Monitoring pożarowy i System Sygnalizacji Pożarowej (SSP)

W dzisiejszych czasach, kiedy bezpieczeństwo staje się priorytetem, nowoczesne technologie odgrywają kluczową rolę w ochronie przed zagrożeniami. Jednym z najbardziej efektywnych rozwiązań w dziedzinie ochrony przeciwpożarowej jest system sygnalizacji pożarowej (SSP), często nazywany również systemem alarmu pożarowego (SAP), uzupełniony o monitoring pożarowy podłączony do Państwowej Straży Pożarnej (PSP). W tradycyjnym modelu to człowiek musi zauważyć pożar i wybrać numer alarmowy. W systemie monitoringu to technologia przejmuje inicjatywę, minimalizując czas reakcji i potencjalne straty.

Co to jest monitoring pożarowy?

Monitoring pożarowy to zaawansowany mechanizm, który polega na automatycznym przesłaniu sygnału o alarmie pożarowym oraz sygnałów uszkodzeniowych do odpowiednich alarmowych centrów odbiorczych, a docelowo do stanowiska kierowania komendy powiatowej lub miejskiej Państwowej Straży Pożarnej. Oficer dyżurny straży pożarnej otrzymuje powiadomienie w tej samej chwili, w której czujka dymu w chronionym budynku wykryje niebezpieczeństwo. Proces ten jest w pełni zautomatyzowany i opiera się na zaawansowanych urządzeniach transmisji alarmów. Podłączenie obiektu do monitoringu pożarowego oznacza, że straż pożarna otrzyma zgłoszenie nawet wtedy, gdy pożar będzie jeszcze niedostrzegalny dla osób przebywających w miejscu, w którym do niego doszło. Dzięki temu, strażacy tym szybciej dotrą do budynku, im we wcześniejszej fazie będzie pożar, z którym będą musieli się zmierzyć. Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia zaangażowania sił i środków niezbędnych do uzyskania kontroli nad zdarzeniem, a następnie jego likwidacji oraz ograniczenia strat.

System Sygnalizacji Pożarowej (SSP) - podstawowe informacje

System sygnalizacji pożarowej (SSP) to lokalna instalacja składająca się z czujek, central, alarmów dźwiękowych, która wykrywa ogień w budynku. Ma zapewnić ochronę przeciwpożarową w obiekcie, najczęściej publicznym lub komercyjnym, uczęszczanym przez dużą liczbę osób lub w którym znajduje się znaczna ilość zasobów materialnych. System sygnalizacji pożaru musi działać automatycznie i nieprzerwanie. W tym celu instalacja SSP powinna być wyposażona w odrębne źródło zasilania (zasilacze o właściwościach przeciwpożarowych), dzięki któremu wszystkie podzespoły będą bezproblemowo działały, niezależnie od innych instalacji w budynku.

Instalacja SSP spełnia szereg funkcji. Służy nie tylko do gaszenia pożaru, ale także do tłumienia go już w zarodku, zawiadomienia straży pożarnej i ułatwienia sprawnej ewakuacji. Działanie systemu sygnalizacji pożaru minimalizuje straty materialne i ludzkie spowodowane najpoważniejszym zagrożeniem, jakim jest pożar. Systemy tego typu mają zastosowanie głównie w obiektach komercyjnych i publicznych, gdzie występuje duże natężenie zasobów ludzkich lub materialnych.

Przepisy i wymagania prawne dotyczące monitoringu pożarowego

Przepisy regulujące stosowanie i podłączenie systemów sygnalizacji pożarowej i monitoringu pożarowego są rygorystyczne. Najważniejszym aktem prawnym jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Obowiązek założenia i odpowiedniego połączenia urządzeń sygnalizacyjno-alarmowych dla obiektów określa art. 5 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.

Obowiązek uzgodnienia sposobu połączenia

Zgodnie z § 31 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu jest obowiązany uzgodnić z właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej sposób połączenia urządzeń sygnalizacyjno-alarmowych systemu sygnalizacji pożarowej z obiektem komendy Państwowej Straży Pożarnej lub obiektem wskazanym przez tego komendanta. Obowiązek ten dotyczy właścicieli, zarządców lub użytkowników obiektów, gdzie istnieje obowiązek stosowania systemów sygnalizacji pożarowej.

Jednocześnie, zgodnie z § 30 ust. 1 ww. rozporządzenia MSWiA, obiekty wyposażone w stałe urządzenia gaśnicze mogą być niewyposażone w system sygnalizacji pożarowej. Ustawodawca nałożył obowiązek podłączenia do komend PSP określonych rodzajów budynków, ale nie ogranicza to właścicieli innych budynków, którzy mogą dobrowolnie podłączyć się do systemu transmisji alarmów pożarowych (STAP).

