W dzieciństwie wielu chłopców marzy o byciu superbohaterem, policjantem lub strażakiem. Niektórzy zbierali kolorowe komiksy, inni kolekcjonowali modele wozów strażackich. Istnieje powszechne przekonanie, że codzienna praca w straży pożarnej to mnóstwo wolnego czasu, spędzanego na oglądaniu telewizji lub czytaniu gazet przy kawie. Nic bardziej mylnego!
Bywają takie dni, że nie ma nawet czasu, żeby przysiąść na dłuższą chwilę. Strażak kojarzy się przede wszystkim z gaszeniem pożarów. Jednak pożary nie wybuchają "co pięć minut". Czas pomiędzy nimi wypełniają codzienne przygotowania do akcji, konserwacja sprzętu oraz różne żmudne prace z tym związane. W jednostce dzień może być poświęcony na sprawdzanie sprzętu gaśniczego, gdzie każda torba do pierwszej pomocy jest weryfikowana, każdy wąż sprawdzany, a każdy samochód myty. Nie oznacza to jednak, że nic się nie dzieje, wręcz przeciwnie.
Klucz do Sukcesu: Szybkość Reakcji i Praca Zespołowa
W momencie, gdy na jednostce rozbrzmi alarm, na "błahe" czynności po prostu nie ma czasu. Nasi bohaterowie mają zaledwie około 28 sekund na wyjazd do pożaru od momentu otrzymania zgłoszenia. W tym czasie muszą się ubrać (w godzinach nocnych niektórzy nawet śpią w ubraniu), stawić w garażu i ruszyć do akcji. Wszystko wykonywane jest niemal automatycznie. Chwila zastanowienia, wydanie komendy i ruszamy. Straż pożarna to jednostka, która na miejscu zdarzenia musi być jako jedna z pierwszych.
Jeden ze strażaków wspomina zabawną sytuację: „Kiedyś odwiedziła nas wycieczka szkolna. Pani opiekująca się dziećmi nie mogła uwierzyć, że w około 30 sekund można być gotowym do akcji, kiedy jeszcze przed chwilą byliśmy np.: w łazience. Byłem gotowy w 21 sekund! Do dziś pamiętam minę tej pani.”
Jedna zmiana w jednostce trwa 24 godziny, w tym czasie służbę pełni 12-14 strażaków. Następnie mają 48 godzin wolnego i znowu 24 godziny służby. W pracy, w "przerwach" między pożarami, trzeba sobie jakoś zorganizować czas, żeby nie patrzeć w ścianę. „Może się wydawać, że w naszej pracy nic się nie dzieje. Ale wystarczy nawet jeden wyjazd, aby zająć niemal cały dzień” - mówi strażak Mateusz. Podkreśla również: „Praca w grupie jest trudna, bo mamy różne charaktery, ale tworzymy zespół i musimy współpracować. Jakoś sobie radzimy.”
Szybki alarm dla strażaka!!!
Organizacja Służby i Rozwój Osobisty
Ważnym elementem są systematyczne ćwiczenia. Systematyczna praca procentuje, bo w czasie akcji nie ma miejsca na moment zawahania. Ci, którzy lubią sport, mogą się wybrać na halę pograć w piłkę. W każdej chwili są jednak gotowi do akcji. Strażacy sami również gotują. W wolnym czasie mają do dyspozycji m.in.: siłownię, stół do piłkarzyków, no i oczywiście telewizję. W każdym pomieszczeniu znajduje się tablica, na której w momencie alarmu wyświetla się cyfra stanowiska garażowego, na które trzeba się stawić. Każdy dzień w straży jest podobny, ale nie identyczny, nigdy przecież nie wiadomo, co się wydarzy i do jakiego pożaru trzeba będzie jechać. Wszyscy tworzą jednak jeden, zgrany zespół, który w każdej sytuacji może na siebie liczyć.
Straż Pożarna w Obliczu Powodzi: Wyzwania i Współpraca
Natura Żywiołu i Problemy z Przewidywaniem
Generał Janusz Skulich, wiceszef polskiej straży pożarnej, wyznał, że „Zawsze mieliśmy problem z przewidzeniem tego typu żywiołu i jeszcze długo będziemy mieli z tym problem”. Tłumaczył, że o ile da się przewidzieć region, w którym nastąpi oberwanie chmury, to trudno wskazać konkretne miejsce, w którym pojawi się żywioł. Wielu ekspertów zgadza się z tym, że walkę z wodą „zawsze przegramy”, możemy wygrać jedynie etap likwidacji skutków powodzi czy nawałnicy. To podejście budzi jednak sprzeciw, bo „całe zarządzanie kryzysowe jest niepotrzebne, jeśli od razu nastawiać się na likwidację skutków, a nie zapobieganie.”
