Strażak – Profil Zawodowy, Wymagania i Drogi Kariery w Państwowej Straży Pożarnej

Służba w Straży Pożarnej to marzenie wielu osób, które wiąże się z prawdziwym poświęceniem i odwagą. Strażacy są bohaterami bajek, filmów i programów, a ich zawód cieszy się ogromnym zaufaniem społecznym, co potwierdzają rankingi najbardziej szanowanych profesji w Polsce. Państwowa Straż Pożarna (PSP) jest kluczowym elementem współczesnego systemu bezpieczeństwa, działającym 24 godziny na dobę.

Rola i obowiązki strażaka zawodowego

Chociaż strażak kojarzy się przede wszystkim z gaszeniem pożarów, jego obowiązki są znacznie szersze i obejmują cały szereg różnorodnych działań. Do zadań strażaków należy pomoc ofiarom wypadków, usuwanie drzew i innych obiektów, które zagrażają infrastrukturze, ratowanie życia i zdrowia ludzi i zwierząt, usuwanie skutków wypadków, katastrof budowlanych czy klęsk żywiołowych. Obejmują one również specjalistyczne dziedziny, takie jak ratownictwo chemiczne, ekologiczne, wodne czy techniczne. Strażak dawno przestał być tylko fachowcem od gaszenia ognia; to specjalista, który znakomicie zna zasady pierwszej pomocy przedmedycznej.

Praca strażaka jest ciężka, wymagająca odwagi, bardzo dobrej kondycji zdrowotnej i psychicznej oraz wysokiej odporności na stres. Musisz być świadomy, że to praca charakteryzująca się wysokim stopniem ryzyka.

Jak zostać strażakiem zawodowym w Polsce?

Istnieją dwie główne drogi, aby zostać zawodowym strażakiem w Państwowej Straży Pożarnej: służba kandydacka lub służba przygotowawcza.

Wymagania ogólne dla kandydatów

Niezależnie od wybranej drogi, kandydat musi spełniać następujące ogólne wymagania:

• Korzystać z pełni praw publicznych.
• Posiadać zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby. Choroby przewlekłe, cukrzyca czy wady serca całkowicie uniemożliwiają podjęcie pracy.
• Posiadać uregulowany stosunek do służby wojskowej (nie dotyczy kobiet).
• Nie może być karany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
• Posiadać co najmniej średnie wykształcenie (w przypadku naboru do szkół również maturę, której wyniki oceniane są w toku rekrutacji).

Drogi rekrutacji do Państwowej Straży Pożarnej

1. Służba kandydacka (nabór do szkół PSP)

Ta droga polega na ukończeniu służby kandydackiej w jednej ze szkół PSP kształcących w systemie dziennym. Są to tzw. Szkoły Aspiranckie (Kraków, Poznań, Częstochowa) oraz Szkoła Główna Służby Pożarniczej (oficerska) w Warszawie. O przyjęcie do tych szkół mogą ubiegać się osoby cywilne, obywatele polscy w wieku 18-25 lat, posiadające świadectwo dojrzałości (maturę) z matematyki, wybranego języka obcego oraz fizyki, chemii, informatyki lub biologii (jeden wybrany przedmiot).

Przebieg postępowania rekrutacyjnego do szkół:

1. Weryfikacja podań i dołączonych do nich dokumentów.
2. Ustalenie punktów rekrutacyjnych (z matury).
3. Przeprowadzenie testu sprawności fizycznej oraz sprawdzianu braku lęku wysokości i sprawdzianu z pływania.
4. Sporządzenie listy osób wstępnie zakwalifikowanych i publikacja na stronie internetowej szkoły.
5. Badania lekarskie MSWiA.

Absolwenci szkół aspiranckich uzyskują tytuł technika pożarnictwa i stopień młodszego aspiranta. Nauka w szkole aspiranckiej kończy się egzaminem państwowym potwierdzającym kwalifikacje zawodowe. Absolwenci kierowani są do służby w jednostkach organizacyjnych PSP na terenie całego kraju.

Absolwenci Szkoły Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) uzyskują tytuł inżyniera i stopień młodszego kapitana. W SGSP kształcenie kadr oficerskich odbywa się na jednolitych studiach magisterskich (10 semestrów, 5 lat) na kierunku inżynieria bezpieczeństwa. Absolwentom nadawany jest tytuł magistra inżyniera pożarnictwa oraz pierwszy stopień oficerski Państwowej Straży Pożarnej - młodszy kapitan.

2. Służba przygotowawcza (nabór "z ulicy")

Druga możliwość to odbycie służby przygotowawczej w jednej z jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, na przykład w Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej, do której ogłoszony jest nabór. Przyjęcie do służby dokonuje właściwy terytorialnie komendant wojewódzki, powiatowy (miejski) lub kierownik jednostki organizacyjnej PSP w miarę posiadanych możliwości etatowych.

Informacje dotyczące rekrutacji znajdują się w ogłoszeniu o naborze opublikowanym przez daną jednostkę. Od momentu ogłoszenia kandydat ma co najmniej 14 dni na złożenie wymaganych dokumentów.

