Kobiety coraz pewniej wkraczają w szeregi Straży Pożarnej, przełamując tradycyjne schematy i udowadniając, że odwaga i determinacja nie mają płci. Ich droga do pierwszej linii frontu była naznaczona stopniowymi zmianami i przełamywaniem stereotypów.
Ewolucja Roli Kobiet w Straży Pożarnej
Lata 90. i początek XXI wieku: Siła wspierająca
W latach 90. i na początku XXI wieku, kobiety w Straży Pożarnej były postrzegane głównie jako siła wspierająca administrację. Ich rola ograniczała się do biur i stanowisk organizacyjnych, a bezpośredni udział w akcjach ratowniczych pozostawał poza ich zasięgiem. W strukturach Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), kobiety skupiały się na zarządzaniu dokumentacją, koordynacji działań oraz wsparciu logistycznym. Ich praca była bardzo ważna dla funkcjonowania jednostek, jednak zaangażowanie w operacje terenowe było minimalne.
W Ochotniczych Strażach Pożarnych sytuacja wyglądała podobnie - druhny pełniły głównie funkcje administracyjne i organizacyjne. Choć ich wkład w sprawne funkcjonowanie jednostek był nieoceniony, to jednak w akcjach ratowniczych uczestniczyły sporadycznie. Taki podział ról sprawiał, że kobiety były często niedostrzegane i pozostawały w cieniu swoich kolegów, co wzmacniało stereotypy dotyczące roli kobiet w służbach ratowniczych.
Zmiana wizerunku: Kobiety w akcji
Mimo to, z biegiem lat, pojawiły się pierwsze oznaki zmiany. Nieliczne, ale zdeterminowane kobiety, zaczęły przełamywać bariery i walczyć o swoje miejsce w operacyjnych strukturach Straży Pożarnej. Obecnie obraz ten zmienił się diametralnie. Kobiety stały się integralną częścią zarówno Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i Ochotniczych Straży Pożarnych. Choć nadal stanowią mniejszość, ich obecność w Straży Pożarnej jest coraz bardziej powszechna. Pełnią te same funkcje i zadania, co ich koledzy - gaszą pożary, udzielają pierwszej pomocy, ratują ludzi i zwierzęta z zagrożonych miejsc oraz prowadzą akcje ratunkowe. Również w OSP kobiety pełnią funkcje ratowników, dowódców pojazdów oraz kierowców.
Statystyki i Pozycja Kobiet w PSP i OSP
Obecnie kobiety w Straży Pożarnej nie tylko wykonują swoje obowiązki na równi z mężczyznami, ale także stanowią ważny wzór do naśladowania dla innych kobiet i dziewcząt. Z danych opublikowanych przez GOV wynika, że w Państwowej Straży Pożarnej pracuje ponad 2700 kobiet, co stanowi ponad 8% wszystkich zatrudnionych. Z tej liczby ponad 1300 to funkcjonariuszki, a blisko 1400 to pracownice cywilne.
Funkcje i stanowiska zajmowane przez kobiety
Kobiety w PSP pełnią służbę głównie w systemie codziennym, zajmując stanowiska w pionach logistycznym, operacyjnym, szkoleniowym oraz kontrolno-rozpoznawczym. W systemie zmianowym, gdzie służba jest bardziej wymagająca fizycznie, pracuje 171 kobiet, natomiast w systemie codziennym aż 1143. Kobiety zajmują również wysokie stanowiska - są komendantami, zastępcami komendantów powiatowych, naczelnikami wydziałów, dowódcami zastępów, sekcji oraz zmiany.
