część przyznawana na dotychczasowych zasadach.
Dalsze Zmiany i Ujednolicenie
Mundury sprawdzała wąska grupa funkcjonariuszy. Ich wdrożenie będzie powszechnym testowaniem przez każdego strażaka, w każdych warunkach. Jeżeli będą takie wnioski, jest pole do manewru. Komendant główny PSP jako właściciel praw autorskich może dokonywać pewnych zmian bez konieczności modyfikacji rozporządzenia - wystarczy zmienić kartę techniczną. Mogą to być zmiany w ramach wizerunku munduru, który jest określony w rozporządzeniu. Pojawią się lekkie spodnie do lekkiej kurtki bojowej, co jest bardzo ważnym elementem zmiany, mającym zwiększyć komfort pracy strażaków przy określonych zdarzeniach. Zmiana jest procedowana, opracowywane są stosowne akty prawne, dopuszczające do stosowania ubranie dwuczęściowe specjalne lekkie do pożarów w terenie otwartym. Musimy przejść cały proces dopuszczenia ubrania, by zachować wszelkie normy bezpieczeństwa.
Największa z nich to nowy płaszcz. Będziemy mieli uniwersalny płaszcz jesienno-zimowy, z podpinką, o długości przed kolano i z lżejszego materiału. Obecny długi płaszcz sukienny zostaje dla kompanii reprezentacyjnej, bo lepiej się prezentuje z paskiem. Za namową członkiń zespołu zrezygnowano z kapelusza dla pań w zamian za rogatywkę oraz dodano spodnie. Na mundurze pojawi się też naszywka z napisem Państwowa Straż Pożarna oraz godło. W wersji munduru letniego rezygnuje się z koszuli z wywijanym kołnierzykiem na rzecz tej z krawatem. W nowym roku zamierza się opracować dokumentację techniczną do umundurowania wyjściowego, która opisze mundur w kartach technicznych.
Wyzwania i Problemy w Polskim Pożarnictwie: Głos Strażaków
Przełożeni są świadomi, że scentralizowana, hierarchiczna i rozkazodawcza struktura władzy właściwa formacji strażackiej stwarza możliwość nadużyć tej władzy. Wśród strażaków pojawiają się głosy frustracji, mówiące, że dla "tych u góry" nie jest ważne, w czym podział pracuje, a najważniejsze jest, żeby w razie problemów odpowiedzialność spadła na strażaka. Są sytuacje, gdy strażak jeździł na akcje bez ubrania specjalnego (UPS) lub z wadliwym sprzętem, który okazywał się niezgodny z wymogami po roku pracy. Straż i ta zawodowa, i ochotnicza cierpi na co innego. Łatwiej kupić super wóz, zrobić uroczyste przekazanie i poklepać się po plecach. Tylko jak przychodzi do utrzymania, przeglądów, napraw, to zaszczyty się kończą i kasa również. Są komendy, gdzie problem z napełnianiem butli R1 jest nierozwiązany, co generuje dodatkowe koszty i utrudnia służbę.
48H W PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ - TEST SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ
Kwestia Atestacji Sprzętu i Bezpieczeństwa
Wielu strażaków podkreśla, że najpierw trzeba odpowiednio ubrać ludzi, a potem zadbać o sprzęt, a nie opowiadać o kolorach, gdy znaczna część strażaków w kraju walczy z żywiołami w „kufajkach” (niby UPS) zamiast atestowanych na odpowiednim poziomie UPS-ów, hełmów, butów i rękawic. Problemem są też hełmy - zamiast kupić centralnie porządne, zakupiono takie, które pękają przy upadku. Co bardziej obrotny komendant powiatowy, po zezłomowaniu tego szmelcu, dokonał zakupu na własną rękę, by za 5 lat znów nie wpadać w koszty, dlatego w całej Polsce każdy ma inny hełm: Polski, Niemiecki, Francuski, Słoweński i wiele innych.
Zastanawiano się, czemu po skończonym ateście hełmy nie idą do kasacji, tylko do Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Czy głowa strażaka ochotnika jest mniej warta niż zawodowca? To szara rzeczywistość. PSP ma obowiązek działać na sprzęcie atestowanym. Tymczasem atest jest drogi i niejednokrotnie bardziej opłaca się kupić nowe hełmy niż je powtórnie atestować. OSP, jak ma jeździć w starych „srebrnych”, to woli z pocałowaniem ręki te od PSP, bo są i bezpieczniejsze, i nowocześniejsze, a o nowych atestowanych w wielu powiatach nie ma mowy. Pytanie, czy hełm z PSP po utracie atestu jest faktycznie niebezpieczny. Największa cena nie jest za wymianę części i stwierdzenie, że czasza hełmu jest bezpieczna, tylko za samą odpowiedzialność za wydanie takiego atestu.
