Ochotnicza Straż Pożarna: rola, zadania i jak dołączyć

Strażacy ochotnicy codziennie przeprowadzają akcje ratownicze, nie tylko w czasie pożarów, ale również po wypadkach czy silnych burzach. Dzięki nim możemy liczyć na szybką i kompleksową pomoc w sytuacjach awaryjnych i niebezpiecznych. Nie byłoby to możliwe bez ludzi, którzy niezależnie od wieku są przepełnieni chęcią niesienia pomocy oraz zasilają grono Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). W niniejszym artykule znajdziesz najważniejsze informacje o wymaganiach, szkoleniach i zadaniach OSP, a także dowiesz się, jak dołączyć do tej jednostki ratowniczej.

Historia i znaczenie Ochotniczych Straży Pożarnych w Polsce

Pożary, wypadki, udzielanie pierwszej pomocy - to tylko niektóre z sytuacji, w których wsparcie musi nadejść bardzo szybko. W dużych miastach działają jednostki Państwowej Straży Pożarnej (PSP), ale w miejscowościach często to strażacy ochotnicy czuwają nad bezpieczeństwem mieszkańców, docierając na miejsce zdarzenia jako pierwsi. Bez nich nie można mówić o bezpieczeństwie poza granicami miast. Sięgając do początków historii, pożary od zawsze były zagrożeniem dla ludzi, a dawniej ryzyko było jeszcze większe, ponieważ większość budynków budowano z drewna czy strzechy, materiałów palących się w mgnieniu oka. Już setki lat temu pojawiła się potrzeba istnienia osób, które będą walczyły z ogniem za pomocą wiader, wody i piasku.

Pierwsze jednostki strażackie, które dały początek dzisiejszym Ochotniczym Strażom Pożarnym, powstały już w pierwszej połowie XIX wieku we wszystkich trzech zaborach. W Królestwie Polskim pierwsza Ochotnicza Straż Ogniowa została założona w 1864 roku w Kaliszu, natomiast w Galicji jej odpowiednik powstał rok później, w 1865 roku w Krakowie. W 1921 roku powstał Związek Floriański, który był początkiem organizacji strażackiej na skalę ogólnokrajową. Zaangażowanie ochotników i ciągły, stopniowy rozwój jednostek strażackich sprawił, że dzisiejsza OSP jest bardzo ważną strukturą mniejszych społeczności. Remizy strażackie znajdują się w wielu małych miejscowościach, a ich członkowie niosą pomoc wszystkim mieszkańcom.

Czym jest Ochotnicza Straż Pożarna?

Ochotnicza Straż Pożarna to jednostka umundurowana, wyposażona w specjalistyczny sprzęt. Głównym zadaniem OSP jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce funkcjonuje ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną oraz innymi instytucjami, aby zapewnić bezpieczeństwo mieszkańcom na swoim obszarze działania. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG): Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do KSRG. Obecnie włączonych do KSRG jest ponad 4500 jednostek OSP (w 2021 roku działało 4738 jednostek OSP wpisanych do KSRG oraz ponad 11 000 jednostek niewpisanych do systemu, dane z portalu gov.pl). Przed jednostkami KSRG stawiany jest szereg wymagań sprzętowych oraz personalnych, które muszą spełniać. Warto zauważyć, że jednostki, które nie są włączone do systemu, potrafią równie sprawnie działać zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności.

Statut jednostki OSP: Najważniejszym dokumentem w jednostce jest statut. W statucie znajdują się między innymi informacje o celach i sposobach działania, prawach i obowiązkach członków, a także zasadach wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia. Spektrum działań OSP jest bardzo szerokie, co pozwala każdemu znaleźć coś dla siebie.

