Wprowadzenie do gaśnic proszkowych
Gaśnice to jeden z podstawowych środków gaśniczych, co wynika z ich wysokiej skuteczności. Spośród kilku dostępnych rodzajów, gaśnica proszkowa cieszy się największą popularnością. Wynika to nie tylko z jej uniwersalności, ale także z łatwości użycia. Gaśnice proszkowe są najczęściej stosowanymi urządzeniami gaśniczymi, ponieważ można ich użyć do gaszenia pożarów o różnym źródle, co sprawia, że większość osób miała z nimi kontakt w swoim otoczeniu.
Budowa i zasada działania gaśnicy proszkowej
Czym jest gaśnica proszkowa?
Gaśnica proszkowa to uniwersalny produkt, którego podstawowym elementem jest cylinder - czyli zbiornik na środek gaśniczy.
Mechanizm gaszenia proszkiem
Przy użyciu sprężonego gazu obojętnego (azot lub dwutlenek węgla) przez dyszę lub wężyk zakończony prądownicą wyrzucany jest proszek gaśniczy. Proszek ten pokrywa źródło ognia, odcinając dopływ tlenu do palącego się obiektu. Pożar jest w ten sposób tłumiony na sucho.
Inhibitorami, czyli środkami, które powodują zmniejszanie szybkości reakcji chemicznej w procesie spalania, w proszkach gaśniczych są rozdrobnione sole nieorganiczne zawierające w swym składzie odpowiednie metale alkaliczne.
Gaszenie pożaru za pomocą proszku sprawia, że miejsce, w którym znajdowało się źródło ognia, nie ulega zniszczeniu, choć jest nim oblepione.
Proszki podczas gaszenia pożarów grupy A działają inhibująco na płomienie oraz wytwarzają na powierzchni palącego się materiału warstwę ochronną. Z powyższych zestawień wynika, że najbardziej skutecznym proszkiem gaśniczym byłby proszek zawierający szczawiany.
Rodzaje pożarów gaszonych proszkiem (klasy pożarowe)
Gaśnica proszkowa ma bardzo szerokie zastosowanie i jest skuteczna zarówno przy małych, jak i większych źródłach ognia. W opisach gaśnic proszkowych często widnieje informacja, iż są to gaśnice ABC. Proszek "ABC" ma zastosowanie do gaszenia pożarów ciał stałych, cieczy i gazów. Proszek "D" stosuje się do gaszenia metali. W symbolu proszku może także wystąpić w dolnym indeksie litera "E" (np. BCE). Jeżeli przy indeksie "E" nie ma wartości, oznacza to, że proszek taki może być stosowany do gaszenia pożarów urządzeń pod napięciem bez ograniczenia górnej wartości tego napięcia.
Pożary grupy A (ciała stałe)
Pożary typu A to pożary ciał stałych, takich jak drewno, papier czy tkaniny. Gaszenie pożarów grupy A proszkami gaśniczymi jest celowe wówczas, gdy istnieje możliwość dostarczenia proszku w czasie akcji gaśniczej w postaci chmury proszkowej do wszystkich objętych płomieniami powierzchni palącego się materiału. Przy gaszeniu dużych pożarów jest to często praktycznie niemożliwe.
W zależności od efektywności zabezpieczenia warstwy ochronnej wytworzonej przez proszek, już po ugaszeniu pożaru mogą zdarzać się przebicia. Dlatego należy być przygotowanym do miejscowego podawania proszku tam, gdzie nastąpiło przebicie. Należy jeszcze przez pewien czas bacznie obserwować ugaszony pożar i nowymi porcjami proszku zapobiegać powstawaniu przebić.
Jest to typowy sposób gaszenia pożarów materiałów drewnianych i drewnopochodnych proszkami fosforanowymi. Związki fosforu, zawarte w proszku, po osadzeniu się na żarzącej się powierzchni reagują z celulozą drewna, wytwarzając warstewkę ochronną. Ponieważ nadpalona powierzchnia jest pofałdowana i poprzecinana rowkami, nie wszystkie miejsca są dostatecznie zabezpieczone i dlatego mogą pojawić się płomienie, które należy dogasić.
Pożary grupy B (ciecze i substancje topniejące)
Pożary typu B to pożary cieczy palnych, jak i substancji topniejących pod wpływem ciepła. Gaszenie pożarów grupy B proszkami gaśniczymi jest szeroko rozpowszechnione z uwagi na dobrą skuteczność gaśniczą. Proszki tego typu są przede wszystkim stosowane przy gaszeniu dużych pożarów cieczy palnych w zakładach rafineryjnych i petrochemicznych.
Proszkami tymi zazwyczaj rozpoczyna się akcję gaśniczą, stosując je w formie uderzeniowej w celu szybkiego ugaszenia pożaru. Samo ugaszenie pożaru za pomocą proszków gaśniczych nie zapewnia jeszcze powodzenia akcji, gdyż może mieć miejsce ponowne rozpalenie. W tej sytuacji prowadzi się równolegle działania wspomagające, albo przez zabezpieczenie pianami, albo też, np. podczas gaszenia układów technologicznych w zakładach przemysłowych, stosuje się ochładzanie rozgrzanych konstrukcji strumieniami wody.
Powierzchnię palących się cieczy gasi się strumieniem proszku powolnie przesuwającym się po powierzchni cieczy, omiatając w poprzek pole pożaru. Przy dużych powierzchniach bezpieczniej jest gasić za pomocą dwóch lub większej liczby strumieni. Unika się wówczas niebezpieczeństwa przedostania się ognia na część już ugaszoną.