Podstawy prawne i wytyczne

Podstawy prawne i wytyczne projektowania, instalacji i eksploatacji systemów sygnalizacji pożaru stanowią:

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane
• Norma PKN-CEN TS 54-14: Systemy sygnalizacji pożarowej - wytyczne planowania, projektowania, instalowania, odbioru, eksploatacji i konserwacji

Wykorzystywane urządzenia muszą posiadać odpowiednie certyfikaty i aprobaty, aby można było je zastosować w ochronie pożarowej. Konieczne jest zastosowanie się do wymagań natury technicznej, formalnej i prawnej związanych z projektowaniem, instalacją i eksploatacją systemów sygnalizacji pożaru. Pozwoli to z jednej strony zachować wysokie standardy bezpieczeństwa na obiekcie, a z drugiej uniknąć problemów z wypłatą ubezpieczenia oraz odpowiedzialności zarządcy i właściciela budynku w razie tragedii.

Obiekty wymagające Systemu Sygnalizacji Pożarowej i monitoringu

Kiedy wymagany jest system SSP? Obiekty, w których wymagany jest system sygnalizacji pożarowej (SSP, SAP), określa Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (§ 28). System sygnalizacji pożaru jest wymagany, kiedy budynek spełnia poniższe kryteria. Wiele obiektów instaluje system dobrowolnie w celu zminimalizowania najpoważniejszego zagrożenia, jakim jest pożar. Coraz więcej klientów stosuje SSP ze względu na wymagania ubezpieczyciela lub istotne względy bezpieczeństwa.

Obiekty, które muszą być obligatoryjnie wyposażone w system sygnalizacji pożarowej oraz muszą być podłączone do monitoringu pożarowego, to między innymi:

1. Budynki handlowe lub wystawowe:
   • jednokondygnacyjne o powierzchni strefy pożarowej powyżej 5 000 m²,
   • wielokondygnacyjne o powierzchni strefy pożarowej powyżej 2 500 m².
2. Teatry o liczbie miejsc powyżej 300.
3. Kina o liczbie miejsc powyżej 600.
4. Budynki o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 300.
5. Sale widowiskowe i sportowe o liczbie miejsc powyżej 1 500.
6. Szpitale, z wyjątkiem psychiatrycznych, oraz sanatoria - o liczbie łóżek powyżej 200 w budynku.
7. Szpitale psychiatryczne o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku.
8. Domy pomocy społecznej i ośrodki rehabilitacji dla osób niepełnosprawnych o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku.
9. Zakłady pracy zatrudniające powyżej 100 osób niepełnosprawnych w budynku.
10. Budynki użyteczności publicznej wysokie i wysokościowe.
11. Budynki zamieszkania zbiorowego, w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekracza trzy doby, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 200.
12. Budynki zamieszkania zbiorowego niewymienione w pkt 11, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 50.
13. Archiwa wyznaczone przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.
14. Muzea oraz zabytki budowlane, wyznaczone przez Generalnego Konserwatora Zabytków w uzgodnieniu z Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej.
15. Ośrodki elektronicznego przetwarzania danych o zasięgu krajowym, wojewódzkim i urzędy obsługujące organy administracji rządowej.
16. Centrale telefoniczne o pojemności powyżej 10 000 numerów i centrale telefoniczne tranzytowe o pojemności 5 000-10 000 numerów, o znaczeniu miejscowym lub regionalnym.
17. Garaże podziemne, w których strefa pożarowa przekracza 1 500 m² lub obejmujące więcej niż jedną kondygnację podziemną.
18. Stacje metra i stacje kolei podziemnych.
19. Dworce i porty, przeznaczone do jednoczesnego przebywania powyżej 500 osób.
20. Banki, w których strefa pożarowa zawierająca salę operacyjną ma powierzchnię przekraczającą 500 m².
21. Biblioteki, których zbiory w całości lub w części tworzą narodowy zasób biblioteczny.

Z czego składa się system sygnalizacji pożaru?

Elementy składowe systemu zależą od charakterystyki chronionego obiektu. Najprostsze systemy składają się jedynie z centrali, czujek, ręcznych ostrzegaczy pożarowych i sygnalizatorów. Bardziej zaawansowane systemy obejmują także zasilacze pożarowe oraz moduły monitorujące, moduły sterujące oraz urządzenia do zdalnej transmisji alarmów. Poniżej znajduje się krótki opis najważniejszych elementów, z których składa się system sygnalizacji pożaru.