Rola Samorządów i Środki Zapobiegawcze
Krytycy wskazują, że w wielu miejscach nie zrobiono nic, aby zabezpieczyć tereny zamieszkałe przed wodą, pomimo obietnic powstawania zbiorników retencyjnych po wcześniejszych powodziach. Często w trakcie większych inwestycji niszczy się drenarze, fosy i zapomina się o tym do następnej większej ulewy. Władze samorządowe, które przecież sami wybieramy, wolą oddać kolejny obiekt sportowy lub kawałek drogi niż na poważnie zabrać się za modernizację czy budowę systemów przeciwpowodziowych. Istnieją jednak pozytywne przykłady, jak w powiecie nowosądeckim, gdzie „władze zrobiły wiele: wały przeciwpowodziowe, zbiorniki retencyjne, modernizację dróg wymytych w zeszłych latach, zmieniono koryto rzek”. Dodatkowo można starać się o sprzęt przeciwpowodziowy, jak choćby pompa szlamowa otrzymana w ostatnim roku.
Wsparcie Wojska i Innych Służb
W przypadku walki z żywiołem wody oprócz straży pożarnej zaangażowane jest również wojsko. Żołnierze, zaopatrzeni w ciężki sprzęt, mogą dotrzeć w rejony, gdzie inne służby miałyby problemy z niesieniem pomocy. Ciężki sprzęt przydaje się też przy usuwaniu ciężkich przedmiotów, zawalonych mostów czy drzew - wyjaśnił pułkownik Sylwester Michalski z Wojska Polskiego. Dyskusje o mobilizacji sił w przypadku powodzi pokazują, że choć istnieją wyspecjalizowane grupy, takie jak grupa przeciwpowodziowa „Śląsk”, to koordynacja i szybkie dysponowanie zasobów z różnych regionów jest kluczowe.
Strażacy z Wojewódzkiej Brygady Odwodowej „Mazowsze”, a ściślej z Kompanii Powodziowej „Płońsk”, również są w pogotowiu. Po powodzi w Kotlinie Kłodzkiej, strażackimi siłami odpompowano wodę z zalanych budynków i oczyszczono je z naniesionych treści, a wojsko odbudowywało zerwane mosty. Tego typu działania są niezwykle ważne dla mieszkańców, często mieszkających w pojedynkę, którzy bez pomocy musieliby radzić sobie przez wiele tygodni. Niestety, często po takich wydarzeniach obserwuje się "działanie falowe": „Jest powódź - jest gadanie o działaniach związanych z regulacją rzek, wzmacnianiem wałów. Jest pożar duży - jest kontrola budynków socjalnych.”
Społeczne Aspekty Prewencji Powodziowej
Jednym z drażniących aspektów jest brak uwagi na to, że wiele ludzi buduje się na terenach zalewowych. „W Niemczech ten stan prawny jest rozwiązany w taki sposób, że ludzie w takich miejscach budują się na własną odpowiedzialność i z góry wiedzą, że w razie powodzi nikt im nie pomoże finansowo” - zauważa jeden ze strażaków. W Polsce „ludzie będą biadolić teraz, że co roku są zalewani i nikt im nie pomaga”. Strażacy pomagają, ale jednocześnie apelują: „człowieku!!! myśl gdzie się budujesz!!!”
Edukacja i Nauka w Służbie Bezpieczeństwa Pożarowego
Teoria i Praktyka w Szkole Głównej Służby Pożarniczej
Dr hab. w swojej książce „Nowoczesne metody działań ratowniczo-gaśniczych” przedstawia korelację teorii i praktyki w służbie pożarowej. W Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) zajmują się sprawami bardzo poważnymi i istotnymi, dotyczącymi szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Choć obecna aktywność straży pożarnej bardziej skupia się na szerokim spektrum działań ratowniczych niż „sensu stricte” gaśniczych, zagadnienia pożarów - we wszelkich możliwych aspektach - należą do najbardziej podstawowych.
Na Wydziale Bezpieczeństwa Pożarowego SGSP poruszane są zagadnienia z zakresu nauk technicznych, przede wszystkim fizykochemii. Stosuje się tam bardzo precyzyjny sposób rozumowania i ilościowy opis inżynierski, który jak najbardziej zbliża się do rzeczywistości. „Staramy się zawsze, czy to w przypadku fizykochemii spalania, modelowania pożarów, czy ewakuacji, o jak najbliższe odwzorowanie rzeczywistości. Pewnie, że nigdy nie będzie idealne, ale ważne jest to uporczywe dążenie” - wyjaśnia wykładowca.
