Cechy Charakteru Niezbędne w Zawodzie Strażaka

Zawód strażaka to nie tylko kwestia odwagi i sprawności fizycznej, lecz przede wszystkim powołanie wymagające silnego charakteru i specyficznych cech osobowości. Rolą strażaków jest ratowanie życia i mienia, co wiąże się z koniecznością podejmowania trudnych decyzji w ekstremalnych warunkach. Jest to praca satysfakcjonująca, ale zarazem pełna wyzwań i niebezpieczeństw.

Psychologiczne Aspekty Pracy Strażaka

Historia psychologii, choć stosunkowo krótka, pokazuje jej dynamiczny rozwój i wszechobecność we wszystkich sferach życia, szczególnie tam, gdzie od sprawnego funkcjonowania człowieka zależy bezpieczeństwo. Pożarnictwo jest jedną z takich dziedzin. Poznanie tajemnic ludzkiej psychiki, choć bywa trudne, pozwala lepiej zrozumieć reakcje na stres i radzić sobie z nim.

Współczesne podejście do pomocy psychologicznej w służbach mundurowych, w tym w straży pożarnej, znacząco ewoluowało. Kiedyś pomoc psychologa mogła być postrzegana jako oznaka słabości, dziś jest standardem. Stereotyp „macho” ustępuje miejsca świadomości, że człowiek jest istotą psychofizyczną, a dbanie o zdrowie psychiczne jest równie ważne, co sprawność fizyczna.

Konferencje takie jak „Strażak - ratownik - człowiek” podkreślają międzynarodowy wymiar wyzwań psychologicznych w służbie ratowniczej i pozwalają na wymianę doświadczeń. Analizy porównawcze między krajami, jak Polska, Czechy czy Włochy, ukazują zarówno uniwersalne problemy, jak i specyficzne podejścia do wsparcia psychologicznego strażaków.

Radzenie Sobie ze Stresem w Służbie Strażackiej

Badania przeprowadzone wśród strażaków z różnych krajów wskazują na podobne rodzaje zdarzeń jako trudne psychicznie: pierwsza akcja z ofiarą, zdarzenia masowe czy katastrofy. Niemal wszyscy strażacy postrzegają swoją pracę jako „trudną” lub „bardzo trudną”. Niewątpliwie tym, co łączy strażaków, jest także chęć rozwoju i doskonalenia się, a także dbanie o siebie i swoją psychikę.

Objawy stresu mogą przybierać formę somatyzacji, czyli dolegliwości fizycznych, takich jak bóle brzucha czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Jednakże, jak pokazują badania, reakcje na stres mogą być zróżnicowane w zależności od kultury i indywidualnych predyspozycji. Na przykład, Włosi, często postrzegani jako ekspresyjni, reagują gwałtownie, ale krótkotrwale, nie kumulując emocji. Czesi i Polacy są bardziej powściągliwi. Polacy stres biorą „na rozum”, co może prowadzić do natrętnego rozmyślania i rozkojarzenia, wywołując lęk o nieznanej przyczynie.

Pozytywnym aspektem jest fakt, że wielu ratowników ma poczucie skutecznego radzenia sobie ze stresem zawodowym. Akcje i działania ratownicze są sytuacjami, z którymi strażacy radzą sobie całkiem nieźle, ze względu na możliwość zadaniowego rozwiązywania problemów. Wiedza i kompetencje merytoryczne są najlepszym sposobem opanowania stresu i utrzymania poczucia kontroli. Dotychczasowe przygotowanie do zawodu pozwala skutecznie radzić sobie ze stresem.

Czynniki Wpływające na Odporność Psychiczną

To, kim jesteśmy, jak myślimy, jak się zachowujemy, a w konsekwencji też to, co czujemy, jest skutkiem mieszania się wpływów osobowości, edukacji, środowiska i kultury, w której żyjemy. Zdobywając szerszą perspektywę, lepiej radzimy sobie z wyzwaniami służby. Psychologia od półtora wieku gromadzi wiedzę, opisuje zjawiska i prowadzi badania, by lepiej poznać i zrozumieć ludzką naturę.

Problem stresu wśród strażaków-ratowników jest wciąż aktualny, a badania jego przyczyn oraz poszukiwanie sposobów jego ograniczania powinny być podejmowane wspólnie przez naukowców, organizatorów pracy, służbę BHP oraz samych strażaków-ratowników. Głębsze poznanie i rozumienie problemów tej grupy zawodowej pomoże w podejmowaniu właściwych działań profilaktycznych.