Etapy postępowania kwalifikacyjnego (zwykle):

1. Ocena złożonych dokumentów związanych z postępowaniem kwalifikacyjnym (podanie o przyjęcie do służby, zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych).
2. Test sprawności fizycznej (drążek, bieg po kopercie, beep test - próba wydolnościowa).
3. Akrofobia (wejście i zejście po 20 m drabinie ustawionej pod kątem 75 stopni) - opcjonalnie.
4. Pływanie (50 m stylem dowolnym w max. 90 sekund) - opcjonalnie.
5. Test wiedzy (20 pytań zamkniętych, 25 minut, minimum 11 odpowiedzi poprawnych) - opcjonalnie.
6. Złożenie kopii dokumentów potwierdzających posiadane wykształcenie, wyszkolenie lub umiejętności. Ocena złożonej dokumentacji, podliczenie punktacji za uprawnienia, kwalifikacje i wykształcenie, a także udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych w OSP lub udział w ćwiczeniach organizowanych przez PSP.
7. Rozmowa kwalifikacyjna.
8. Badania lekarskie i psychologiczne w komisji rejonowej MSWiA, orzeczenie lekarskie.
9. Przyjęcie do służby przygotowawczej i odbycie kursu podstawowego w zawodzie strażak.

Strażak w służbie przygotowawczej po przyjęciu jest stażystą przez 3 lata (możliwe jest skrócenie stażu za szczególne osiągnięcia). Po tym okresie, w przypadku stwierdzenia przydatności i po wydaniu pozytywnej opinii, zostaje mianowany do służby stałej.

Szczegóły wybranych testów rekrutacyjnych

Testy sprawnościowe do PSP są jednakowe dla wszystkich kandydatów, niezależnie od tego, czy aplikują do szkół aspiranckich, Szkoły Głównej Służby Pożarniczej, czy w naborach "z ulicy".

• Testy sprawności fizycznej składają się z próby wydolnościowej (Beep Test), podciągania na drążku oraz biegu po kopercie.
• Sprawdzian z pływania oraz sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) nie są elementem testów sprawnościowych, ale stanowią odrębny element rekrutacji. W naborze "z ulicy" są one opcjonalne, natomiast w naborach do szkół są to obowiązkowe i stałe elementy rekrutacji. Akrofobia uznaje się za zaliczoną, jeśli kandydat samodzielnie wszedł na wysokość 20m, na drabinę ustawioną pod kątem 75° i zszedł z niej. Sprawdzian z pływania uznaje się za zaliczony, jeśli kandydat przepłynął 50 m dowolnym stylem w czasie do 90 sekund.
• Test wiedzy to opcjonalny etap w naborach "z ulicy" (nie występuje podczas rekrutacji do szkół). Składa się z 20 zadań zamkniętych, trwa 25 minut. Pozytywny wynik osiąga kandydat, który uzyska co najmniej 11 punktów.
• Rozmowa kwalifikacyjna jest jednym z ostatnich etapów. Do ostatecznego wyniku punktowego naboru "z ulicy" wlicza się punktacja za złożone dokumenty (max 60 pkt.) i wynik rozmowy kwalifikacyjnej (max 40 pkt.).

Zarobki i wynagrodzenie strażaka

Zawodowy strażak otrzymuje stałe, miesięczne wynagrodzenie. Miesięczne wynagrodzenie całkowite (mediana) na tym stanowisku wynosi 6 330 PLN brutto. Co drugi strażak otrzymuje pensję od 4 980 PLN do 7 560 PLN. Zarobki uzależnione są od stanowiska i stażu pracy. Do kwoty podstawowej doliczane są premie i dodatki, a także wynagrodzenie dodatkowe za stopień ryzyka (od 5% za I stopień do 20% za IV stopień). W 2024 roku przeciętne miesięczne uposażenie strażaka PSP wraz z nagrodą roczną wzrosło o 1472 zł.

Profil społeczno-demograficzny i motywacje strażaków PSP

Państwowa Straż Pożarna to formacja zawodowa, w której w 2021 roku służyło 30 189 osób. Kobiety stanowiły zaledwie 4,2% badanych. Ponad 93% respondentów pełniło służbę w powiatowych i miejskich komendach PSP. Najliczniej reprezentowany był korpus podoficerski.

Wykształcenie

Poziom wykształcenia określa kwalifikacje do zajmowania odpowiednich stanowisk służbowych. Wśród badanych najliczniejsi mają wykształcenie średnie (41,5% mężczyzn i 2,8% kobiet) oraz studia magisterskie (24,1% mężczyzn i 1,7% kobiet). Na trzecim miejscu znajdują się osoby z wykształceniem policealnym (20,4% mężczyzn), a na czwartym miejscu wykształceniem wyższym licencjackim lub inżynierskim (łącznie 6,9% mężczyzn).

Osoby badane najczęściej deklarowały profil wykształcenia technicznego (52%), uzyskiwany w szkołach średnich o profilach zawodowych (27,7%), szkołach policealnych (10,5%), na studiach I stopnia (3%) oraz studiach magisterskich (10,8%). Rzadziej wymieniano profile związane z ochroną środowiska/przyrodą, chemią/fizyką, humanistyczne, artystyczne, ekonomiczne, prawnicze czy informatyczne.

