Miejscowość Taczów, związana z osobą Mikołaja Powały - słynnego rycerza, który brał udział w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku, stanowi dziś ważne centrum dziedzictwa historycznego w regionie. Taczów oferuje bogactwo atrakcji kulturowych i historycznych, skupionych wokół dawnych fortyfikacji oraz współczesnych instytucji pamięci.
Ochotnicza Straż Pożarna i Muzeum Etosu Rycerskiego w Taczowie
Główna placówka kulturalna, Muzeum Etosu Rycerskiego, znajduje się w odrestaurowanej remizie Ochotniczej Straży Pożarnej w Taczowie. Na parterze budynku Muzeum Etosu Rycerskiego mieści się hol wejściowy i szatnia. Pierwsze piętro przeznaczone zostało na ekspozycję zbiorów związanych z dziejami rycerstwa. Jedno z pomieszczeń poświęcono Mikołajowi Powale z Taczewa, podkreślając jego kluczową rolę w lokalnej historii.
Kuźnia Powały - Hołd dla Rycerza Kowala
Po wschodniej stronie muzeum umiejscowiona jest Kuźnia Powały, zaprojektowana przez Janusza Pulnara. 18 czerwca 2016 roku odbyło się uroczyste otwarcie Kuźni Powały, kolejnego obiektu powstałego w ramach projektu „Rycerze Bogurodzicy”. Kuźnia została dobudowana do budynku, w którym mieści się Muzeum Etosu Rycerskiego oraz strażnica OSP w Taczowie. Kuźnia Powały stanowi nie tylko element Parku Historycznego, jest również swoistą pamiątką po Mikołaju Powale.
Jak głosi legenda, Rycerz z Taczowa odznaczał się ogromną siłą, o czym przeczytać można choćby w „Krzyżakach” Henryka Sienkiewicza. Historyczne przekazy wskazują na fakt, że Mikołaj Powała był kowalem i sam wykuwał swoje miecze, a także topory, krzyże, elementy zbroi rycerskiej oraz narzędzia z metalu. Powstała „Kuźnia Powały” uwiecznia zatem rycerza jako znakomitego kowala. Obiekt wiernie odtwarza wnętrze pracowni kowalskiej. Dzieło to powstało według koncepcji Tadeusza Derlatki i Janusza Pulnara.
Mikołaj Powała z Taczewa - Słynny Rycerz Średniowiecza
Mikołaj Powała z Taczewa był jednym z najbardziej znanych polskich rycerzy w czasach średniowiecza. Pierwsze historyczne informacje o rodzie Powałów i ich majątku w Taczowie pochodzą z XIV wieku. Powałowie byli związani z bardzo zasłużonym rodem Ogończyków, legitymując się herbem Ogończyk. Mikołaj Powała urodził się około 1380 roku.
Był stolnikiem krakowskim i podkomorzym sandomierskim. Uczestniczył w 1410 roku w bitwie pod Grunwaldem i walczył również w bitwie pod Koronowem. Odznaczał się wybitną wiedzą z zakresu wojskowości, skoro przed bitwą pod Grunwaldem został powołany do ścisłej rady wojennej. Został ranny w bitwie pod Koronowem.
Jego dyplomatyczne umiejętności świadczą o dobrym wykształceniu - musiał znać łacinę, prawo i dobrze orientować się w polityce polskiej i zagranicznej. W 1415 roku Powała podzielił się swoim majątkiem z braćmi, sam zaś zachował Taczów, Wolę Taczowską i Klwatkę Szlachecką. W 1426 roku został stolnikiem sandomierskim. W 1436 roku król Władysław III wysłał go z misją dyplomatyczną do Czech, a trzy lata później został podkomorzym sandomierskim. W 1444 roku Powała został prawdopodobnie dowódcą armii księcia mazowieckiego. Ostatnia wzmianka o Powale pochodzi z 1453 roku, kiedy to wziął udział w sejmie Piotrkowskim.