Główne zadania strażaków ochotników

Strażacy mają szeroki zakres obowiązków, o których często zapominamy lub nie jesteśmy ich świadomi. Oto główne zadania, które czekają na strażaka ochotnika:

• Gaszenie pożarów: Strażacy są niezwłocznie wzywani w sytuacji pojawienia się pożaru.
• Ratownictwo: Ratowanie ludzi (i zwierząt) jest jednym z najważniejszych zadań OSP. Służby ratownicze nie tylko zapewniają bezpieczeństwo podczas pożarów, ale także uwalniają osoby, które utknęły np. w samochodzie po wypadku lub są w sytuacji zagrażającej zdrowiu lub życiu.
• Pomoc na miejscu wypadku: W zakresie obowiązków strażaków leży również pomoc techniczna, na przykład odzyskiwanie i zabezpieczanie pojazdów powypadkowych lub towarów niebezpiecznych.
• Ochrona środowiska: OSP wnosi istotny wkład w ochronę nie tylko życia i zdrowia, ale także środowiska, w ramach której usuwane są np. skutki wycieków oleju i substancji chemicznych.
• Edukacja i prewencja: Strażacy podnoszą świadomość społeczeństwa w kontekście bezpieczeństwa przeciwpożarowego, prowadzą szkolenia prewencyjno-edukacyjne dla dzieci i młodzieży oraz inspekcje budynków pod kątem ewentualnych zagrożeń.
• Działalność społeczna: Strażacy z jednostek OSP angażują się w wiele innych działań, takich jak organizowanie festynów i pikników strażackich, udział w uroczystościach lokalnych, świętach państwowych i religijnych. Jednoczą również młodzież, szkoląc ją i przygotowując do udziału w zawodach sportowo-pożarniczych.

Istnieje szeroki zakres zadań OSP: od akcji ratowniczych, przez konserwację sprzętu i działania logistyczne, po szkolenie młodszych i nowych strażaków. Zadania te wymagają wiele odpowiedzialności i silnego charakteru.

Jak dołączyć do Ochotniczej Straży Pożarnej?

W teorii każdy może zgłosić się i dołączyć do OSP. Jednak w praktyce dokładne wymagania dotyczące przyjęcia mogą różnić się w zależności od jednostki straży pożarnej oraz od tego, za jakie zadania będzie odpowiedzialny przyszły strażak.

Ogólne wymagania dla kandydata

Jeśli zastanawiasz się, jak zostać strażakiem ochotnikiem, zwróć uwagę na poniższe ogólne wytyczne, które musisz spełnić, aby być członkiem czynnym:

• Mieć skończone 18 lat (lub mniej, z zgodą rodziców, w przypadku Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych, o czym szerzej poniżej).
• Posiadać polskie obywatelstwo.
• Mieć dobrą kondycję fizyczną.
• Mieć odporność i siłę psychiczną.
• Posiadać co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe.
• Nie być karanym za przestępstwa, w tym przestępstwa skarbowe.
• Posiadać aktualne badania lekarskie, zgodne z rozporządzeniem ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r.

Rodzaje członkostwa w OSP

Statut jednostki OSP zazwyczaj przewiduje kilka rodzajów członkostwa:

• Członkowie zwyczajni (czynni): Aktywnie uczestniczą w wykonywaniu postanowień statutu OSP i działaniach jednostki.
• Członkowie wspierający: Mogą to być osoby fizyczne lub prawne, które zadeklarują wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie i zostaną przyjęte przez Zarząd OSP.
• Członkowie honorowi: Są to osoby fizyczne szczególnie zasłużone dla ochrony przeciwpożarowej, których godność nadaje Walne Zebranie Członków OSP.

Proces rekrutacji krok po kroku

Trzy kroki dzielą Cię od zostania członkiem OSP, szczególnie jeśli myślisz o roli strażaka-ratownika, biorącego bezpośredni udział w działaniach:

1. Znalezienie odpowiedniej jednostki i kontakt:

   Najpierw znajdź jednostkę OSP, do której chciałbyś należeć. Jeśli chcesz być strażakiem-ratownikiem, ważna będzie lokalizacja jednostki - im bliżej do remizy, tym lepiej, ponieważ jednostki OSP są w stanie wyjechać do zdarzenia w ciągu kilku minut od alarmu. Aby jednostka mogła funkcjonować, musi być prawnie zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym, gdzie znajdziesz dane kontaktowe.

   Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie organizacyjne, podczas którego poznasz strukturę organizacyjną, bazę techniczną jednostki oraz dowiesz się więcej o dalszych krokach. Bądź przygotowany na pytania o motywację i doświadczenie. Strażacy z jednostki udzielą Ci wszystkich informacji i przybliżą, na czym polega służba w OSP.

