Bezprzedmiotowość postępowania i problematyka konwersji postępowań sądowych

Pojęcie bezprzedmiotowości postępowania

Sprawa administracyjna lub cywilna staje się bezprzedmiotowa w sytuacji, gdy brak jest podstaw do jej merytorycznego załatwienia przez organ lub sąd. Zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ wydaje decyzję o jego umorzeniu. Sytuacja taka występuje m.in. wtedy, gdy strona, na której żądanie wszczęto postępowanie, skutecznie wycofała swój wniosek.

Konwersja postępowania sądowego w postępowanie polubowne

W odniesieniu do projektu ustawy z dnia 26 sierpnia 2021 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (k.p.c.) oraz niektórych innych ustaw, zgłoszono szereg zastrzeżeń w zakresie konwersji postępowania przed sądem powszechnym w postępowanie przed sądem polubownym. Część z nich uwzględnia projekt ustawy z dnia 26 stycznia 2023 roku.

Kluczowe aspekty projektowanych zmian:

• Uregulowanie biegu terminu przedawnienia roszczeń objętych pozwem po umorzeniu postępowania przed sądem powszechnym na podstawie art. 1161(1) § 2 k.p.c.
• Podwyższenie do ¾ opłaty od pozwu kwoty, którą sąd zwraca powodowi po umorzeniu postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Zgodnie z projektowanym art. 1161(1) k.p.c., strony będą mogły poddać sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego aż do momentu jej prawomocnego rozpoznania przez sąd powszechny. Wymaga to zawarcia zapisu na sąd polubowny i wspólnego wystąpienia do sądu o umorzenie postępowania.

Wpływ umorzenia na zabezpieczenie roszczeń

Istotnym problemem pozostaje wpływ umorzenia postępowania na podstawie art. 1161(1) § 2 k.p.c. na udzielone wcześniej zabezpieczenie roszczenia. Zgodnie z art. 744 § 1 k.p.c., w razie prawomocnego umorzenia postępowania toczącego się przed sądem powszechnym, udzielone zabezpieczenie upada z mocy prawa. Projekt zmian nie przewiduje nowelizacji art. 744 k.p.c., co oznacza, że w przypadku konwersji sprawa utraci zabezpieczenie, co czyni to rozwiązanie mało atrakcyjnym dla uprawnionych. Konieczna wydaje się zatem zmiana projektu, która wprost wyłączyłaby upadek zabezpieczenia w przypadku konwersji. W przeciwnym razie argumentację należy opierać na wykładni Sądu Najwyższego (sygn. akt III CZP 2/10), zgodnie z którą nie każdy przypadek umorzenia musi skutkować upadkiem zabezpieczenia, jeśli celem jest umożliwienie powodowi dochodzenia roszczeń w innej, właściwej formie.

Analiza odpowiedzialności w sprawach o pożar

W praktyce sądowej kwestia umorzenia często wiąże się z oceną dowodów w sprawach dotyczących zdarzeń pożarowych.

• W sprawach karnych dotyczących sprowadzenia pożaru, kluczowe znaczenie mają opinie biegłych z zakresu pożarnictwa oraz zeznania świadków, pozwalające ustalić przyczynę zaprószenia ognia, np. w wyniku prac z użyciem palnika gazowego.
• W sprawach cywilnych, np. dotyczących roszczeń regresowych ubezpieczycieli, ciężar dowodu winy pozwanego spoczywa na powodzie. Brak jednoznacznych dowodów na naruszenie zasad bezpieczeństwa lub winę pozwanego skutkuje oddaleniem powództwa.

tags: #bezprzedmiotowosc #postepowania #cywilnego #pozar