Kwestia przeniesienia służbowego między formacjami mundurowymi, takimi jak Wojsko Polskie (MON) i Państwowa Straż Pożarna (PSP), budzi wiele pytań wśród funkcjonariuszy. Niniejszy artykuł przedstawia aktualne zasady i możliwości dotyczące takich zmian, a także omawia świadczenia i uprawnienia związane z wewnętrznymi przeniesieniami w PSP.
Przeniesienie z Wojska Polskiego (MON) do Państwowej Straży Pożarnej (PSP)
Brak możliwości bezpośredniego przeniesienia
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie ma możliwości bezpośredniego przeniesienia żołnierza zawodowego z Wojska Polskiego do Państwowej Straży Pożarnej. Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej nie przewiduje instytucji przeniesienia funkcjonariusza innej służby mundurowej do PSP. W przeciwieństwie do niektórych innych formacji, gdzie przeniesienia są możliwe, w przypadku PSP konieczne jest przejście pełnej procedury naboru, tak jak w przypadku kandydata "z cywila".
Wymogi i procedura naboru
Osoby zainteresowane służbą w PSP, które aktualnie pełnią służbę w MON, muszą w pierwszej kolejności zwolnić się ze służby w wojsku. Wypowiedzenie w MON ma zazwyczaj charakter trzymiesięczny lub sześciomiesięczny, choć możliwe jest zwolnienie za porozumieniem dowódcy w krótszym terminie, np. w ciągu miesiąca. Następnie należy wziąć udział w normalnym naborze do PSP, który odbywa się na zasadach ogólnych, ustalonych ustawowo i po dopełnieniu wszystkich wymogów związanych z procedurą naboru, określonych szczegółowo w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 września 2021 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego o przyjęciu do służby w Państwowej Straży Pożarnej.
Uznanie okresu służby wojskowej w PSP
Przy przejściu z MON do PSP, funkcjonariusz nie zachowuje stopnia wojskowego i rozpoczyna służbę jako strażak-stażysta. Jedyne, co może zostać zachowane, to procent za wysługę lat, który wlicza się do niektórych należności u strażaków. Okresy służby wojskowej są wliczane do wysługi, np. dla celów naliczania niektórych dodatków. Natomiast w kwestii uprawnień emerytalnych, funkcjonariusze przyjęci do służby po 31 grudnia 2012 roku podlegają nowym zasadom, co oznacza 25 lat służby i osiągnięcie wieku 55 lat. W przypadku żołnierzy zawodowych przyjętych przed 1999 rokiem, naliczanie emerytalne może być zgodne z art. 15, a po 1998 roku - z art. 15a ustawy, co wynika wprost z art. 18a ust.
Przypadek żołnierzy Wojskowej Straży Pożarnej
Nawet żołnierze zawodowi Wojskowej Straży Pożarnej (WSP), posiadający kurs podstawowy szeregowych PSP oraz inne kwalifikacje (np. KPP, obsługa autodrabin, ratownictwo techniczne), nie mogą przenieść się do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG) PSP bez udziału w naborze. Pomimo posiadanych kwalifikacji, które są korzystne dla komendy PSP (nie trzeba wysyłać strażaka na kurs), obowiązujące przepisy wymagają przejścia pełnego postępowania kwalifikacyjnego. Po zakwalifikowaniu i przyjęciu do służby konieczne jest uzupełnienie kwalifikacji do pełnego poziomu, czyli ukończenie kursu kwalifikacyjnego w zawodzie strażak w szkole lub ośrodku szkolenia PSP.
Przeniesienie z Państwowej Straży Pożarnej (PSP) do Wojska Polskiego (MON)
Podstawa prawna i warunki przeniesienia
Sytuacja jest odmienna w przypadku przeniesienia z Państwowej Straży Pożarnej do Wojska Polskiego. Zgodnie z brzmieniem art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, funkcjonariusz Państwowej Straży Pożarnej może być na własną prośbę przeniesiony do dalszego pełnienia służby w ramach zawodowej służby wojskowej, jeżeli wykazuje predyspozycje do pełnienia tej służby. Przeniesienie funkcjonariusza wymaga zgody Ministra Obrony Narodowej oraz ministra nadzorującego daną służbę.