Staż służby i wiek

Odsetek funkcjonariuszy o stażu służby do 5 lat wynosi 28,6% (1,7% kobiet - 26,9% mężczyzn). Staż służby w przedziale 6-10 lat ma łącznie 18,5% respondentów, a od 16 do 20 lat - 20,6% badanych.

Motywacje wyboru zawodu

W toku badań funkcjonariusze PSP dokonali subiektywnej oceny kategorii motywów skłaniających ich do wyboru ścieżki zawodowej. Najwyższą wagę przypisano:

• Pasji i zainteresowaniom związanym z pożarnictwem bądź służbami mundurowymi (7,2 pkt).
• Ratowaniu zdrowia i życia ludzkiego, niesieniu pomocy innym (6,1 pkt).
• Stabilizacji ekonomicznej, stałości pracy i płacy (5,5 pkt).

Dalsze motywy to adrenalina, satysfakcja, ciekawa praca pełna wyzwań, system pełnienia służby, prestiż zawodu oraz przywileje emerytalne (wszystkie po 4,3 pkt). Badania pokazują, że teza o motywowaniu przedstawicieli służb mundurowych głównie chłodną kalkulacją ekonomiczną nie jest prawdziwa, choć stabilność zatrudnienia w PSP wpływa pozytywnie na chęć stabilizacji w życiu rodzinnym (70,3% badanych pozostaje w związku małżeńskim).

Wartości i czynniki wspomagające służbę

Zgodnie z odpowiedziami, najważniejszym elementem kotwic kariery strażaków okazał się profesjonalizm (36,4%), a na drugiej pozycji bezpieczeństwo i stabilność (24,3%). Ważne są także ambitne wyzwania (14%) oraz idealizm, czyli wiara w sens poświęcania się dla innych (12,1%).

Podejmowane działania ratowniczo-gaśnicze wymagają odpowiednich kwalifikacji i predyspozycji. Respondenci ocenili elementy wspomagające realizację zadań służbowych, wskazując na pierwszym miejscu na zgranie współpracowników (74,8%), niezbędny w działaniach jest też odpowiedni i sprawny sprzęt (62,6%) oraz sprawne dowodzenie (42,1%). Na dalszych pozycjach znalazły się wynagrodzenie (30,8%), bezpieczeństwo i higiena pracy (18,7%), zabezpieczenie socjalne (16,8%) oraz czytelna polityka kadrowa (12,1%) i opieka socjalna (11,2%).

Styl życia i wyzwania

Specyfika pełnienia służby w PSP, często zmianowej, sprawia, że na niektóre aktywności życiowe może brakować czasu. Najwięcej funkcjonariuszy PSP (43%) deklaruje, że brakuje im czasu na odpoczynek, relaks i chwile tylko dla siebie. Na kolejnej pozycji lokują się spotkania towarzyskie. Brak możliwości korzystania z dóbr kultury deklaruje aż 40,2% badanych, a na rozrywkę nie starcza czasu 35,5% badanych. Inne aktywności, na które brakuje czasu, to przebywanie z rodziną, czytanie, podróżowanie, kształcenie, uprawianie sportu, spacery, prace domowe czy oglądanie telewizji.

Aktywność sportowa jest niezwykle istotna dla funkcjonariuszy PSP, przyczyniając się do zachowania wysokiej kondycji psychofizycznej, niezbędnej w realizacji zadań służbowych.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Obok Państwowej Straży Pożarnej, w Polsce działa również Ochotnicza Straż Pożarna (OSP). Jest to organizacja społeczna, składająca się z grupy odpowiednio przeszkolonych ochotników. Działają w oparciu o prawo o stowarzyszeniach i własny statut. OSP działa w każdej gminie i wiejskiej miejscowości, jest finansowana i organizowana przez społeczność lokalną. Strażacy ochotnicy biorą czynny udział w gaszeniu pożarów, akcjach ratowniczych czy usuwaniu skutków klęsk żywiołowych. Za swoją pracę nie dostają stałego wynagrodzenia, a ekwiwalent, którego wysokość jest zależna od czasu trwania akcji. Od 1 marca 2024 r. kwota świadczenia ratowniczego przysługującego strażakom ratownikom ochotniczych straży pożarnych wynosi 258,00 zł.

Aby dołączyć do OSP, wystarczą chęci, ukończone 18 lat i złożona deklaracja chęci przyjęcia w wybranej jednostce. Decyzję o przyjęciu kandydata podejmuje zarząd jednostki. Następnie odbywa się odpowiednie szkolenie pożarnicze, niekiedy okres próbny i obowiązkowe badania lekarskie.

Podstawy prawne

Zasady przyjęcia do służby w Państwowej Straży Pożarnej reguluje Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej oraz Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 marca 2018 roku w sprawie postępowania kwalifikacyjnego o przyjęcie do służby w Państwowej Straży Pożarnej.

tags: #strazak #profil #zawodowy