Charakterystyka Zawodu Strażaka

Strażak-ratownik to zawód dla ludzi, od których wymaga się wysokiego poziomu sprawności psychofizycznej oraz dużej odporności na stres. Jest on zakwalifikowany do grupy zawodów o bardzo wysokim poziomie ryzyka. Podczas wykonywania obowiązków służbowych strażacy-ratownicy często poddawani są znacznym obciążeniom zawodowym - stykają się z wieloma czynnikami, zewnętrznymi i wewnętrznymi, co niekorzystnie wpływa na ich zdrowie, a niejednokrotnie zagraża życiu.

Ich praca jest pewnego rodzaju misją, gdyż są wzywani tam, gdzie zachodzi potrzeba niesienia pomocy ludziom oraz środowisku naturalnemu. Strażacy-ratownicy ratują mienie i dobytek ludzki, często będące dorobkiem całego życia. Działają w miejscach, gdzie sytuacja wymaga przytomności umysłu i rozwagi, ale jednocześnie szybkiej reakcji, dużej wytrzymałości psychicznej i odpowiedzialności, a także właściwego zachowania się wobec poszkodowanych.

Przygotowanie do Zawodu Strażaka

Przygotowanie do zawodu strażaka-ratownika odbywa się na czterech poziomach:

1. I poziom - kurs podstawowy trwający około 4 miesiące.
2. II poziom - kurs podoficerski trwający około 4 miesiące.
3. III poziom - studium zawodowe aspiranckie: 2-letnie zakończone uzyskaniem tytułu zawodowego technika i stopnia młodszego aspiranta.
4. IV poziom - studia dwustopniowe w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP), stacjonarne lub zaoczne: I stopień trwa 3,5 roku i kończy się uzyskaniem tytułu inżyniera, a II stopień 5-letni kończy się uzyskaniem tytułu magistra inżyniera oraz stopnia młodszego kapitana.

Forma przygotowania do zawodu strażaka-ratownika zazwyczaj nie budzi zastrzeżeń, jednak doświadczenie wskazuje, że doskonalenie zawodowe powinno być kontynuowane w dalszych latach pracy w zakresie odpowiednim do kwalifikacji. Po zakończeniu studiów oficerskich, czy też kursu podoficerskiego, przełożeni powinni dokładać wszelkich starań, by proces doskonalenia zawodowego ich podwładnych trwał nieustannie, przy zapewnieniu odpowiednich środków dydaktycznych i bazy poligonowej. Powinni też dbać o odpowiednią profilaktykę zdrowotną, w tym współpracę z psychologiem, szczególnie w sytuacjach krytycznych, na różnych szczeblach strażackiej hierarchii.

Cechy i Umiejętności Niezbędne Strażakowi

Strażak-ratownik musi posiadać wszechstronną wiedzę z różnych dziedzin, a także cechy osobowości, które pozwalają mu sprostać wymaganiom służby. Kluczowe cechy strażaka to przede wszystkim odwaga połączona z odpowiedzialnością. Odwaga jest kluczowa, ponieważ strażacy nierzadko stawiają czoła zagrożeniom, które większość ludzi unika. Jednak równie ważna jest odpowiedzialność - zarówno za życie innych, jak i za podejmowanie decyzji, które muszą być przemyślane nawet w najbardziej stresujących chwilach. Najważniejszą cechą jest również pasja do wykonywanego zawodu, która spaja wszystkie inne cechy i sprawia, że ludzie zajmujący się tą profesją chcą to robić. Do innych kluczowych cech należą:

• Odpowiedzialność: Za swoje obowiązki, za życie ratowanych i współuczestniczących w akcji osób. Dowódca ponosi dodatkową odpowiedzialność za przebieg i powodzenie całej akcji.
• Opanowanie i Spokój: Kluczowe w sytuacjach stresowych, gdzie szybka i trafna decyzja może zaważyć na czyimś życiu.
• Odporność na Stres: Zawód ten wiąże się z ekspozycją na czynniki stresogenne, takie jak zagrożenie życia, widok cierpienia czy klęski żywiołowe.
• Umiejętność Pracy Zespołowej: Strażacy działają w grupach, gdzie pełne zaufanie, zgranie i jasna komunikacja są niezbędne do skutecznego prowadzenia działań.
• Decyzyjność: Szybkie podejmowanie decyzji w dynamicznych i często niebezpiecznych sytuacjach.
• Sprawność Fizyczna: Niezbędna do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, dźwigania sprzętu, noszenia poszkodowanych czy wspinania się.
• Zdolności Manualne: Umiejętność obsługi specjalistycznego sprzętu strażackiego.
• Empatia: Zdolność do zrozumienia i wsparcia osób poszkodowanych.
• Chęć Samorozwoju: Ciągłe doskonalenie wiedzy i umiejętności poprzez szkolenia i praktykę.
• Dostępność: Gotowość do szybkiego reagowania na wezwania, często poza standardowymi godzinami pracy.