Zachowanie ciągłości służby i stopnia
Przeniesienie do MON odbywa się w trybie powołania do zawodowej służby wojskowej, z zachowaniem ciągłości służby. Okresy pełnienia służby w PSP zalicza się do okresów służby wojskowej, od których są uzależnione uprawnienia przewidziane w ustawie. Dodatkowo, Minister Obrony Narodowej nadaje funkcjonariuszowi, z dniem jego stawienia się do pełnienia zawodowej służby wojskowej, stopień wojskowy równorzędny z posiadanym stopniem w PSP.
Procedura zwolnienia ze służby w PSP
Zwolnienie ze służby w PSP, w przypadku przeniesienia do wojska, reguluje art. 43 ust. 2 ustawy o PSP, który przewiduje możliwość zwolnienia na pisemne żądanie strażaka w terminie do 3 miesięcy. Termin ten liczy się na koniec miesiąca, w którym mijają 3 miesiące od złożenia raportu. Istnieje jednak możliwość wcześniejszego zwolnienia ze służby za porozumieniem z przełożonym (tzw. "01"), jeśli wyrazi on na to zgodę.
Porównanie możliwości przeniesień z innych służb mundurowych
Służba Więzienna, Policja i Straż Graniczna - odmienne zasady
Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) podjął inicjatywę w sprawie ujednolicenia zasad przeniesień funkcjonariuszy między różnymi służbami mundurowymi. W efekcie, MSWiA pozytywnie odpowiedziało na pismo RPO, informując o planowanych zmianach w przepisach pragmatycznych Policji i Straży Granicznej, które umożliwią przenoszenie funkcjonariuszy Służby Więziennej do służby w tych formacjach. Takie rozwiązanie jest już możliwe w drugą stronę - funkcjonariusze Policji i Straży Granicznej mogą przenosić się do Służby Więziennej na podstawie art. 38a ustawy o Służbie Więziennej.
Specyfika zadań PSP jako bariera dla przeniesień
W opinii Komendanta Głównego PSP, zmiana przepisów ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, umożliwiająca przenoszenie się funkcjonariuszy innych służb (np. Służby Więziennej) do PSP, wydaje się niezasadna. Podkreśla się, że zadania Służby Więziennej znacząco różnią się od zadań stawianych przed PSP, która jest formacją wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. Funkcjonariusz bez odpowiedniego przeszkolenia w PSP (tj. ukończenia odpowiedniej szkoły PSP lub szkolenia podstawowego w zawodzie strażak, a także przeszkolenia zawodowego przygotowującego do zajmowania stanowisk oficerskich) nie może wykonywać zadań przewidzianych dla tej formacji.
Świadczenia i uprawnienia związane z przeniesieniami służbowymi w PSP
Kwestie przeniesienia strażaka związane są ze zmianą miejsca pełnienia służby bądź zmianą stanowiska służbowego. Zagadnienie zmiany miejsca reguluje art. 37c ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, natomiast zmianę stanowiska - art. 38 tej samej ustawy.
Rodzaje przeniesień i ich podstawy prawne
- Na wniosek lub za zgodą strażaka: Strażak może zostać przeniesiony do pełnienia służby w innej miejscowości na własny wniosek lub za jego zgodą (art. 37c ust. 1).
- Z urzędu: Może również otrzymać przeniesienie z urzędu do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej w tej samej miejscowości (art. 37c ust. 2). Przepisy nie określają konkretnych powodów, dla których organ może skorzystać z uprawnienia do przeniesienia strażaka z urzędu (art. 37c ust. 3), wystarcza spełnienie określonej przesłanki, np. posiadanie lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której strażak ma pełnić służbę, lub w miejscowości pobliskiej.
Organami właściwymi do przenoszenia do innej jednostki organizacyjnej PSP są Komendant Główny (na obszarze kraju) oraz Komendant Wojewódzki (na obszarze województwa) - zgodnie z art. 37d ust. 1.