Centrala systemu pożarowego (CSP)

Centrala jest głównym komputerem (mózgiem) systemu. Jest najważniejszym urządzeniem całego układu, rejestrującym i analizującym dane pochodzące z sensorów wykrywających zarzewie ognia oraz sterującym pozostałymi elementami systemu sygnalizacji pożaru. Nowoczesne centrale umożliwiają swobodną konfigurację scenariusza działania systemu. Rolą osoby odpowiedzialnej za prawidłowe działanie CSP jest jej konfiguracja, czyli ustalenie scenariusza sytuacji kryzysowych, w których instalacja SSP zostanie włączona. Centrala SSP wyposażona jest w panel oraz wyświetlacz służący m.in. do identyfikacji zdarzeń (alarmowych i uszkodzeniowych) i ich obsługi. Dobór odpowiedniej centrali powinien być poprzedzony analizą potrzeb inwestora, warunków panujących na obiekcie, poziomu bezpieczeństwa, wymaganych funkcjonalności oraz możliwości finansowych klienta. Należy wziąć pod uwagę także dostępność części zamiennych i wsparcie techniczne systemu. Elementy różnych producentów nie są ze sobą kompatybilne.

Czujki (detektory)

Czujki, zwane też detektorami, to urządzenia, których zadaniem jest jak najszybsze wykrycie pożaru (dymu), a także zapobieganie fałszywym alarmom. Na wybór odpowiednich czujek duży wpływ mają warunki panujące w obiekcie, związane z temperaturą, wentylacją, obecnością spalin i pyłów oraz typem składowanych zasobów materialnych. Dobór odpowiedniego rodzaju detektorów do SSP ma kluczowe znaczenie w zapewnieniu optymalnego poziomu zabezpieczenia przy jednoczesnym uniknięciu fałszywych alarmów generowanych przez system. W tym celu należy wziąć pod rozwagę szereg czynników specyficznych dla chronionego obiektu.

Rodzaje czujek

• Czujki optyczne dymu: Wykrywają dym widzialny powstający zwykle w pierwszej fazie powstawania pożaru, jeszcze przed pojawieniem się otwartego ognia. Działanie opiera się na rejestrowaniu przez odbiornik promienia rozproszonego przez cząstki dymu. Systemy kompensacji zabrudzeń pomagają unikać fałszywych alarmów. Mogą reagować na fałszywe bodźce (dym w kuchni, para wodna, pył, kurz).
• Czujki jonizacyjne: Reagują na zmniejszenie prądu jonizacji powietrza wywołane przez cząstki dymu. Ze względu na element promieniotwórczy w ich wnętrzu, ich stosowanie wiąże się z dodatkowymi regulacjami prawnymi i są coraz rzadziej wykorzystywane.
• Czujki ciepła (temperatury): Reagują na przekroczenie progowej wartości temperatury lub jej gwałtowny wzrost. Są mniej czułe niż czujki optyczne, ale odporne na typowe bodźce mylące (kurz, dym, pył, para wodna).
• Czujki płomienia: Wykrywają promieniowanie podczerwone emitowane przez płomień. Są drogie i nie reagują na pożary bezpłomieniowe, stosowane są rzadko, do specjalistycznych zastosowań.
• Czujki liniowe: Zbudowane z nadajnika, odbiornika i lustra. Nadajnik wysyła wiązkę podczerwieni, która po odbiciu od lustra wraca do odbiornika. Dym zaburza wiązkę, wyzwalając alarm. Mają duży zasięg (50-100 metrów), co pozwala na ochronę dużych obszarów (do 1400m²). Wymagają dokładnej kalibracji i okresowego czyszczenia.
• Czujki multisensorowe (np. dualne): Kombinacja kilku sensorów (np. optycznego i temperaturowego) w jednej obudowie. Analiza sygnałów z obu sensorów przez algorytmy pozwala na wysoki poziom bezpieczeństwa i eliminację fałszywych alarmów. Mogą mieć dodatkowy detektor tlenku węgla (CO).
• Czujki zasysające: Zasysają powietrze z chronionego obszaru i analizują jego skład. Są w stanie wykryć pożar najwcześniej ze wszystkich rozwiązań dzięki bardzo wysokiej czułości.