Kondycja Fizyczna i Psychiczna

Wysoka kondycja fizyczna jest potrzebna do radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami, takimi jak dźwiganie ciężkiego sprzętu czy noszenie ofiar. Regularne treningi mogą ułatwić przejście egzaminów sprawnościowych i lepiej znosić ciężką pracę fizyczną. Siłę fizyczną można częściowo zastąpić różnymi technikami i sprzętem, ale podstawowa sprawność jest kluczowa.

Równie ważna jest sprawność psychiczna. Strażacy muszą być przygotowani na ekstremalne sytuacje, które mogą budzić uczucia rozpaczy, smutku, bezsilności, a nawet odrazy i przerażenia. Jednocześnie praca ta daje poczucie spełnienia zawodowego i satysfakcję z wykonywanej misji. Recertyfikacja polskiej grupy USAR jest przykładem dbałości o utrzymanie wysokiej kondycji psychofizycznej ratowników.

Rekrutacja do Służby Strażackiej

Proces rekrutacji do służby w Państwowej Straży Pożarnej (PSP) jest ściśle uregulowany i wymaga spełnienia szeregu warunków. Kandydaci muszą przejść przez kilkuetapowe postępowanie kwalifikacyjne.

Drogi Dostać się do PSP

• Studia w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP): Studia I stopnia na Wydziale Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności, kończące się uzyskaniem tytułu inżyniera pożarnictwa i promocją oficerską. Rekrutacja obejmuje złożenie dokumentów, testy sprawnościowe, sprawdzian z pływania oraz badania lekarskie.
• Szkoły Aspirantów PSP: Szkoły Aspirantów PSP w Poznaniu, Krakowie lub Centralna Szkoła PSP w Częstochowie. Proces rekrutacyjny jest podobny do SGSP i obejmuje testy sprawnościowe, sprawdzian z pływania, test akrofobii oraz badania lekarskie. Po ukończeniu uzyskuje się tytuł technika pożarnictwa i stopień młodszego aspiranta.
• Nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG): Każda jednostka może tworzyć własny regulamin rekrutacji, który zazwyczaj obejmuje złożenie dokumentacji, egzaminy sprawnościowe, sprawdzian z pływania, test akrofobii oraz rozmowę kwalifikacyjną i komisję lekarską.

Aby zostać strażakiem zawodowym, należy spełnić następujące podstawowe warunki:

• Posiadać polskie obywatelstwo.
• Nie być karanym za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
• Korzystać z pełni praw publicznych.
• Posiadać co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe.
• Posiadać zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby.

Rekrutacja do Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)

Ochotnicza straż pożarna przyjmuje do służby chętnych. Aby zostać czynnym strażakiem OSP, należy:

• Mieć ukończone 18 lat i nie przekraczać 65 lat.
• Złożyć deklarację chęci przyjęcia w wybranej jednostce OSP.
• Być w ogólnym, dobrym stanie zdrowia.
• Ukończyć szkolenie podstawowe.

Po pozytywnej decyzji zarządu jednostki, kandydat musi odbyć odpowiednie szkolenie pożarnicze, a w niektórych jednostkach również okres próbny oraz przejść badania lekarskie. Jednostki OSP są doskonałym miejscem do zdobycia pierwszego doświadczenia.

Kobiety w Straży Pożarnej

Kobiety od lat z powodzeniem funkcjonują jako zawodowe strażaczki, a znacznie dłużej jako ochotniczki. Choć nadal stanowią mniejszość, ich obecność w straży pożarnej jest niepodważalna. Płeć nie jest wyznacznikiem predyspozycji do tego zawodu; liczy się charakter, temperament, predyspozycje psychiczne i fizyczne.

Kobiecy mózg, dzięki większej liczbie połączeń, może wykazywać większe zdolności komunikacyjne. Drobniejsza sylwetka może być atutem w pewnych sytuacjach, a kobiety mogą wnieść do zespołu wiele istotnych zalet. Coraz więcej pań rozważa karierę w straży pożarnej, a ich zaangażowanie i determinacja są kluczowe. W dzisiejszych czasach, gdy strażacy stykają się z różnorodnymi zagrożeniami, każdy ratownik jest na wagę złota. Należy akceptować chęć pań do służby i stwarzać im szanse na rozwój, zapewniając odpowiednie przeszkolenie i dostęp do wiedzy, aby mogły profesjonalnie nieść pomoc i bezpiecznie wracać z akcji.