Wkład kobiet w bezpieczeństwo publiczne
Te dane pokazują, że udział kobiet w sferze bezpieczeństwa publicznego jest nie tylko mile widziany, ale i niezbędny. Ich odpowiedzialność, cierpliwość i dokładność w wykonywaniu obowiązków są cechami nieocenionymi w pracy Strażaka. Kobiety wnoszą do zespołów kreatywność, optymizm oraz pozytywną energię, co tworzy atmosferę sprzyjającą współpracy i wzajemnemu wsparciu. Coraz większa liczba kobiet w Straży Pożarnej to znak, że stereotypy związane z tym zawodem powoli zanikają.
Droga do Zawodu: Wyzwania i Przygotowanie
Praca w służbach mundurowych to jednak nie bułka z masłem, a bywa naznaczona potem i łzami. Na zaufanie społeczne trzeba zapracować. Na początku tej drogi pracuje się jednak na pomyślne przejście przez nabór do służby.
Fizyczne i psychiczne przygotowanie
Kobiety, z którymi rozmawiano, jasno stwierdzają, że do pracy w straży musiały się przygotowywać, głównie fizycznie. Sprawność fizyczna jest kluczowa. Przy naborze potrzebna jest siła i wytrzymałość w biegach. Przygotowanie do testu sprawnościowego wymaga czasu i determinacji.
Historie inspirujących karier
St. str. Patrycja Płotała z PSP w Świebodzinie, która pierwsze kroki stawiała w OSP, przyznaje, że do straży zawodowej dostała się za piątym razem i nigdy nie myślała o tym, by zrezygnować. Dawniej z pasją przez 5 lat trenowała boks i kickboxing, i to był dobry start. Na przygotowanie do testu sprawnościowego poświęciła 2 lata. St. str. Sylwia Matys z JRG 4 w Lublinie od liceum chciała związać swoje życie z ratownictwem medycznym, ale w tamtym czasie czuła się zniechęcona podejściem otoczenia. Pracowała przy biurku i było jej z tym źle. Staż w KP PSP w Świdniku otworzył jej oczy. Zobaczyła, jak wygląda straż od środka i to rozpaliło w niej nową miłość.
Rola sportu i determinacji
Uprawianie sportu, zawodowe lub hobbystyczne, ułatwia zadanie. St. kpt. Agnieszka Wojciechowska, obecnie zastępca dowódcy zmiany w JRG 3 w Krakowie, nie musiała się szczególnie przygotowywać do testu sprawnościowego, ponieważ w tamtym czasie grała w piłkę ręczną. Sama przyznaje, że sport daje naprawdę dużo, ale mimo to, gdy zaczęła pracę na podziale, musiała jeszcze wypracować siłę. Droga do spełnienia marzenia o pracy w straży przez pracowników cywilnych też nieraz nie jest usłana różami.
Wyzwania i Trudne Akcje
Ciężkie momenty zdarzają się nawet najlepszym. Grunt, żeby znaleźć w sobie siłę, by przeciwności pokonywać, a nie się pod nimi uginać.
Emocjonalne skutki służby
Każde zdarzenie najlepiej traktować zadaniowo, skupienie kierować całkowicie na pomoc. Są sprawy, których nie można bagatelizować. Częsty kontakt z ludzką tragedią, presja związana z tym, że poszkodowani polegają na strażakach. Zabieranie stresu do domu to najgorsze, co można wtedy zrobić.
Przykłady trudnych akcji
Mł. bryg. Katarzyna Brzóska podkreśla, że jednostka OSP Chrzanów jest mocno nakierowana na ratownictwo medyczne (ma własną karetkę), ale najtrudniejszą akcją według niej było gaszenie pożaru opon w Trzebini. Maj 2018 r. Kłęby dymu ogarnęły ogromną przestrzeń, docierając do budynków mieszkalnych, ogień rozprzestrzeniał się szybko i zajął wielką połać. Na miejscu działało kilkadziesiąt zastępów, wsparcia strażakom z PSP udzieliły grupa ratownictwa medycznego oraz grupa gaśnicza z OSP Chrzanów. St. kpt. Agnieszka Wojciechowska wspomina wyjazdy do wypadków samochodowych, osoby, które cierpiały z bólu, a nie mogły się wydostać z pojazdu. I jeszcze jedno: mrożący obraz kobiety, która skoczyła z 15. piętra. Strażacy nie zdążyli wtedy zareagować. Ostatni krok nastąpił 2 minuty od ich dojazdu.