2. Złożenie podania i okres próbny:

   Jeśli po spotkaniu będziesz zdecydowany na dołączenie i zostaniesz pozytywnie oceniony, będziesz mógł złożyć podanie o wstąpienie. Wszystkie decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmowane są przez zarząd. Po rozpatrzeniu podania zostaniesz poinformowany i poproszony o uzupełnienie dodatkowych dokumentów i ankiet. Wiele jednostek OSP ma ustalony okres próbny, w którym oceniane jest zaangażowanie nowych członków w realizację celów OSP. Na tym etapie powinieneś między innymi brać udział w szkoleniach wewnętrznych.

3. Ślubowanie i szkolenie:

   Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie. Najczęściej ślubowanie ma następującą treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.” Po uzyskaniu aktualnych badań lekarskich, czas na szkolenie podstawowe, które jest przepustką do pierwszej akcji.

Szkolenie przyszłego strażaka ochotnika

Szkolenia podstawowe oraz specjalistyczne strażaków OSP oraz kandydatów prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna. Jedyne, co musisz zrobić, to poświęcić swój czas na zdobycie nowej wiedzy i umiejętności.

Szkolenie podstawowe

Jeśli chcesz wstąpić do Ochotniczej Straży Pożarnej i posiadasz już potrzebne badania lekarskie, musisz przejść przez szkolenie podstawowe. Jest ono realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Na program szkolenia składa się 38 tematów realizowanych w 136 godzin, z czego 64 godziny to teoria, a 69 godzin to zajęcia praktyczne. Szkolenie kończy się egzaminem składającym się z części teoretycznej i praktycznej, jak i sprawdzającej wiedzę z zakresu BHP. Po otrzymaniu pozytywnego wyniku możesz uczestniczyć w akcjach strażackich.

Szkolenia specjalistyczne

Poza szkoleniami podstawowymi istnieją również specjalistyczne, z zakresu:

• ratownictwa technicznego,
• działań przeciwpowodziowych,
• ratownictwa na wodzie,
• szkolenia dla kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego,
• szkolenia dla dowódców OSP.

Obowiązki i czas poświęcany przez strażaków ochotników

Strażacy w Ochotniczej Straży Pożarnej wykonują odpowiedzialne zadania, a co za tym idzie, mają wiele zobowiązań. Wywiązywanie się z nich sprawia, że mogą oni efektywnie pracować w zespole i szybko reagować w nagłych sytuacjach i wypadkach. Obowiązki OSP to między innymi:

• Uczestnictwo w ćwiczeniach i akcjach.
• Natychmiastowa gotowość do służby po usłyszeniu alarmu.
• Przestrzeganie oficjalnych przepisów i poleceń przełożonych.
• Dbanie o koleżeńskie stosunki z innymi strażakami.
• Ostrożne obchodzenie się z powierzonym sprzętem, urządzeniami, pojazdami i wszelkimi obiektami użytkowymi.

Służba w OSP wiąże się z poświęceniem wolnego czasu. Musisz zaplanować czas na szkolenia, ćwiczenia, wydarzenia integracyjne i akcje strażacko-ratownicze. Jeśli twoje miejsce pracy znajduje się niedaleko miejscowej straży pożarnej, weź pod uwagę również to, że akcje strażackie w godzinach pracy mogą stać się częścią twojej codzienności. Twój pracodawca powinien zwolnić cię wtedy z pracy, ale zaleca się uzgodnienie takich sytuacji na samym początku. Straż pożarna musi być gotowa na służbę przez całą dobę, gdyż akcje ratownicze mogą trwać nawet kilka godzin. Nie da się z góry przewidzieć, w jakich działaniach strażackich i jak często będziesz uczestniczyć. Zależy to od obszaru, na którym działa twoja OSP oraz zaistniałych sytuacji.