Wyzwania Dydaktyki i Rozwój Wiedzy
Dydaktyka to przygoda i wędrówka w głąb siebie, zobowiązująca do stałego uczenia się i bycia na bieżąco, aby jak najlepiej przekazywać aktualną wiedzę. Jest to dzielenie się wiedzą i sprzężenie zwrotne między wykładowcą a studentem. W przedmiotach ścisłych przekazanie wiedzy jest wyjątkowo trudne, gdyż wymaga zdolności abstrakcyjnego myślenia. W dzisiejszym świecie informacji do przetworzenia jest coraz więcej, a studenci nie mają już czasu na rozwiązywanie tysiąca zadań, by zrozumieć dane zagadnienie. Trzeba umieścić problem abstrakcyjny w konkretnym przypadku, np. obliczając temperaturę pomieszczenia z pożarem, dobrze jest wyobrazić sobie, jak ten pożar się rozwija.
Kwestia długości kształcenia również jest dyskutowana. Komendant główny PSP uważa, że powinno się rozważyć powrót do pięcioletniego modelu studiów, z uwagi na duży stopień skomplikowania obecnych zagrożeń. Pięcioletnie studia dawałyby ciągłość absorpcji wiedzy, lepsze rozłożenie materiału, więcej czasu na ćwiczenia i treningi oraz minimum pełny semestr na pisanie pracy dyplomowej. Jedno jest pewne: im więcej ćwiczeń, tym lepiej.
Kształtowanie Pokory wobec Żywiołu Ognia
SGSP stara się nauczyć młodych ludzi pokory wobec żywiołu ognia. „Pokora wynika z tego, że właśnie w miarę przyrostu wiedzy, wchodzenia coraz wyżej, w kierunku wysokiego szczytu, u naszych stóp otwiera się coraz bardziej krajobraz możliwości, poszerza horyzont” - wyjaśnia dr hab. W coraz większym stopniu zdajemy sobie sprawę z ogromu widoku roztaczającego się ze szczytu. Pomagają w tym bardziej doświadczeni koledzy, wykładowcy. Pokora to również wiedza o tym, co zrobiono przed nami. Arogancja stanowi jej przeciwieństwo, wynika z nieświadomości.
Strażak po 10 latach służby często nawet nie wie, dlaczego podczas akcji zareagował tak, a nie inaczej. Działał intuicyjnie, podprogowo, nie było czasu na robienie obliczeń. Mimo narzekań studentów na dużą liczbę godzin dydaktycznych i wiedzy do przyswojenia, nie ma innej drogi - to kiedyś zaprocentuje.
Ogień i Inne Żywioły: Perspektywa Strażaka i Himalaisty
Fascynacja i Groza Ognia
Dla wielu, w tym dla profesora Marka Koneckiego, ogień jest jego żywiołem. „Kiedy byłem młodzieńcem, bardzo lubiłem siedzieć przy ognisku. Ogień jest fantastycznym żywiołem, ale też niezwykle groźnym”. Wspomina on, jak jako trzylatek, po otrzymaniu strażackich zabawek, był świadkiem pożaru choinki w swoim domu. „Było wszystko: pożar i strażak!”. Ogień powoduje konkretne zagrożenia, tu nie ma zabawy. Dlatego w SGSP dąży się do tego, żeby studenci uzyskali jak najwięcej rzetelnych informacji, które często w sposób podprogowy wchodzą do umysłu.
Szybki alarm dla strażaka!!!
Góry jako Lekcja Pokory i Determinacji
Profesor Marek Konecki jest również taternikiem, co stanowi fascynującą analogię do walki z żywiołem. Himalaizm, choć sport kameralny, jest lekcją pokory i determinacji. „Góry, szczególnie zimą, są naprawdę przepiękne i fascynujące, ale też skrajnie niebezpieczne”. Wspinaczka w Himalajach to „balansowanie na bardzo cienkiej granicy między życiem i śmiercią”. Tak jak strażak z doświadczeniem reaguje podprogowo i intuicyjnie wie, że za chwilę może nastąpić rozgorzenie, tak doświadczony górołaz czuje, gdzie jest niebezpiecznie. Czasem wie, że jest bardzo niebezpiecznie, ale nie ma innej drogi.
Charakter Człowieka w Ekstremalnych Warunkach
Dzięki taternictwu poznaje się wielu ludzi. Przebywanie w obozie na kilku tysiącach metrów może obudzić demony i uwydatnić najgorsze cechy charakteru. „Tak jak strażak mówi: do pożaru bym z nim nie poszedł, tak górołaz powie: nie poszedłbym z nim w góry. I już niczego nie trzeba więcej tłumaczyć”. Rozsądek i pokora obowiązują zawsze, niezależnie od środków technicznych. Zarówno w górach, jak i w straży pożarnej, doświadczenie i intuicja ratują życie, a dążenie do pełnej wiedzy i zrozumienia żywiołów jest nieustanną podróżą.