Strażak OSP podkreśla, że rzadsze pranie ubrań bojowych nie wynikało z braku czystości czy higieny, ale raczej z wielości zadań i braku czasu strażaków OSP. Stopniowo się to zmienia, choć Komenda Główna PSP jest chyba nieco zdezorientowana sytuacją w umundurowaniu swoich kolegów w terenie, gdyż rzecznik prasowy KG PSP, poproszony o komentarz, wyjaśniał: „Jednostki OSP dokonują zakupu umundurowania specjalnego we własnym zakresie.” Formalnie najnowsze przepisy dotyczące umundurowania strażaków PSP (Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków PSP) wskazują wyposażenie strażaków tej formacji w dwa rodzaje ubrań specjalnych: ubranie specjalne i ubranie specjalne lekkie (włącznie z butami, rękawicami, hełmami). Strażacy ochotnicy często przejmują wzór munduru od strażaków zawodowych, jednak nie przewiduje się, by mieli taki sam wzór umundurowania służbowego. Inaczej jest w przypadku umundurowania specjalnego - ochotnicy powinni mieć taki sam poziom ochrony, jak strażak zawodowy, i tak jest.
Bariery i Odporność Strażaków
W formacji panuje wrażenie, że „góra ma w dupie” strażaków, co jest częściowo winą samych strażaków, którzy nie chcą się postawić, niekiedy się boją, a czasem unoszą honorem. Mają związki zawodowe, które „mają ich w dupie” tak jak Komendanci. Znajomość prawa i przepisów powinna być wykorzystywana do egzekwowania swoich praw, a jeśli „przeciwnik” zobaczy, że potrafią się postawić, to może zacznie ich szanować. To jest tak, że w PSP byłoby „SUPER - gdyby nie ten Podział Bojowy”. Należałoby jeszcze opisać ośrodki szkolenia straży, gdzie uczą „bzdur” i posiadają przedawniony materiał. Ludzie siedzą miesiącami daleko od domu i marnują czas na „pierdoły i wymysły oficerków starej daty”. Szanuje się doświadczenie, ale trzeba uwzględnić postęp, a w szkołach uczą staroci dawno nieaktualnych. Warto, aby ktoś pomyślał o reformie w szkolnictwie pożarniczym.
Podsumowanie Rodzajów Umundurowania Strażackiego
Wybór odpowiedniego umundurowania to nie tylko kwestia estetyki, ale przede wszystkim bezpieczeństwa i komfortu. Strój strażacki to coś więcej niż tylko odzież - to kompleksowy system ochrony, który ma na celu zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa strażakowi w każdych warunkach.
Mundur Koszarowy
Mundur koszarowy to strój stosowany zarówno w Państwowej, jak i Ochotniczej Straży Pożarnej. Choć nie jest to strój, w którym strażacy walczą z pożarami, jego znaczenie w codziennej służbie jest nie do przecenienia. Tego rodzaju ubranie jest noszone przede wszystkim podczas szkoleń, zawodów, a także podczas zabezpieczania lokalnych imprez i wydarzeń. Ubranie koszarowe, mimo swojej prostoty, pełni kilka istotnych funkcji. Przede wszystkim zapewnia wygodę i swobodę ruchów, co jest istotne podczas długich godzin szkolenia czy w trakcie zawodów. Dzięki zastosowaniu wytrzymałych materiałów strój jest odporny na uszkodzenia mechaniczne.
Mundur Galowy
Kiedy strażak reprezentuje swoją jednostkę na oficjalnych uroczystościach, zakłada wtedy mundur galowy. To właśnie ten strój podkreśla powagę i godność zawodu, a także wpisuje się w bogatą tradycję i ceremoniał strażacki. Dodatkowo mundur może być uzupełniony o sznur oraz dystynkcje, które wskazują na stopień i funkcję strażaka. Mundur galowy zakładany jest podczas świąt państwowych, strażackich, kościelnych oraz innych oficjalnych okazji. Każdy element tego stroju jest starannie dopracowany, aby strażak wyglądał w nim elegancko i profesjonalnie. Rogatywka, będąca częścią munduru, jest nakryciem głowy o bogatej historii, które dodaje całości dostojności.
Ubranie Specjalne (Bojowe) i Jego Elementy
Ubranie specjalne to zdecydowanie najbardziej rozpoznawalny element umundurowania strażaka. Odzież jest wykonana z ognioodpornych materiałów, takich jak Nomex, które chronią strażaka przed wysoką temperaturą, płomieniami oraz niebezpiecznymi substancjami chemicznymi. Hełm strażacki musi spełniać szereg wymagań. Przede wszystkim zapewnia ochronę głowy przed uderzeniami, ekstremalnymi temperaturami oraz substancjami chemicznymi. Dodatkowo powinien być wyposażony w osłonę karku i twarzy, okulary ochronne, a także miejsce do zamocowania maski tlenowej czy latarki czołowej.
Rękawice strażackie są kolejnym istotnym elementem stroju bojowego. Wykonane są z wytrzymałych, ognioodpornych materiałów, które chronią dłonie strażaka przed działaniem wysokich temperatur, płomieniami oraz uszkodzeniami mechanicznymi. Obuwie strażackie również odgrywa ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa na miejscu akcji. Specjalistyczne buty ochronne muszą zabezpieczać stopy strażaka przed ostrymi przedmiotami, ekstremalnymi temperaturami oraz substancjami chemicznymi.