Umundurowanie Strażaków i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych: Przewodnik

Straż Pożarna jest służbą mundurową, którą Polacy darzą największym zaufaniem. Wynika to między innymi z bezgranicznego poświęcenia, z jakim strażacy wykonują swoją pracę. To nie tylko gaszenie pożarów, ale również pomoc ludziom rannym w wypadkach samochodowych, wsparcie w trakcie powodzi, akcje ratunkowe przy zawalonych budynkach, a także poszukiwania osób zaginionych. Taka praca wymaga nieustannej gotowości, doskonalenia umiejętności i przede wszystkim sprzętu, który nie tylko wspomaga działania ratownicze, ale przede wszystkim odpowiednio chroni. Umundurowanie strażaka jest kluczowym elementem jego tożsamości i funkcjonalności, odróżniając strój używany podczas akcji od tego przeznaczonego na uroczystości. Zarówno strażacy Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) są zobowiązani do noszenia odpowiednich mundurów.

Rodzaje umundurowania strażackiego

Umundurowanie strażaka można podzielić na trzy główne rodzaje ubiorów, w zależności od przeznaczenia: umundurowanie bojowe, umundurowanie koszarowe oraz mundur wyjściowy (galowy).

Mundur wyjściowy (galowy)

Mundur wyjściowy, znany również jako galowy, jest przeznaczony do noszenia podczas różnorodnych uroczystości i oficjalnych wydarzeń, w których strażacy biorą udział. Mundury te mogą nieznacznie różnić się między OSP a PSP.

• Podstawowe elementy: Zazwyczaj składa się ze spodni i marynarki. W przypadku kobiet dopuszczalna jest spódnica zamiast spodni.
• Koszula: Niezbędnym elementem jest koszula, która również może różnić się detalami, takimi jak kolor guzików, w zależności od formacji (OSP/PSP).
• Dodatki: Do stroju galowego zalicza się również sweter służbowy, czapki (w tym kapelusze damskie), a także akcesoria takie jak sznury do munduru, identyfikatory imienne i sznury oznaczające stopnie.

Mundur koszarowy i służbowy

Strażacy znacznie częściej korzystają z munduru koszarowego i służbowego, które zapewniają komfort i bezpieczeństwo podczas codziennych obowiązków i działań. Ubranie koszarowe to strój stosowany zarówno w Państwowej, jak i Ochotniczej Straży Pożarnej. Używa się takiego ubrania do zbiórek, szkoleń, zawodów, a także podczas zabezpieczania lokalnych imprez i wydarzeń.

• Ubranie koszarowe: Składa się z kurtki, spodni z szelkami, czapeczki, kamizelki i bluzy. Zapewnia wygodę i swobodę ruchów, co jest istotne podczas długich godzin szkolenia. Dzięki zastosowaniu wytrzymałych materiałów strój jest odporny na uszkodzenia mechaniczne.
• Odzież służbowa: W trakcie pełnienia obowiązków zawodowych strażacy są ubrani w odzież służbową, składającą się z kompletnego munduru służbowego, swetra, koszuli, kurtki o długości 3/4, a także czapki, beretu lub kapelusza.

Należy zaznaczyć, że wymieniona odzież nie jest stosowana podczas akcji ratunkowych.

Specjalistyczna odzież ochronna i bielizna

Specjalistyczna odzież ochronna dla strażaka to tak naprawdę środki ochrony osobistej, gwarantujące bezpieczeństwo podczas udziału w akcjach alarmowych. Jest to kompletne ubranie specjalne, zapewniające maksymalną ochronę przed specyficznymi zagrożeniami, takimi jak rozprysk ciekłego żelaza czy łuk elektryczny.

• Ubranie specjalne: Składa się ze spodni oraz kurtki. W tej kategorii znajdują się również kurtki, kamizelki, kombinezony, t-shirty i polary. Ubranie jest wykonane z ognioodpornych materiałów, takich jak Nomex, które chronią strażaka przed wysoką temperaturą, płomieniami oraz niebezpiecznymi substancjami chemicznymi.
• Bielizna: Bezpieczeństwo strażaka podczas akcji wymaga stosowania specjalistycznej odzieży, w tym bielizny trudnopalnej, takiej jak trudnopalne skarpety, koszulki, szorty i kalesony.

Elementy uzupełniające i akcesoria

Niezwykle ważne dla bezpieczeństwa i funkcjonalności strażaka są również elementy uzupełniające, które stanowią integralną część wyposażenia:

• Nakrycia głowy: Hełmy bojowe i ochronne, czapki rogatywki, czapki typu dżokejka (dla kobiet), a w okresie zimowym czapki uszanki. Hełm strażacki musi spełniać szereg wymagań, zapewniając ochronę głowy przed uderzeniami, ekstremalnymi temperaturami oraz substancjami chemicznymi. Powinien być wyposażony w osłonę karku i twarzy, okulary ochronne, a także miejsce do zamocowania maski tlenowej czy latarki czołowej.
• Rękawice: Specjalistyczne rękawice chroniące przed wysokimi temperaturami i urazami. Wykonane są z wytrzymałych, ognioodpornych materiałów.
• Obuwie: Specjalistyczne buty strażackie zapewniające stabilność i ochronę stóp przed ostrymi przedmiotami, ekstremalnymi temperaturami oraz substancjami chemicznymi.
• Ekwipunek osobisty: Obejmuje pas bojowy, zatrzaśnik, toporek strażacki, latarkę, maskę do aparatu powietrznego, opatrunek osobisty oraz worek brezentowy.
• Kominiarka: Niepalna kominiarka.