Honor Strażacki

Honor strażacki to tkwiące w każdym strażaku z osobna i w całej zbiorowości strażackiej wewnętrzne poczucie uczciwości, prawości, sumienności i sprawiedliwości oraz fachowej wartości w służbie strażackiej. Poczucie honoru wynika przede wszystkim z sumiennego i rzetelnego wypełniania wziętych na siebie obowiązków w straży.

Strażak honorowy spełnia swe obowiązki z poczucia wewnętrznej ich konieczności, wystrzega się wszelkich występków i wykroczeń zarówno w służbie strażackiej, jak i w życiu prywatnym, rozumiejąc, że każde działanie niezgodne z obowiązującymi przepisami przynosi stratę na honorze człowieka. Strażak honorowy jest dbały o dobre imię całego strażactwa polskiego i o to, aby imię to było otoczone jak największym szacunkiem ogółu.

Jedną z podstawowych cech ludzi honoru, a więc i każdego strażaka, jest szanowanie godności każdego innego człowieka. Honorowy człowiek nie używa nigdy do drugiego człowieka słów obraźliwych, nie pozwala sobie na sponiewieranie ich godności. Honor nakazuje też strażakowi być oględnym i powściągliwym w ocenianiu innych ludzi, zwłaszcza gdy chodzi o wytykanie ich błędów lub ułomności, by o kimś bezpodstawnie nie powiedzieć czegoś złego lub nie przesadzić w ocenie.

Strażak powinien być przede wszystkim rycerski wobec kobiet, starców, inwalidów i dzieci. Honor nakazuje strażakowi udzielić zawsze w miarę swych sił i możności pomocy każdemu, kto jej potrzebuje. Gdy na zew alarmu staje strażak do wypełniania swej zaszczytnej powinności, honor każe mu na miejscu akcji ratunkowej pracować tak wytrwale i z całym samozaparciem, aby nikt nie mógł mu zarzucić niedbalstwa i nieznajomości zawodu. Choćby więc sam musiał się narażać na niebezpieczeństwo, niesie zawsze pomoc innym.

Następnym warunkiem honorowego postępowania jest przyzwoite zachowanie się. Gdziekolwiek strażak przebywa, musi zachowywać się poważnie i z godnością. Nie będzie więc zwracał na siebie uwagi otoczenia hałaśliwością, arogancją, zwłaszcza gdy znajduje się w miejscu bardziej uczęszczanym. Nie upija się, nie wywołuje awantur, nie pozwala sobie na żadne wybryki i nie ośmiesza się swoim postępowaniem, pamiętając, że mógłby przez to podważyć powagę organizacji strażackiej. Dalszym nieodzownym warunkiem zasłużenia sobie na miano człowieka honorowego jest prawdomówność i dotrzymywanie uczynionej obietnicy. Strażak honorowy nie złamie nigdy raz danego przyrzeczenia.

Zagrożenia w Zawodzie Strażaka

Służba w Straży Pożarnej to wielka odpowiedzialność i wiąże się z licznymi zagrożeniami. Strażacy zazwyczaj pracują w szkodliwych i gwałtownie zmieniających się warunkach, narażeni na różnorodne czynniki ryzyka: zawalające się konstrukcje, spadający gruz, gazy, toksyczne pyły, atmosfera uboga w tlen i inne. Strażacy narażeni są na urazy związane z wypadkami komunikacyjnymi, katastrofami przemysłowymi, powodziami.

Strażacy często wykonują czynności związane z dużym wysiłkiem fizycznym, np. dźwiganie ciężkich przedmiotów w wysokiej temperaturze otoczenia, a wszystko to przy obciążeniu odzieżą ochronną. Może to być przyczyną wyczerpania organizmu, urazów z przeciążenia, chorób układu krążenia. Strażacy pracują pod ciągłą groźbą niebezpieczeństwa, przez wiele godzin, często w systemie pracy dyżurowej, co stanowi źródło stresu oraz problemów osobistych i rodzinnych. Tragiczne zdarzenia związane z akcjami ratowniczymi mogą wywoływać stres pourazowy. Ponadto, strażacy nierzadko są wystawieni na widoki, których nikt z nas nie widział (i pewnie nie chciałby zobaczyć). Mowa o katastrofalnych w skutkach wypadkach samochodowych czy pożarach, w których zginęli ludzie. Znajdowane tam ciała czasem są w takim stanie, że nierzadko do identyfikacji ofiar potrzeba dodatkowych badań.

tags: #strazak #cechy #charakteru