Specyfikacja Wozów Strażackich GBA i System Ich Standaryzacji

Państwowa Straż Pożarna, w celu realizacji ciążących na niej zadań ustawowych, korzysta ze specjalistycznego sprzętu i pojazdów o różnorakich funkcjach, dostosowanych do charakteru wykonywanych działań. Wśród nich kluczową rolę odgrywają samochody gaśnicze, takie jak wozy typu GBA.

Rola i Standaryzacja Pojazdów Pożarniczych

Podstawy Prawne Użytkowania Sprzętu

Wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, wprowadzane do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej oraz wykorzystywane przez te jednostki do alarmowania o pożarze lub innym zagrożeniu oraz do prowadzenia działań ratowniczych, a także wyroby stanowiące podręczny sprzęt gaśniczy, mogą być stosowane wyłącznie po uprzednim uzyskaniu dopuszczenia do użytkowania. Proces ten regulują przepisy, w tym:

• Rozporządzenie MSWiA z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. Nr 143 poz. 1002 z późn. zm.).
• Rozporządzenie MSWiA z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych czynności wykonywanych podczas procesu dopuszczania, zmiany i kontroli dopuszczenia wyrobów, opłat pobieranych przez jednostkę uprawnioną oraz sposobu ustalania wysokości opłat za te czynności (Dz.U. Nr 143 poz. 1003).

Późniejsze zmiany do rozporządzenia w sprawie wykazu wyrobów wprowadzono m.in. rozporządzeniami z dnia 27 kwietnia 2010 r. (Dz.U. 2010 nr 85 poz. 553), 18 maja 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1004) oraz 31 października 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2358).

System Standaryzacji PSP

W jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej wprowadzono system standaryzacji wyposażenia pojazdów pożarniczych i innych środków transportu. Jego celem jest ujednolicenie typów samochodów pożarniczych i ich minimalnego wymaganego wyposażenia. Podstawy systemu standaryzacji określono w dokumencie „Wytyczne standaryzacji pojazdów pożarniczych i innych środków transportu Państwowej Straży Pożarnej”, zatwierdzonym 14 kwietnia 2011 r. przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.

Wytyczne te zawierają ogólne zasady systemu standaryzacji, zasady tworzenia nowych standardów wyposażenia lub nowelizacji istniejących, a także zasady służbowego stosowania standardów przez jednostki organizacyjne PSP. Standaryzacja wyposażenia została skonstruowana jako system otwarty, co oznacza możliwość dodawania nowych standardów wyposażenia jako kolejnych załączników do wytycznych. Nowe standardy będą opracowywane pod nadzorem Biura Logistyki KG Państwowej Straży Pożarnej, w uzgodnieniu z KCKRiOL oraz CNBOP-PIB, zależnie od potrzeb zgłaszanych przez jednostki.

Klasyfikacja Samochodów Pożarniczych

Samochód pożarniczy, często nazywany wozem strażackim lub beczkowozem, to specjalnie oznakowany i przygotowany samochód używany przez straż pożarną lub inne jednostki ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych lub innych działaniach statutowych. W większości państw świata wozy strażackie malowane są na czerwono (wg skali RAL 3000) i są uprzywilejowane w ruchu drogowym. Współczesne pojazdy są często wyposażone w silniki spełniające normy EURO 4, EURO 5, z monitorowaniem emisji spalin.

Polska Norma PN-79/M-51300 (System Stary)

Do 2004 roku w Polsce obowiązywał podział samochodów pożarniczych zgodny z Polską Normą PN-79/M-51300. Oznaczenia pojazdów składały się z liter i cyfr, które informowały o typie, wadze i rodzaju wyposażenia samochodu.

Oznaczenia Samochodów Gaśniczych (G)

Symbole dla samochodów gaśniczych obejmowały:

• G - gaśniczy
• S - specjalny

Waga samochodu była określana literami:

• L - lekki (do 3,5 tony masy własnej)
• M - średni (od 3,5 tony do 12 ton masy własnej)
• C - ciężki (od 12 ton masy własnej)

Rodzaje samochodów gaśniczych (G) były oznaczane dodatkowo:

• ze zbiornikiem na wodę - pojemność podaje się w m³
• z autopompą (A) - wydajność podaje się w m³/minutę
• z motopompą (M) - wydajność podaje się w m³/minutę
• proszkowy (Pr) - masę proszku podaje się w kilogramach
• śniegowy (Sn)

Przykładowe oznaczenie GCBA 5/24 oznaczało: Ciężki Samochód Gaśniczy z autopompą (A) ze zbiornikiem na wodę o pojemności 5 m³ i autopompą o wydajności 2,4 m³/minutę. Każdy samochód ze zbiornikiem na wodę posiadał także zbiornik na środek pianotwórczy, który przeważnie stanowił 10% pojemności zbiornika głównego (np. w przypadku 5 m³ wody, pojemność zbiornika na środek pianotwórczy wynosiła 500 litrów).