Przywileje i świadczenia dla strażaków OSP

Oprócz aktywnego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych, strażak OSP może korzystać z różnych przywilejów:

• Zwolnienie od pracy na czas akcji: Ochotnik może wziąć zwolnienie od pracy na czas akcji strażackiej.
• Zwolnienie na odpoczynek po akcji: Strażak OSP może skorzystać również ze zwolnienia, które obejmuje odpoczynek po akcji. Taki czas zwolnienia od pracy może ustalić osoba, która kierowała daną akcją.
• Zwolnienie na szkolenia: Kolejnym przywilejem jest zwolnienie od pracy w celu udziału w szkoleniach. Taki wymiar zwolnienia nie może jednak przekroczyć 6 dni w danym roku kalendarzowym.
• Świadczenie ratownicze: Przysługuje strażakowi-ratownikowi, jeśli aktywnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach lub akcjach ratowniczych co najmniej raz w roku.
• Inne świadczenia: Strażak-ratownik ma prawo także do kilku innych ważnych świadczeń i przywilejów, zwłaszcza jeśli dozna uszczerbku na zdrowiu lub poniesie szkodę w mieniu podczas służby.
• Mundur: Strażacy OSP mają prawo do munduru, który jest używany podczas świąt państwowych, religijnych oraz wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Praktyka pokazuje, że mundur otrzymują strażacy, którzy przeszli okres próbny i złożyli ślubowanie.

Ekwiwalent pieniężny

Strażak należący do jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej nie otrzymuje stałej pensji, jak to bywa w przypadku pracy na pełen etat. Za uczestnictwo w akcji ratowniczo-gaśniczej czy szkoleniu przysługuje tzw. ekwiwalent pieniężny. Jego wysokość może wynosić maksymalnie 1/175 średniego wynagrodzenia za godzinę, a dokładna stawka zależy od uchwały gminy, na której obszarze funkcjonuje dana jednostka OSP.

Dlaczego warto dołączyć do OSP?

Bez istnienia i działalności Ochotniczej Straży Pożarnej nie byłoby możliwe zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony przed zagrożeniami w takim stopniu, jak dzisiaj. Już choćby z tego powodu ważne jest, aby nowe osoby zapełniały struktury OSP w swojej lub pobliskiej miejscowości. Istnieje jednak wiele innych powodów, dla których warto wstąpić do Ochotniczej Straży Pożarnej:

• Praca zespołowa: Koleżeństwo i praca w zespole to filary każdej drużyny pożarniczej. Ważne jest, aby podczas akcji strażacy zawsze mogli na sobie polegać. Często w OSP zyskuje się druhów na całe życie. Umiejętność pracy w zespole oraz poczucie wspólnoty to nieodłączny element w pracy strażaka.
• Zaangażowanie społeczne: Jeśli masz chęć pomagania innym, możesz realizować się w różnych organizacjach, takich jak Ochotnicza Straż Pożarna. Pomaganie innym daje poczucie satysfakcji i spełnienia.
• Odpowiedzialność i wzór dla innych: Jako członek straży pożarnej pomagasz ludziom po wypadkach i zapewniasz bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych. Dlatego strażacy często stanowią wzór do naśladowania dla dzieci i młodzieży.
• Szkolenia i dalszy rozwój: Szkolenia i wyzwania, które czekają na Ciebie w OSP, nie tylko mogą pozytywnie wpłynąć na Twój rozwój osobisty, ale również pozwolą Ci zdobyć nową wiedzę i umiejętności - np. przy obsłudze wymaganego sprzętu lub pojazdów.
• Plus w CV: Dobrowolne zaangażowanie w straż pożarną jest wysoko cenione przez wielu pracodawców i dlatego może dać Ci przewagę w procesie rekrutacyjnym. Wieloletnia służba w straży pokazuje, że masz zdolności techniczne, odporność psychiczną i fizyczną oraz umiesz pracować w zespole.

Jeśli zastanawiasz się, jak pomagać na co dzień innym i zyskać przyjaciół na całe życie, to rozważ wstąpienie do Ochotniczej Straży Pożarnej. Może jest to wybór w sam raz dla Ciebie i będzie dawał Ci poczucie satysfakcji każdego dnia.

Dziecięce i Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (DDP i MDP)

Dzieci i młodzież również mogą zaangażować się w działalność społeczną na rzecz ochrony przeciwpożarowej oraz dołączyć do Dziecięcej Drużyny Pożarniczej (DDP) lub Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP). W ten sposób poznają obszary działania strażaków ochotników. Do MDP mogą wstąpić chłopcy i dziewczęta do 18 roku życia. Dolna granica wieku wyznaczana jest przez konkretną jednostkę OSP. Kiedy dzieci podrosną, mogą zasilić szeregi Ochotniczej Straży Pożarnej.