Sport, Pasja i Życie Prywatne
Funkcjonariuszki niewątpliwie mają krzepę. Czy to za sprawą wrodzonych zdolności, czy czaru soku z gumijagód. Lubią sport i zawody.
Aktywność fizyczna jako element służby
St. str. Płotała upodobała sobie także zawody wodno-nurkowe, w których jako jedyna kobieta w tej kategorii nie ma sobie równych. Jeszcze większe wrażenie robią zawody FCC Poland, a niektóre strażaczki wyjeżdżają nawet do USA, żeby tam się sprawdzić. W 2008 r. odległy kontynent przyciągnął st. kpt. Agnieszkę Wojciechowską, również po praktyki w komendzie straży pożarnej w Yuma.
Łączenie obowiązków zawodowych z życiem rodzinnym
Z kobiecością ściśle wiąże się macierzyństwo i życie rodzinne. Dla wielu rozmówczyń nie ma rzeczy niemożliwych; te, które posiadają potomstwo, świetnie łączą oba światy, a pomagają w tym system zmianowy i podejście kierownictwa. A najbardziej wytrwałość i determinacja pań. Mają czas na rodzinę, relaks i „babskie sprawy”. Równowagę Agnieszka zachowuje dzięki rodzinie: mężowi i trojgu dzieciom. To oni dają jej dużo energii, a przede wszystkim miłość i ciepło. Kiedy wraca do domu po trudnych akcjach, ma tyle do zrobienia, że zapomina o tym, co się wydarzyło. I jest za to wdzięczna.
Przyszłość Kobiet w Straży Pożarnej
Decyzja o służbie i to, jak ktoś się sprawdza na stanowisku, nie są w 100% zdeterminowane przez płeć. Z różnic mogą wynikać pewne predyspozycje, słabości lub mocne strony. Bez dwóch zdań w straży liczą się siła, spryt, umiejętności techniczne, stalowe nerwy.
Przełamywanie stereotypów i rosnąca obecność
Coraz mniej też osób spoza straży dziwi się na widok kobiety, np. za kierownicą wozu gaśniczego. Pani Patrycja z uśmiechem wspomina chwile, gdy ktoś przypadkiem nazywa ją „panem”. Pewnego razu pani Wiola spotkała się w pracy z konsternacją, bo na kontrolę miał przyjechać „strażak”, a nie dziewczyna. Jej zdaniem brak kobiet w straży to stereotyp. Za przykład podaje warszawską komendę, gdzie są 43 funkcjonariuszki i osiem kobiet cywili.
Wsparcie i wzajemna motywacja
Ważne, żeby nie spalać energii na przekonywaniu innych, tylko kierunkować ją we właściwe miejsca - uważa st. str. Sylwia Matys. Coraz mniej też osób spoza straży dziwi się na widok kobiety, np. za kierownicą wozu gaśniczego. Pani Patrycja z uśmiechem wspomina chwile, gdy ktoś przypadkiem nazywa ją „panem”. Pewnego razu pani Wiola spotkała się w pracy z konsternacją, bo na kontrolę miał przyjechać „strażak”, a nie dziewczyna. Jej zdaniem brak kobiet w straży to stereotyp. Za przykład podaje warszawską komendę, gdzie są 43 funkcjonariuszki i osiem kobiet cywili. Wszystkie zgodnie stwierdzają, że warto być otwartą i mieć dystans do siebie, a w pracy liczy się zespołowość, sprawna komunikacja, dobra organizacja, a nie to, kto ile wyciska na klatę albo kto powinien nieść to czy tamto.