Gródek Stożkowy w Taczowie - Średniowieczna Fortyfikacja
W Taczowie znajduje się także gródek stożkowy, który był w średniowieczu budowlą fortyfikacyjno-mieszkalną. Miejscowa legenda głosi, że kopiec został usypany przez jeńców wziętych do niewoli pod Grunwaldem. Kopiec znajduje się nieopodal dwóch stawów, gdzie odnaleźć można ślady grodu stożkowego. Gródek w Taczowie reprezentuje najpóźniejszy typ fortyfikacji, który przypada wyłącznie na czasy średniowiecza.
Gródek taczowski powstał prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku i był zamieszkany do końca XV wieku. Średnica płaszczyzny ściętego stożka na górze miała około 10 metrów, co umożliwiało wybudowanie wieży obronno-mieszkalnej o wymiarach około 6m na 6m. Taka fortyfikacja pełniła przede wszystkim funkcję obronną przed napadami. W XV wieku wieża została prawdopodobnie przekształcona w dwór obronny.
Podczas wykopalisk archeologicznych w Taczowie nie udało się odnaleźć pozostałości zabudowy mieszkalnej. Odnaleziono jednak skupisko ceramiki na terenie przylegającym do kopca. Świadczy to o tym, że obok wieży znajdowało się zaplecze gospodarczo-mieszkalne.
Atrakcje Kulturowe i Historyczne Taczowa
Oprócz wspomnianych obiektów, w Taczowie i jego okolicach można znaleźć inne ciekawe miejsca i artefakty, które wzbogacają lokalne dziedzictwo historyczne. Miejscowość jest również powiązana komunikacyjnie, na przykład przez drogę asfaltową Tczów-Kazanów, a w gminie Tczów Borki znajdują się działki rolno-leśne, co świadczy o jej wiejskim charakterze.
Kaplica z obrazem Matki Boskiej Taczowskiej
W Taczowie znajduje się kaplica zaprojektowana przez radomskiego architekta Tadeusza Derlatkę. W jej wnętrzu można podziwiać obraz przedstawiający Matkę Boską Taczowską, namalowany przez Adama Gugałę. Kapliczka została poświęcona w 2010 roku, w 600. rocznicę bitwy pod Grunwaldem.
Obraz „Bitwa pod Grunwaldem” Popiela i Rozwadowskiego
Dzieło to przedstawia tytułową bitwę pod Grunwaldem i zostało namalowane w 1910 roku przez Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego z okazji 500. rocznicy bitwy. Wymiary obrazu to 5x10m2. „Bitwa pod Grunwaldem” Popiela i Rozwadowskiego oparta jest na obrazie Jana Matejki pod tym samym tytułem. Na obrazie ukazana jest końcowa faza walki.
Obraz należy oglądać od lewej ku prawej stronie. Po lewej stronie znajduje się król Jagiełło konno, ze świtą. Na pierwszym planie ukazany jest polski żołnierz, który pilnuje jeńców krzyżackich, natomiast na dalszych planach trwa walka. Na środku ukazany jest upadek i odzyskanie głównej chorągwi Królestwa. Po prawej stronie pokazany jest pogrom Krzyżaków i śmierć Wielkiego Mistrza (Ulricha von Jungingena).
Głazy Narzutowe „Świadkowie Dziejów”
Wśród taczowskich atrakcji znajdują się również Głazy Narzutowe „Świadkowie Dziejów”, na których wyryte są daty i treści ważnych wydarzeń historycznych. Upamiętniają one okres od sprowadzenia Krzyżaków do Polski przez Konrada Mazowieckiego (1226) aż po Hołd Pruski (1525). Na kamieniach znajdują się nazwiska i życiorysy takich postaci historycznych jak: Konrad Mazowiecki, Władysław Łokietek, Kazimierz Wielki, Św. Jadwiga, Władysław Jagiełło oraz Kazimierz Jagiellończyk. Wyryte są także daty wydarzeń z przeszłości związanych z problemem Krzyżackim.
Największy z siedmiu „Świadków Dziejów” to kamień narzutowy, upamiętniający Zygmunta I Starego oraz jego dokonania.