Prawa i obowiązki strażaka
Jeżeli z przeniesieniem wiąże się zmiana miejsca zamieszkania, organ może udzielić strażakowi płatnego urlopu okolicznościowego w wymiarze od 4 do 6 dni (art. 71c). Przeniesionemu strażakowi, któremu w poprzednim miejscu pełnienia służby przydzielono lokal mieszkalny lub przyznano pomoc finansową, przydziela się lokal mieszkalny w nowym miejscu służby, pod warunkiem zwolnienia zajmowanego lokalu lub zwrotu pomocy finansowej (art. 82 ust. 1). Przeniesionemu strażakowi przysługuje również zwrot kosztów przeniesienia i podróży oraz inne świadczenia (art. 97a ust. 2).
Inne świadczenia, zgodnie z § 2 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 25 sierpnia 1997 r. w sprawie zakresu, wysokości i warunków otrzymywania należności z tytułu przeniesienia służbowego strażaków Państwowej Straży Pożarnej, obejmują należności za czas podróży strażaka i za pierwszą dobę pobytu w nowym miejscu pełnienia służby, w wysokości odpowiadającej diecie (art. 97a ust.).
Przeniesienie na niższe stanowisko
W przypadku przeniesienia strażaka na niższe stanowisko służbowe, przepis art. 38 ust. 1 zakłada obligatoryjność przeniesienia, zaś ust. 2 dopuszcza uznaniowość w określonych przypadkach. Wymienione przypadki nie obligują organu do przeniesienia strażaka na niższe stanowisko służbowe. Niemniej jednak strażak, który nie wyraził zgody na to przeniesienie z przyczyn określonych w ust. 2, może zostać zwolniony ze służby. Sytuację, kiedy strażaka można przenieść na niższe stanowisko służbowe na jego prośbę, reguluje ust. 4.
Konsekwencje finansowe reguluje w powyższych przypadkach przepis art. 89. Strażak zachowuje wtedy prawo do stawki z poprzednio zajmowanego stanowiska do czasu uzyskania wyższej stawki uposażenia według stanowiska służbowego (ust. 1). Przepisu tego nie stosuje się jednak do strażaka przeniesionego na niższe stanowisko służbowe w sytuacji wymierzenia kary dyscyplinarnej bądź w sytuacji zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania czynności na zajmowanym stanowisku (art. 38 ust. 1), przeniesienia w przypadku nieprzydatności stwierdzonej w opinii służbowej (ust. 2 pkt 2) i w przypadku niewywiązywania się z obowiązków służbowych (pkt 3) oraz na własną prośbę (ust. 4).
Argumenty i doświadczenia funkcjonariuszy (PSP vs. MON)
Zalety służby w MON
Wielu funkcjonariuszy wskazuje na kilka zalet służby w Wojsku Polskim, takich jak:
- Płaca i socjal: Często lepsza płaca oraz korzystniejsze świadczenia socjalne, w tym system mieszkaniowy.
- Możliwości rozwoju: Szersze perspektywy rozwoju kariery i awansów, które bywają nieporównywalne w porównaniu do PSP.
- Emerytura i odprawa: Podstawy naliczania emerytury oraz wysokie odprawy na koniec służby mogą być bardziej korzystne.
Wady służby w MON
Mimo wskazanych zalet, służba w wojsku może wiązać się również z pewnymi wyzwaniami:
- Naliczanie emerytury: Niektórzy funkcjonariusze obawiają się, że nowe zasady naliczania emerytur mogą być mniej korzystne.
- Mniejsza stabilność: Dyskusyjna jest kwestia stabilności służby. Chociaż przeniesienia na rozkaz do innej kompanii są rzadkością i dotyczą głównie oficerów, istnieją przypadki likwidacji jednostek wojskowych, co skutkuje przenoszeniem żołnierzy, czasem na znaczne odległości.
Wady służby w PSP
Wśród strażaków PSP, którzy rozważają przeniesienie do wojska, pojawiają się następujące argumenty:
- Brak perspektyw: Brak możliwości awansów, zwłaszcza na stanowiska podoficerskie, oraz długi czas oczekiwania na możliwość odbycia szkół aspirantskich.
- Ograniczenia: Ograniczenia dotyczące możliwości dorabiania poza służbą, nawet w posiadanej profesji (np. ratownika medycznego).
tags: #strazak #przeniesienie #do #mon