Oznaczenia Samochodów Specjalnych (S)

Samochody specjalne (S) posiadały dodatkowe oznaczenia wskazujące na ich przeznaczenie:

• Rt - ratownictwa technicznego
• Rd - ratownictwa drogowego
• Rchem - ratownictwa chemicznego
• Rekol - ratownictwa ekologicznego
• Rwod - ratownictwa wodno-nurkowego
• Rmed - ratownictwa medycznego (także Ambulans)
• Rwys - ratownictwa wysokościowego
• D - autodrabina (wysięg maksymalny podawany w metrach)
• H - podnośnik hydrauliczny (wysięg maksymalny podawany w metrach)
• Dz - dźwig (maksymalny udźwig podawany w tonach)
• W - wężowy (do przewozu odcinków, głównie W-110; długość odcinków podawana w metrach)
• Kn - kontenerowy (do przewozu kontenerów)
• Kw - kwatermistrzowski
• On - oświetleniowy
• Op - operacyjny
• Rr - ratowniczo-rozpoznawczy
• DiŁ - dowodzenia i łączności
• Pgaz-pdym - służący do przewozu aparatów ochrony dróg oddechowych
• Pr - poszukiwawczo-ratowniczy (należący do Specjalistycznych Grup Poszukiwawczo-Ratowniczych)

Przykładowo, SCRd oznaczało Ciężki Samochód Ratownictwa drogowego.

Norma Europejska PN-EN 1846-2:2001 (System Nowy)

Od 14 października 2004 roku obowiązuje system oznaczeń zgodny z nową normą europejską PN-EN 1846-2:2001. Norma ta określa kryteria charakteryzowania samochodów, ustalając klasy i kategorie w zależności od przeznaczenia i masy pojazdu.

Klasy Pojazdów w Zależności od Masy

Klasyfikacja pojazdów samochodowych pod względem masy przedstawia się następująco:

• LEKKA (L): Samochody o masie nie mniejszej niż 2 tony i nie większej lub równej 7,5 tony.
• ŚREDNIA (M): Samochody o masie nie mniejszej niż 7,5 tony i nie większej lub równej 14 ton.
• CIĘŻKA (S): Samochody o masie większej niż 14 ton.

Kategorie Pojazdów w Zależności od Terenowości

W zależności od zdolności do poruszania się po określonych nawierzchniach, pojazdy dzieli się na kategorie:

• Kategoria 1 - MIEJSKA (drogowa): Pojazdy przeznaczone do poruszania się po drogach o twardej nawierzchni.
• Kategoria 2 - UTERENOWIONA: Pojazdy zdolne do poruszania się po wszystkich drogach o twardej nawierzchni i w ograniczonym zakresie poza tymi drogami.
• Kategoria 3 - TERENOWA: Pojazdy zdolne do poruszania się po wszystkich drogach i bezdrożach.

Grupy Pojazdów w Zależności od Zastosowania

W zależności od zastosowania, pojazdy samochodowe dzieli się na następujące grupy:

1. Samochody ratowniczo-gaśnicze:
   • Samochody ratowniczo-gaśnicze z pompą: wyposażone w pompę pożarniczą, zazwyczaj zbiornik na wodę oraz inny sprzęt używany podczas akcji.
   • Samochody ratowniczo-gaśnicze specjalne: ze specjalnym sprzętem, z dodatkowymi specjalnymi środkami gaśniczymi lub bez nich.
2. Samochody z drabiną mechaniczną i/lub podnośnikiem hydraulicznym:
   • Drabina mechaniczna: wysuwana konstrukcja z przęsłami, z koszem lub bez, zamontowana obrotowo.
   • Podnośnik hydrauliczny: składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego lub kilku elementów, z mechanizmem nożycowym lub ich kombinacją, z drabiną lub bez. Urządzenie jest montowane obrotowo.
3. Samochody ratownictwa technicznego: Wyposażone w sprzęt do poszukiwania i ratowania osób, usuwania skutków wypadków (drogowych, lotniczych, kolejowych), awaryjnego odblokowywania wejść czy ratowania zwierząt.
4. Samochody ratownictwa medycznego: Obsługiwane przez strażaków, przeznaczone do opieki i transportu pacjentów, mogą być wyposażone w urządzenia związane ze specyficznymi warunkami działania straży pożarnej.
5. Samochody sprzętowe ratownictwa chemicznego: Wyposażone w środki ochrony indywidualnej i sprzęt do ograniczania szkód w środowisku naturalnym, np. w wypadkach z niebezpiecznymi środkami chemicznymi, substancjami radioaktywnymi, czy zakażeniami biologicznymi.
6. Samochody dowodzenia: Wyposażone w środki łączności i sprzęt do kierowania akcją.
7. Samochody do przewozu osób: Przystosowane do transportu strażaków i ich osobistego wyposażenia.
8. Samochody zaopatrzeniowe: Przystosowane do przewozu sprzętu lub środków gaśniczych w celu zaopatrywania jednostek w akcji.
9. Samochód specjalny nośnik kontenerowy S-3-3: Oznacza ciężki (S) nośnik kontenerowy, kategorii terenowej (3), z trzema miejscami dla załogi w kabinie.