Ręczne ostrzegacze pożarowe (ROP)

To znane wszystkim czerwone przyciski z napisem „pożar”. Ich rozmieszczenie w budynku podlega regulacjom prawnym. Uruchamiane są ręcznie i kompatybilne z centralą, która natychmiast po naciśnięciu generuje alarm. Jako że systemy poszczególnych producentów używają własnych protokołów adresowania i komunikacji z centralą, przyciski różnych producentów nie są ze sobą kompatybilne. Dotyczy to także wszystkich innych elementów adresowalnych.

Sygnalizatory (syreny)

Są to urządzenia alarmowe, które sygnalizują alarm za pomocą dźwięku (sygnalizatory akustyczne), czasem także przy pomocy światła (sygnalizatory akustyczno-optyczne). Systemy sygnalizacji pożarowej muszą w efektywny sposób powiadomić osoby zagrożone i skłonić do ewakuacji. Natężenie dźwięku sygnalizatora powinno przekraczać 65dB. Innym sposobem sygnalizowania alarmu jest podłączenie SSP do niezależnego systemu DSO (dźwiękowego systemu ostrzegawczego).

Moduły sterujące i monitorujące

Odpowiadają za uruchomienie wszystkich funkcji systemów sygnalizacji pożaru w odpowiednim momencie, a także integrują instalację SSP z innymi systemami w obiekcie. Sterują i monitorują urządzeniami peryferyjnymi, a także integrują SSP (System Sygnalizacji Pożaru) z innymi systemami i instalacjami w budynku.

Przykłady akcji realizowanych poprzez moduły:

• Uruchomienie sygnalizacji (dźwiękowej i optycznej).
• Transmisja sygnału pożarowego do zarządcy obiektu, ochrony lub straży pożarnej (Monitoring sygnałów alarmowych).
• Przekazanie sygnału do systemu zarządzania obiektem, systemu automatyki budynku, systemu monitoringu wizyjnego CCTV.
• Uruchomienie sterowań SSP do urządzeń wykonawczych, takich jak:
  • Otwarcie klap oddymiających (poprzez centralkę oddymiania) / Otwarcie bram napowietrzających.
  • Zamknięcie klap (bram) odcinających.
  • Otwarcie bram i drzwi ewakuacyjnych (otwarcie rygli systemu kontroli dostępu).
  • Wyłączenie urządzeń niebezpiecznych lub rozprzestrzeniających pożar: urządzeń elektrycznych, grzewczych, wentylacyjnych, gazowych.
  • Sprowadzenie wind na dół.
  • Uruchomienie urządzeń gaszących (tryskaczy, stałych urządzeń gaśniczych SUG).

Zasilacze pożarowe i akumulatory

Zasilanie SAP (System Sygnalizacji Pożaru) poprzez sieć elektryczną realizowane jest poprzez zasilacze wbudowane do centrali oraz certyfikowane zewnętrzne zasilacze pożarowe. Oprócz tego system musi posiadać akumulatory (zasilanie rezerwowe) pozwalające na nieprzerwaną pracę przez 72 godziny w stanie dozoru oraz dodatkowo co najmniej 30 minut w stanie alarmu. Normy dotyczące systemów sygnalizacji pożaru wskazują, że w razie wystąpienia awarii prądu zamienne zasilanie powinno działać przez 72 godziny lub 30 minut od wystąpienia alarmu.

Jak działa monitoring pożarowy?

Monitoring pożarowy polega na automatycznym przesłaniu sygnału o alarmie pożarowym do obiektu z ciągłą obsługą, z którego dysponowane są siły Państwowej Straży Pożarnej. Sygnały o uszkodzeniach systemu przesyłane są natomiast tylko do stacji odbiorczej operatora systemu. W przekazywaniu alarmów pożarowych może uczestniczyć operator systemu, ale nie jest to konieczne. Zgodnie z wytycznymi transmisja może być wykonywana bezpośrednio do jednostek Państwowej Straży Pożarnej. W praktyce, na przykładzie Warszawy, transmisja często odbywa się poprzez operatorów takich jak firmy Noma2, Polpatron, Stekop.

Operator systemu monitoringu pożarowego udostępnia czynny całodobowo numer telefonu, pod którym należy zgłaszać prace konserwacyjne systemu sygnalizacji pożarowej. Ma to na celu eliminację przekazywania alarmów fałszywych do centrum odbiorczego alarmów pożarowych.

