Kierowanie pojazdem uprzywilejowanym Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) wiąże się z szeregiem specyficznych wymagań, zarówno medycznych, jak i psychologicznych, które muszą zostać spełnione przez strażaka ratownika. Proces ten regulują przepisy prawne, określające zakres badań, tryb ich przeprowadzania oraz organy odpowiedzialne za wydawanie stosownych dokumentów.
Wymagania ogólne dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych OSP
Kierujący pojazdami uprzywilejowanymi OSP musi być przede wszystkim strażakiem ratownikiem OSP. Oznacza to, że musi on spełniać wszystkie wymagania określone w art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
Zgodnie z art. 95a ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, kierującym pojazdem uprzywilejowanym ochotniczej straży pożarnej może być osoba, która posiada zaświadczenie wydane przez właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta), potwierdzające spełnienie wymagań w zakresie badań lekarskich oraz psychologicznych.
Ważne jest, że członek OSP nie musi być zatrudniony ani w gminie, ani w samej OSP, aby mógł kierować pojazdem uprzywilejowanym OSP.
Zakres badań lekarskich dla strażaków ratowników OSP
Skierowanie na badania
Badania przeprowadza się na podstawie skierowania. W kontekście funkcjonowania OSP, takie skierowanie może być wydane, z upoważnienia Prezydenta Miasta, przez Dyrektora lub Zastępcę Dyrektora Wydziału Zarządzania Kryzysowego i Bezpieczeństwa. Skierowanie często sporządza Oddział Obrony Cywilnej, Profilaktyki Zagrożeń i Systemu Bezpieczeństwa.
Szczegółowy zakres badań
Zakres okresowych badań lekarskich członka Ochotniczej Straży Pożarnej został szczegółowo określony w załączniku do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 11 kwietnia 2022 r. w sprawie przeprowadzania okresowych badań lekarskich strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej oraz badań lekarskich kandydata na strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej.
Okresowe badania lekarskie strażaka ratownika oraz badania lekarskie kandydata na strażaka ratownika przeprowadzane są ze szczególną oceną następujących układów i narządów:
- układu krążenia,
- układu oddechowego,
- układu nerwowego,
- narządu równowagi,
- skóry,
- słuchu (obejmujące badanie akumetryczne),
- narządu wzroku - w badaniu ocena ostrości widzenia, ocena zdolności rozpoznawania barw, widzenia przestrzennego, ocena pola widzenia (w zależności od wskazań badanie za pomocą perymetru).
Lekarz przeprowadzający badania lekarskie może poszerzyć ich zakres o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne, w zależności od wskazań. Do takich badań należą w szczególności:
- elektrokardiografia,
- zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej,
- spirometria (ważna, aby strażak mógł używać sprzętu ochrony dróg oddechowych),
- morfologia krwi z rozmazem,
- oznaczenie stężenia glukozy i kreatyniny we krwi,
- badanie ogólne moczu,
- aminotransferaza asparaginianowa, aminotransferaza alaninowa, gamma-glutamylotranspeptydaza, stężenie bilirubiny,
- lipidogram.
Finansowanie badań lekarskich
Badanie lekarskie osoby ubiegającej się o wydanie zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym ochotniczej straży pożarnej jest finansowane z budżetu gminy (art. 76 ust. 2 ustawy o OSP). Co do zasady, badanie lekarskie jest przeprowadzane na koszt podmiotu zatrudniającego (np. gminy) lub osoby badanej, gdy nie pozostaje ona w stosunku pracy lub służby.
Badania psychologiczne dla kierowców OSP
Wymogi psychologiczne
W przypadku badań dla strażaka kierowcy przeprowadzane są również badania psychologiczne. Działania ratownicze, w tym praca na wysokości powyżej 3 metrów oraz obsługa specjalistycznego sprzętu, wymagają wyjątkowo dobrego zdrowia psychicznego. Badania te są przeprowadzane przez psychologa uprawnionego do orzekania w pracowni psychologicznej.
Finansowanie badań psychologicznych
Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu osoby ubiegającej się o wydanie zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym ochotniczej straży pożarnej jest finansowane z budżetu gminy (art. 83 ust. 2 ustawy o OSP).
Częstotliwość badań
Kierowca pojazdu uprzywilejowanego OSP podlega kontrolnym badaniom psychologicznym co 5 lat do ukończenia 65. roku życia. Po ukończeniu 65. roku życia badania te należy wykonywać corocznie. Kolejne okresowe badania lekarskie również zależą od wieku strażaka ratownika, choć szczegółowe ramy czasowe nie zostały podane w niniejszym kontekście.
How To Deal With Emergency Vehicles – Part 1
Procedura uzyskania zaświadczenia i zezwolenia
Rola wójta (burmistrza, prezydenta miasta)
Zgodnie z art. 95a ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, jedyną przesłanką kierowania pojazdem uprzywilejowanym OSP jest posiadanie zaświadczenia wydanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta).
W artykule tym występuje jednak luka tetyczna, ponieważ nie określa on, czy wójt (burmistrz, prezydent miasta) ma obowiązek wydać zaświadczenie, czy jest to jego decyzja uznaniowa. Zgodnie z zasadami uzupełniania luk w prawie, lukę tetyczną usuwa się poprzez wykładnię prawa. W doktrynie prawa administracyjnego podkreśla się, że przy rozstrzyganiu wątpliwości powstających przy interpretacji niejasnych przepisów, właściwe jest zastosowanie rozwiązania korzystnego dla adresata normy.
Pogląd ten został potwierdzony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 23 września 1982 r., II SA 1032/82), który stwierdził, że wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie ważny interes społeczny, co buduje zaufanie do organów państwa. Należy także zwrócić uwagę na uzasadnienie projektu nowelizacji ustawy o ruchu drogowym, która wprowadziła ust. 4 art. 95a.
Rola starosty i zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi
Organem, który wydaje zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi OSP jest Starosta. Jeżeli członek OSP ubiegający się o zezwolenie na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym spełnia wymagane warunki, powinien złożyć wniosek we właściwej, z punktu widzenia siedziby OSP, gminie o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, iż ma być kierującym pojazdem OSP. Władze macierzystych OSP udzielają w tym zakresie pomocy organizacyjnej.
Starosta - w myśl przepisu art. 109 ustawy o kierujących pojazdami - wydaje zezwolenie na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym OSP w drodze decyzji administracyjnej, za opłatą oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, osobie, która spełnia wymagania określone w art. 106 ust. 1 i 3 tej ustawy.
Koszty zezwoleń na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi ochotniczych straży pożarnych są również finansowane z budżetu gminy (art. 109 ust. 6a ustawy o OSP).
Podstawy prawne
Poniżej przedstawiono kluczowe akty prawne regulujące kwestie badań lekarskich i uprawnień dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych OSP:
- ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 121 ze zm.),
- ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r. poz. 94),
- rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 kwietnia 2022 r. w sprawie przeprowadzania okresowych badań lekarskich strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej oraz badań lekarskich kandydata na strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej (Dz.U. z 2022 r. poz. 849).
tags: #druk #zaswiadczenie #lekarskie #kierowca #osp