Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Walka z żywiołem ognia i sił przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych, to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe odznaczeniach.
Zasady nadawania odznak są dla wszystkich takie same i regulują je odpowiednie przepisy. Wpływ dowódcy jako twórcy karności jest przodujący.
Odznaka „Strażak Wzorowy”: Warunki i Kryteria
Odznaka „Strażak Wzorowy” jest szczególnym wyróżnieniem w Ochotniczej Straży Pożarnej. Może być nadawana czynnym członkom OSP za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. Warunki nadania tej odznaki są precyzyjnie określone w regulaminie.
Warunki nadania Odznaki „Strażak Wzorowy”
- Odznaka nadawana jest tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych.
- Wymagane jest złożone ślubowanie.
- Kandydat powinien posiadać wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji.
- Należy posiadać co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej, liczony od osiągnięcia pełnoletności.
Opis odznaki: Odznaka „Strażak Wzorowy” ma kształt trójkąta równobocznego z zaokrąglonymi rogami, wykonanego z metalu koloru złotego. U góry trójkąta znajduje się profil głowy strażaka w hełmie, niżej napis w dwóch wierszach: „STRAŻAK / WZOROWY”. Na tle trójkąta umieszczone są dwa skrzyżowane toporki.
Istotne Zmiany w Regulaminie Odznaczeń od 2019 Roku
Z dniem 1 stycznia 2019 roku wszedł w życie zmieniony Regulamin odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Nowy Regulamin został zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP w dniu 12 września 2018 roku Uchwałą Nr 16/V/2018.
Wprowadzenie RODO i nowe wnioski
Nowe zasady nadawania medali i odznak oraz nowe wnioski uwzględniają ochronę danych osobowych zgodnie z zasadami „RODO” (rozporządzenia PE i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r.). Wnioski na odznaczenia od 1 stycznia 2019 roku są przyjmowane wyłącznie na nowych drukach wniosków, dostępnych w dwóch wzorach:
- Wzór nr 1 (bez oświadczenia „RODO”) - dla członków i działaczy ZOSP RP, którzy złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenie „RODO”.
- Wzór nr 2 (z oświadczeniem „RODO”) - dla członków i działaczy ZOSP RP oraz innych osób uprawnionych do odznaczeń, którzy nie złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenia „RODO”.
Kluczowe zmiany dla Odznaki „Strażak Wzorowy”
Najistotniejszą zmianą dotyczącą bezpośrednio Odznaki „Strażak Wzorowy” jest wydłużenie wymaganego stażu. Odznaka ta nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, który powinien mieć złożone ślubowanie, posiadać wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i mieć co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od osiągnięcia pełnoletności (wcześniej było 3 lata).
Pozostałe istotne zmiany
- Przy nadawaniu Złotego Znaku Związku zmienia się czasookres.
- Medal im. B. Chomicza stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy i nadawany będzie głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Nie ma wyznaczonego czasookresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP.
- Odznaka „Za Wysługę Lat” od 1 stycznia 2019 roku stała się odpłatna. Można ją uzyskać po 10 latach działalności w OSP, następną po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach.
- Odznaka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP): Odznaka brązowa może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej po roku). Pozostałe odznaki „Srebrna” i „Złota” mogą być nadawane po 2 latach od posiadania niższej odznaki. Nowy regulamin nie uwzględnia wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.
- Zmieniono również okres współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP dla osób, instytucji i przedstawicieli służb mundurowych z 5 na 10 lat.
Prawodawca z Nowego Meksyku zaproponuje zmianę w systemie zachęt dla producentów filmowych i telewizyjnych
Inne Odznaczenia i Wyróżnienia ZOSP RP
Poza Odznaką „Strażak Wzorowy”, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP przyznaje szereg innych odznaczeń i wyróżnień, uhonorowujących różne formy działalności i zasług.
Złoty Znak Związku OSP RP
Złoty Znak Związku OSP RP nadawany jest za długoletnią aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku OSP RP. Odznaką tą może być uhonorowana osoba lub instytucja, które w sposób znaczący zasłużyły się dla działalności Związku OSP RP, jak również Ochotnicza Straż Pożarna o co najmniej 100-letniej działalności. Jest to krzyż równoramienny o wymiarach 41 mm x 41 mm, wykonany z metalu koloru złotego, z ramionami pokrytymi białą emalią w złoconym obramowaniu. Na czerwonej emaliowanej tarczy, umieszczonej centralnie, znajduje się orzeł jagielloński z metalu koloru srebrnego, z otokiem koloru jasnogranatowego oraz napisem: „ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH * STRAŻY POŻARNYCH RP *”. Nad tarczą umieszczony jest płomień z metalu koloru srebrnego. Dla osób indywidualnych odznaczenie zawiesza się na wstążce o szerokości 38 mm, koloru czerwonego z białymi paskami na krawędziach. „Złoty Znak Związku” powinien być umieszczony na wstędze pod kołnierzem koszuli, widoczny 1 cm poniżej węzła krawata.
Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza
Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza stanowi formę wyróżnienia osób i organizacji szczególnie zasłużonych dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Mogą go otrzymać OSP i ich członkowie, działacze Związku OSP RP oraz osoby, instytucje i organizacje społeczne. Medal ten powinien być nadawany i wręczany głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Osoby, instytucje i organizacje przewidziane do nadania tego medalu powinny posiadać Złoty Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”, a instytucje i organizacje (w tym OSP) dodatkowo 75-letni staż swojej działalności. Medal ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 70 mm, wykonanej z metalu koloru srebrnego oksydowanego. Na rewersie odznaczenia umieszczone są akcesoria strażackie (dwa hełmy, dwa bosaki, drabina, toporek, prądownica, dzwon, sygnałówka) oraz napisy „ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RP” i „BOGU NA CHWAŁĘ - LUDZIOM NA POŻYTEK”.
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”
Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” (złoty, srebrny, brązowy) nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medalem tym mogą być odznaczane osoby, instytucje i organizacje (w tym OSP, ich członkowie oraz działacze Związku OSP RP). Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 5 lat. Szczególnym warunkiem nadania Brązowego Medalu „Za Zasługi Dla Pożarnictwa” członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat. Pozostali członkowie OSP mogą mieć nadany medal po co najmniej 10 latach działalności od osiągnięcia pełnoletności. Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być uhonorowane medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Medal ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 30 mm. Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać greckiej bogini ognia - Hestii, a na rewersie napis „ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA” oraz „ZW. OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RP”.
Odznaka „Za Wysługę Lat”
Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wymiennym, okrągłą tarczą o średnicy 24 mm, wykonaną z metalu koloru złotego, nakładaną na złotą podkładkę. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim (X, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65 i 70). Tarcza umieszczona jest na tle dwóch skrzyżowanych toporków. Na otoku podkładki znajduje się wieniec z liści laurowych oraz napis złocony: „ZW. OCHOTN. STRAŻY POŻ. RP * ZA WYSŁUGĘ LAT *”. Jak wspomniano, od 1 stycznia 2019 roku Odznaka „Za Wysługę Lat” jest odpłatna.
Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP)
Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za aktywną działalność w drużynie przy Ochotniczej Straży Pożarnej. Odznaka ma formę toporka strażackiego, na którym umieszczony jest trójkąt z napisem „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” u dołu. Odznaka występuje w trzech stopniach: brązowym, srebrnym i złotym, wykonanych z metalu odpowiedniego koloru. Zgodnie ze zmianami z 2019 roku, odznaka brązowa może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania, a kolejne stopnie (srebrna i złota) po 2 latach od posiadania niższej odznaki. Członkom MDP w wieku 17-18 lat można przyznać, po złożeniu ślubowania, srebrną odznakę MDP z pominięciem brązowej. Złota odznaka MDP może być również przyznawana działaczom Związku OSP RP pracującym z młodzieżą pożarniczą.
Proces Nadawania Odznaczeń
Potwierdzeniem nadania odznaczenia lub odznaki jest legitymacja lub dyplom. Dokumenty te wydają prezydia uprawniające do ich nadawania. Wnioski o nadanie odznaczenia, odznaki lub wyróżnienia w uzasadnieniu powinny zawierać informacje o numerze i dacie podjęcia uchwały dotyczącej tego wniosku. W sprawach wniosków na odznaczenia, odznaki i wyróżnienia przyznawane są przez prezydia: zarządu oddziału wojewódzkiego i powiatowego Związku OSP RP.
Pozbawienie odznaczeń i duplikaty
W przypadku zagubienia lub zniszczenia legitymacji nadanego odznaczenia lub odznaki, prezydia zarządów oddziałów Związku OSP RP (wojewódzkiego, powiatowego, gminnego) mogą ponownie je wydać, na prośbę osoby odznaczonej, jej najbliższej rodziny lub wnioskodawcy. W przypadku zagubienia lub zniszczenia aktu nadania oraz dyplomu „Złotego Znaku Związku” lub „Medalu Honorowego im. Bolesława Chomicza”, na duplikacie umieszcza się symetrycznie napis „WTÓRNIK”.
Zasady Noszenia Odznaczeń i Baretek
Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP. Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda, przy czym wstążki zakłada się na sznurkach koloru ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej. W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali, nosi się ich baretki.
Baretki
Baretki wykonuje się ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia, a jej wysokość równa się 8 mm. Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego, która powinna być o 2 mm szersza i wyższa od baretki. Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej, natomiast wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia.
Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem galowym i bez sznura galowego) na lewej stronie piersi, z prawa na lewo, w linii poziomej. W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki umieszczone obok siebie bez przerw. Powyżej trzech baretek - w dwóch lub więcej rzędach bezpośrednio jeden pod drugim, w każdym rzędzie po trzy baretki. W rzędzie dolnym mniej niż trzy baretki nosi się w ten sposób, aby znajdowały się one pod środkiem bezpośredniego rzędu górnego.
Odznakę „Za Wysługę Lat” nosi się jedną aktualną, na prawej górnej klapie kieszeni munduru, w jej lewym rogu. Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie. Oprócz odznak „Za wysługę lat” można nosić np. odznakę Honorowego Dawcy Krwi, Krzyż Harcerski, Odznakę PCK i inne. Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem i bez sznura galowego) odznaczenia i odznaki organizacji pożarniczych i pokrewnych. Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po orderach i odznaczeniach polskich. Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP mogą nosić przy ubiorach wyjściowych odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne, przypinając je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek.