Do zadań Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej należy:

• Nauka o ochronie przeciwpożarowej oraz przepisach przeciwpożarowych.
• Rozwijanie sprawności fizycznych.
• Budowanie relacji i rozwijanie umiejętności społecznych.
• Działalność wolontariacka.

W MDP dzieci i młodzież poznają pracę straży pożarnej od kulis i nabywają wiele umiejętności, które potem mogą wykorzystać w praktyce po osiągnięciu pełnoletności i wstąpieniu do OSP. Młodzi strażacy zdobywają wiedzę teoretyczną oraz praktyczną na temat:

• Sprzętu i wyposażenia strażaków.
• Zarządzania i kierowania zespołem oraz umiejętności liderskich.
• Działania i obsługi węża strażackiego.
• Wiązania wytrzymałych węzłów.
• Ochrony przeciwpożarowej.
• Grup i rodzajów pożarów.
• Postępowania w przypadku wybuchu pożaru.
• Pierwszej pomocy.
• Ochrony środowiska.

Zadania Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej obejmują również aktywności poza remizą, np. integracje członków. Wspólne wycieczki, obozy czy zawody sportowe wzmacniają relacje oraz poprawiają pracę zespołową młodych strażaków. Według statystyk z 2018 roku MDP liczyły około 87 tys. członków, z czego 27 tys. to dziewczęta. Młodzi strażacy wraz ze stażem i umiejętnościami mają szansę zdobyć Odznaki Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej - I, II i III stopnia. Sekcja młodzieżowa OSP to przede wszystkim miejsce budowania relacji i nawiązywania przyjaźni, które nie rzadko trwają do końca życia.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące OSP

Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na pytania, które mogą pojawić się na etapie podejmowania decyzji o dołączeniu do OSP.

• Czy jednostki OSP uczestniczą w tych samych akcjach co Państwowa Straż Pożarna?
  Tak, jednostki OSP uczestniczą w takich samych akcjach jak Państwowa Straż Pożarna. Stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP.
• Czy muszę stawiać się na każdy alarm?
  Nie oznacza to, że jako strażak musisz stawiać się na każdy alarm. Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków, wyznaczają dyżury itp. Warto zapytać o to podczas pierwszego spotkania.
• Jaki jest graniczny czas wyjazdu do zdarzenia?
  Jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut. W ciągu 15 minut od momentu zaalarmowania strażacy przybywają do jednostki, przebierają się w ubrania specjalne, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia.
• Ile trwa okres próbny?
  Długość okresu próbnego zależna jest od wewnętrznych ustaleń jednostki.
• Czy osoba poniżej 18 roku życia może wstąpić do OSP?
  Tak, możesz zostać członkiem OSP za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów. Zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat.
• Czy w OSP płaci się składki członkowskie?
  Z reguły tak. Jednostka OSP to stowarzyszenie, a w wielu jednostkach obowiązuje składka członkowska. Zazwyczaj jest to składka roczna w wysokości od 10 do 50 zł.
• Czy mogę dołączyć do OSP, jeśli nie chcę lub nie mogę brać udziału w akcjach?
  Tak. Pomimo, że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę, np. jako członek wspierający.

Strażacy ochotnicy każdego dnia pomagają w nagłych i niebezpiecznych sytuacjach, a tym samym wnoszą nieoceniony wkład w społeczeństwo. Dodatkowo wstąpienie do szeregów OSP pomaga w przekroczeniu własnych granic i umożliwia zdobycie wielu nowych umiejętności. Jeśli chcesz zaangażować się w działalność tej służby ratowniczej, zwróć się do osoby kontaktowej w twojej okolicy i poproś o szczegółowe informacje dotyczące tego, jak zostać strażakiem ochotnikiem. Pamiętaj, że w niektórych jednostkach proces rekrutacji może wyglądać nieco inaczej niż został opisany w naszym artykule. Najlepszym źródłem informacji będzie wybrana przez Ciebie jednostka.

tags: #strazak #ochodnik #osp