Samochód Gaśniczy GBA - Definicja i Przykłady

Rozwinięcie Oznaczenia GBA

Oznaczenie GBA (Gaśniczy, Beczkowóz, Autopompa) wskazuje na samochód gaśniczy wyposażony w zbiornik na wodę (beczkowóz) oraz autopompę. Po literach GBA następują dwie wartości liczbowe oddzielone ukośnikiem: pierwsza określa pojemność zbiornika na wodę w metrach sześciennych (m³), druga - wydajność autopompy w metrach sześciennych na minutę (m³/minutę). Przykładowo, GBA 2,5/16 oznacza, że pojazd posiada zbiornik na wodę o pojemności 2,5 m³ (czyli 2500 litrów) oraz autopompę o wydajności 1,6 m³/minutę (czyli 1600 litrów na minutę).

Standardowo, każdy samochód gaśniczy ze zbiornikiem na wodę posiada również zbiornik na środek pianotwórczy, którego pojemność przeważnie stanowi 10% pojemności zbiornika głównego.

Specyfikacja Wybranych Pojazdów GBA

STAR 244 GBA 2,5/16

STAR 244 to terenowa wersja samochodu ciężarowego STAR 200 w układzie napędowym 4×4, produkowana w starachowickiej FSC w latach 1975-2000. Wiele jednostek straży pożarnej posiadało lub nadal posiada pojazdy w wersji 244L z nadwoziem specjalnym, pożarniczym GBA 2,5/16. Taki samochód, wyprodukowany np. w 1979 roku, często posiadał ciekawą, wydłużoną kabinę, powstałą z połączenia oryginalnej kabiny z drugą, pochodzącą ze STARa 200. Podstawowe dane dla tego typu pojazdu obejmowały:

• Pojemność zbiornika na wodę: 2500 litrów
• Pojemność zbiornika na środek pianotwórczy: 60 litrów
• Wydajność autopompy: 1600 litrów na minutę
• Napęd: 4x4 (terenowy)

Pojazd był wyposażony w bogate wyposażenie specjalistyczne, takie jak pilarka, motopompy, agregat prądotwórczy, wentylator i inne.

Średni Samochód Ratowniczo-Gaśniczy (BoCar)

Współczesne średnie samochody ratowniczo-gaśnicze często posiadają zabudowę modułową wykonaną z materiałów odpornych na korozję, na przykład w zabudowie firmy BoCar. Charakteryzują się one przystosowaną kabiną do przewozu 6 osób (układ 1+1+4) oraz następującymi parametrami:

• Pojemność zbiornika wody: 2500 litrów
• Pojemność zbiornika piany: 250 litrów
• Terenowość: Pojazd uterenowiony (4×4)
• Dopuszczalna masa całkowita: Około 12 ton (zgodnie z definicją pojazdu średniego)

Lekki Samochód Gaśniczy

Lekki wóz gaśniczy z automotopompą i zbiornikiem na wodę to pojazd o mniejszych gabarytach, idealny do działań w trudno dostępnych miejscach. Jego specyfikacja może wyglądać następująco:

• Dopuszczalna masa całkowita: 3490 kg
• Masa własna: 3030 kg
• Pojemność zbiornika na wodę: Należy spodziewać się mniejszej pojemności niż w średnich i ciężkich pojazdach, np. 500-1000 litrów.

Przykładowe Wyposażenie Samochodów Gaśniczych

Samochody gaśnicze są kompleksowo wyposażone, aby sprostać różnorodnym wyzwaniom. Do typowego wyposażenia należą narzędzia hydrauliczne oraz aparaty ochrony dróg oddechowych.

Narzędzia Hydrauliczne

W pojazdach strażackich stosuje się agregaty hydrauliczne z napędem spalinowym, często z funkcją ECO, służące do zasilania narzędzi ratowniczych. Podstawowe dane techniczne takiego agregatu to:

• Napęd: silnik benzynowy, 4-suwowy, 3KM
• Zasilanie: dwa narzędzia jednocześnie
• Zbiornik oleju: 4 litry

Narzędzia hydrauliczne, takie jak rozpieracze, charakteryzują się następującymi parametrami (zgodnie z PN-EN 13204):

• Siła rozpierania: 49 kN (minimalna)
• Maksymalne rozwarcie ramion: 710 mm
• Maksymalna siła rozpierania: 330 kN
• Siła ciągnięcia: 48 kN
• Dystans ciągnięcia: 600 mm

Do zasilania tych narzędzi wykorzystuje się przewody hydrauliczne jednowężowe, składające się z przewodu zasilającego w ciecz roboczą pod wysokim ciśnieniem (630-720 atm) umieszczonego wewnątrz przewodu powrotnego pod niskim ciśnieniem (20-40 atm).

Aparaty Ochrony Dróg Oddechowych (ODO)

Na wyposażeniu samochodów strażackich znajdują się również aparaty ochrony dróg oddechowych, takie jak np. Fenzy XPro. Zazwyczaj przewozi się 4 kompletne zestawy aparatów ODO wraz z dodatkowymi 4 kompletami butli, co zapewnia bezpieczeństwo strażakom w środowisku zadymionym lub toksycznym.

tags: #woz #strazacki #gba #2 #3 #20