Pożar katedry Notre-Dame w Paryżu, który wybuchł 15 kwietnia 2019 roku, był wydarzeniem o ogromnej skali, które wstrząsnęło opinią publiczną na całym świecie. Płomienie szybko objęły dach świątyni oraz charakterystyczną sygnaturkę, prowadząc do ich zniszczenia. Mimo katastrofalnego przebiegu pożaru, główne konstrukcje budowli oraz wiele cennych artefaktów ocalało.
Stan techniczny wielkich organów
Jednym z najważniejszych pytań po ugaszeniu ognia był los zabytkowych, tzw. wielkich organów. Eksperci i muzycy zgodnie określili ich ocalenie jako „cud”. Instrument, znajdujący się na emporze pod zachodnią rozetą, nie uległ bezpośredniemu zniszczeniu przez płomienie. Organista katedry, Vincent Dubois, po wizji lokalnej przekazał, że cała struktura, nastawa organowa, piszczałki i konsole zostały dotknięte pożarem w bardzo niewielkim stopniu.
Do zachowania instrumentu przyczyniły się determinacja strażaków oraz konstrukcja samych organów. Ołowiane piszczałki, które mogą wytrzymać temperatury do 350 stopni Celsjusza, nie stopiły się. Drugi z organistów, Olivier Latry, podkreślił, że wielkim szczęściem jest fakt, iż woda użyta do gaszenia pożaru nie dostała się do wnętrza instrumentu w sposób destrukcyjny.
Wyzwania związane z konserwacją
Mimo że organy nie spłonęły, wymagają one gruntownej renowacji. Instrument został pokryty znaczną ilością sadzy oraz pyłu ołowianego, a także był narażony na działanie wilgoci. W związku z tym podjęto decyzję o demontażu tego największego instrumentu muzycznego we Francji, co rozpoczęto w miesiącach następujących po pożarze.
Etapy renowacji:
- Demontaż: Specjaliści musieli zdemontować pięć klawiatur, klawiaturę nożną oraz ponad 100 pokręteł i przycisków kontrolujących przepływ powietrza do 8000 piszczałek.
- Oczyszczanie: Usunięcie pyłu ołowianego i sadzy z delikatnych elementów mechanizmu.
- Stabilizacja: Osuszanie drewnianych elementów i weryfikacja stabilności strukturalnej, która mogła zostać naruszona przez trudne warunki panujące w katedrze po pożarze.
- Ponowny montaż: Złożenie instrumentu i przeprowadzenie prac konserwatorskich mających na celu przywrócenie pełnej sprawności technicznej.
Cały proces - od demontażu, przez renowację, aż po ponowny montaż - zaplanowano na około cztery lata. Celem było zakończenie prac i przywrócenie brzmienia instrumentu na 5. rocznicę pożaru.
Historia i znaczenie instrumentu
Organy w Notre-Dame mają długą i bogatą historię. Choć obecny instrument, ukończony w 1867 roku, jest nowoczesną konstrukcją, w jego wnętrzu znajdują się piszczałki pochodzące jeszcze z czasów średniowiecza. Instrument ten przetrwał Rewolucję Francuską i był wielokrotnie modernizowany, m.in. przez architekta Eugène’a Viollet-le-Duca. Ostatnia kompletna renowacja została przeprowadzona w latach 2011-2014, co znacząco wpłynęło na dobry stan techniczny organów w momencie wybuchu pożaru.