Techniczne wymagania dla systemów transmisji alarmów pożarowych

Systemy transmisji alarmów pożarowych - jako zestaw urządzeń UTAP (Urządzenie do Transmisji Alarmów Pożarowych) + SOAP (Stacja Odbiorcza Alarmów Pożarowych) - są wymienione w załączniku do rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 listopada 2016 r. oraz w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 20 czerwca 2007 r. Oznacza to, że wymagane jest dla nich znakowanie znakiem budowlanym oraz znakiem jednostki dopuszczającej. Nadajniki (UTAPiSU - Urządzenie do Transmisji Alarmów Pożarowych i Sygnałów Uszkodzeniowych) powinny spełniać wymagania konstrukcyjne, funkcjonalne i środowiskowe określone w normie PN-EN 54-21:2009.

Urządzenia służące do zabezpieczenia pożarowego budynków powinny być tak przygotowane, by na ich pracę nie wpływały ani brak zasilania, ani utrata łączności. Dlatego UTAPiSU powinny być wyposażone w rezerwowe źródło zasilania w postaci akumulatorów, które gwarantują pracę przez 72 godz., jeśli dojdzie do zaniku zasilania podstawowego.

Wymagania dotyczące transmisji sygnału

• Tory transmisji powinny być tworzone specjalnie na potrzeby przesyłania alarmów pożarowych (np. linie kablowe, radiowe, GSM/GPRS).
• Łącza transmisyjne powinny umożliwiać transmisję dwukierunkową równoczesną lub naprzemienną.
• Jeśli do przesyłania sygnałów alarmowych wykorzystywany jest tor radiowy, operator systemu monitoringu pożarowego powinien mieć odpowiednie pozwolenie radiowe na wyłączne korzystanie z niego. Nie dopuszcza się wykorzystywania częstotliwości, które nie wymagają posiadania pozwoleń radiowych.
• Należy stosować dwa fizycznie różne tory transmisji.
• Czas monitorowania systemu transmisji (T): Wymagania dotyczą czasu przesyłania sygnału uszkodzeniowego od momentu wykrycia usterki w STAP przez UTAPiSU do odebrania wiadomości przez stację odbiorczą sygnałów uszkodzeniowych.
• Dostępność (A4): Wymagania dotyczą dostępności systemu transmisji alarmów pożarowych i klasyfikacji systemów, określanej na podstawie dostępności łączy i torów transmisji.
• Ochrona informacji (I0): Oznacza, że nie jest wymagana ochrona informacji, ale może być ona realizowana.

Procedura podłączenia do monitoringu PSP

Podłączenie obiektu do systemu monitoringu pożarowego odbywa się na podstawie wniosku składanego do właściwego miejscowo komendanta powiatowego lub miejskiego Państwowej Straży Pożarnej. Wniosek może być złożony bezpośrednio przez właściciela lub zarządcę obiektu lub w jego imieniu, na podstawie upoważnienia, wystąpić może operator systemu, z którym zawarta jest umowa dotycząca monitoringu pożarowego.

Wymagane dokumenty we wniosku

Składany wniosek o przyłączenie do monitoringu pożarowego powinien zawierać szereg dodatkowych informacji:

• informację o systemie sygnalizacji pożarowej zainstalowanym w obiekcie (m.in. nazwa producenta, wykaz urządzeń systemu, organizacja alarmowania),
• kopię umowy pomiędzy właścicielem, zarządcą lub użytkownikiem obiektu, a podmiotem świadczącym usługi okresowej konserwacji systemu,
• kopię umowy pomiędzy właścicielem, zarządcą lub użytkownikiem obiektu, a operatorem systemu monitoringu pożarowego,
• wyciąg z warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu z Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego,
• karta charakterystyki obiektu, zgodnie ze wzorem określonym przez właściwego miejscowo komendanta miejskiego lub powiatowego Państwowej Straży Pożarnej.

Odpowiedzialność za fałszywe alarmy

Należy pamiętać, że wezwanie straży pożarnej na skutek fałszywych alarmów pożarowych może spowodować obciążenie operatora systemu monitoringu lub zarządcę obiektu kosztami nieuzasadnionej interwencji. Istotne jest zatem, aby system sygnalizacji pożarowej był konserwowany, a w przypadku prowadzenia w obiekcie jakichkolwiek prac, w których wyniku może dojść do wzbudzenia alarmu fałszywego (np. w wyniku zapylenia czujek podczas prac budowlanych), fakt prowadzenia takich prac należy zgłosić z wyprzedzeniem do Stanowiska Kierowania Komendanta Państwowej Straży Pożarnej (SK PSP). Innym rozwiązaniem jest czasowe osłonięcie czujek lub zablokowanie na czas prac wybranej strefy systemu sygnalizacji pożarowej.

tags: #system #przeciwpozarowy #podlaczony #do #panstwowej #strazy