Pożary grupy C (gazy palne)
Pożary typu C to pożary gazów palnych, takich jak propan-butan. Gaśnice proszkowe sprawdzają się również do ich gaszenia. Gaszenie pożarów grupy C proszkami gaśniczymi ma miejsce przede wszystkim w zakładach przemysłowych.
Pożary grupy D (metale)
Pożary metali stanowią specyficzny rodzaj zagrożenia. Wynika to przede wszystkim z agresywnego charakteru procesów ich spalania, jak i wysokich temperatur towarzyszących temu procesowi. Temperatury spalania metali osiągają wartość od tysiąca do kilku tysięcy stopni Celsjusza. Oprócz wysokiej temperatury poważne niebezpieczeństwo dla ludzi stanowią wytwarzające się w procesie spalania metali toksyczne gazy.
Środki gaśnicze i sposoby gaszenia muszą zostać tak dobrane, aby można było uzyskać maksymalny, możliwy do osiągnięcia efekt gaśniczy lub zapobiegający dalszemu rozprzestrzenianiu się pożaru przy maksymalnym zabezpieczeniu ludzi biorących udział w akcji gaśniczej. Należy pamiętać, że pożarów metali nie wolno gasić bez żaroodpornego ubrania i aparatu tlenowego.
Przy stosowaniu proszków przeznaczonych do gaszenia pożarów grupy D (metali), należy możliwie dokładnie pokryć szczelną i stosunkowo grubą warstwą całą powierzchnię palącego się materiału. Tworzenie chmury proszkowej jest tu zupełnie niewskazane. Proszek należy podawać łagodnym, spokojnym strumieniem. Powierzchnia pożaru musi zostać pokryta warstwą proszku od 2 do 4 cm.
Właściwości proszków gaśniczych
Prawie wszystkie proszki przyspieszają w znacznym stopniu niszczenie pian gaśniczych, kwas stearynowy i jego sole. Niektórzy producenci stosują, zamiast kwasu stearynowego bądź jego soli, inne środki hydrofobujące, np. silikony. Proszki gaśnicze zawierające silikony niszczą pianę gaśniczą znacznie słabiej i nie ma obaw, że ugaszony proszkiem pożar, a następnie zabezpieczony przed ponownym rozpaleniem przy pomocy piany, nie spowoduje jej zniszczenia. Proszki, które nie niszczą piany (są z nią zgodne), oznacza się symbolem "Sv" (np. ABC Sv).
Jak prawidłowo używać gaśnicy proszkowej?
Gaszenie pożaru ma być skuteczne i bezpieczne. Oto instrukcja prawidłowego użycia gaśnicy proszkowej:
- Na początek wyciągnij zawleczkę z zaworu.
- Następnie, trzymając gaśnicę w pozycji pionowej, skieruj ją na źródło ognia - najlepiej, abyś znajdował się przy tym w odległości 1 m od miejsca zdarzenia.
- Aby użyć środka gaśniczego, wystarczy już tylko nacisnąć dźwignię zaworu, czyli tzw. spust.
Pamiętaj jednak, że czynność, jaką jest tłumienie ognia, wymaga zachowania najwyższej ostrożności. Są również pewne zasady, które mogą wpłynąć na skuteczność działania. Po pierwsze, w miarę możliwości nie kieruj środka gaśniczego pod wiatr, ponieważ w ten sposób może zostać rozproszony. W posługiwaniu się proszkami gaśniczymi wymagana jest duża umiejętność i doświadczenie; niezbędna jest właściwa technika podawania proszkowych prądów gaśniczych.
W przypadku wystąpienia pożaru liczy się każda minuta. Jeśli więc jest taka możliwość, nie warto czekać do przyjazdu straży pożarnej.
JAK UŻYĆ GAŚNICY?
Kiedy nie stosować gaśnicy proszkowej? Ograniczenia i zagrożenia
Pomimo szerokiego zastosowania gaśnicy proszkowej, jest wiele sytuacji, w których absolutnie nie można z niej korzystać:
- Pożary powierzchni delikatnych: W tym przypadku mógłby pojawić się problem z usunięciem pozostałego proszku, co doprowadziłoby do zniszczenia materiału.
- Urządzenia w ruchu: Proszek mógłby doprowadzić do zatarcia się niektórych elementów sprzętu, np. łożysk.
- Płonący tłuszcz i olej w urządzeniach kuchennych: Do gaszenia tłuszczu lepszym wyborem będzie gaśnica pianowa.
- Sprzęt elektryczny i elektroniczny: Do tego typu pożarów lepsza jest gaśnica śniegowa (CO2).
- Gaszenie ludzi: Absolutnie nie można używać gaśnicy proszkowej do gaszenia ludzi.
Ze względu na to, że środek ten może być szkodliwy dla zdrowia, nie należy dopuszczać do jego kontaktu ze skórą. Mogłoby to wywołać podrażnienia, alergie, a nawet poparzenia. Zaleca się, by jak najszybciej usunąć go z miejsca zdarzenia.
Wymogi prawne i konserwacja
Gaśnica to podstawowe narzędzie ochrony przeciwpożarowej, które powinno stanowić obligatoryjne wyposażenie nie tylko budynków użyteczności publicznej, obiektów noclegowych czy budynków firmowych, ale także prywatnych domów czy samochodów. Zgodnie z obowiązującymi przepisami gaśnica proszkowa powinna być obowiązkowym wyposażeniem każdego kierowcy. Jej brak może zakończyć się mandatem, którego kara wynosi obecnie nawet 500 zł.
Należy pamiętać o tym, aby sprawdzać ważność gaśnicy. Na każdej butli umieszczona jest data produkcji. Od niej należy odmierzyć okres 5 lat.