Odznaczenia, medale i odznaki

Strażacy, zarówno PSP, jak i OSP, mogą być uhonorowani za swoją służbę różnymi odznaczeniami, medalami i odznakami. Ich noszenie podlega ścisłym regulacjom.

• Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa": Występuje w trzech klasach (złoty, srebrny, brązowy) i jest nadawany za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej.
• Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza: Przyznawany za zasługi dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP i Ochotniczych Straży Pożarnych.
• "Złoty Znak Związku": Nadawany za długoletnią aktywną działalność w OSP lub Związku OSP RP.
• Odznaka "Strażak Wzorowy": Wyróżnienie dla członków OSP za wzorową działalność i zaangażowanie.
• Odznaka "Młodzieżowa Drużyna OSP": Dla członków młodzieżowych drużyn pożarniczych.
• "Odznaka za wysługę lat": Noszona na prawej górnej klapie kieszeni munduru.

Zasady noszenia odznaczeń i baretek

Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach o określonej długości. W przypadku braku obowiązku noszenia pełnych odznaczeń, nosi się ich baretki, wykonane ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia. Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego i galowego, nad lewą kieszenią, z zachowaniem określonego porządku i zasad układania. Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po polskich.

Umundurowanie w Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP)

Jednostki OSP posiadają szczegółowe regulaminy dotyczące umundurowania, dostosowane do różnych okazji i pór roku.

Ubiór galowy w jednostkach OSP

Kompletny mundur galowy w jednostkach OSP jest starannie skomponowany i obejmuje:

• Mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski i damski).
• Koszula biała z długim rękawem.
• Czapka rogatywka (dla mężczyzn) lub czapka typu "dżokejka" (dla kobiet), obie w kolorze ciemnogranatowym.
• Czarne obuwie.
• Sznur galowy w kolorze srebrnym, przeplatany niebieską nitką.
• Wyposażenie uzupełniające: czarny krawat, czarne skarpety (mężczyźni) lub beżowe rajstopy (kobiety).

Ubiór galowy ze sznurem galowym noszony jest podczas świąt państwowych, Dnia Strażaka, uroczystości wręczenia sztandarów, orderów, otwarcia strażnic oraz podczas składania wieńców. Ubiór galowy z baretkami stosuje się podczas uroczystych przedstawień lub innych ważnych uroczystości na polecenie prezesa lub naczelnika OSP.

Ubiór wyjściowy w jednostkach OSP

Ubiór wyjściowy OSP obejmuje:

• Mundur w kolorze ciemnogranatowym (męski i damski).
• Koszula biała z długim rękawem.
• Czapka rogatywka (dla mężczyzn) lub czapka typu "dżokejka" (dla kobiet), obie w kolorze ciemnogranatowym.
• Czarne obuwie.
• Kurtka 3/4 z odpinaną podpinką w kolorze czarnym.
• Wyposażenie uzupełniające: czarny krawat, czarne skarpety (mężczyźni) lub beżowe rajstopy (kobiety).

Ubiór wyjściowy z baretkami nosi się podczas posiedzeń władz statutowych OSP i oddziałów ZOSP RP, a także podczas oficjalnych spotkań i imprez w charakterze przedstawiciela OSP.

Ubiór letni w jednostkach OSP

W okresie letnim (od 1 maja do 30 września), przy temperaturze powyżej 20°C, stosuje się ubiór letni OSP:

• Koszula letnia w kolorze białym z krótkim rękawem.
• Spodnie (lub spódnica) w kolorze ciemnogranatowym.
• Czapka rogatywka (dla mężczyzn) lub czapka typu "dżokejka" (dla kobiet), obie w kolorze ciemnogranatowym.
• Czarne obuwie.
• Wyposażenie uzupełniające: czarny krawat, czarne skarpety (mężczyźni) lub beżowe rajstopy (kobiety), sznur galowy (srebrny z niebieską nitką), naramienniki w kolorze ciemnogranatowym.

Ubiór letni nosi się podczas imprez i spotkań w charakterze przedstawiciela OSP, zawodów sportowo-pożarniczych, koncertów orkiestr OSP, a także podczas posiedzeń władz statutowych.

Ubiór ochronny strażaka OSP

Ubranie ochronne i specjalne jest niezbędne podczas działań ratowniczo-gaśniczych, ćwiczeń i sprawdzianów wyszkolenia bojowego. Obejmuje ono:

• Ubranie ochronne dwuczęściowe.
• Ubranie specjalne popularne dwuczęściowe.
• Ubranie koszarowe.
• Rękawice i kominiarka (niepalne).
• Buty specjalne.
• Hełm.

W przypadku braku konieczności użycia specjalistycznej odzieży ochronnej, dopuszcza się noszenie ubrań typu "moro" lub koszarowego. O rodzaju użytej odzieży decyduje kierujący akcją.

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) - Pierwsze Kroki w Straży

Wstąpienie do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP) to nie tylko pierwszy krok w stronę kariery strażaka. To także czas wzmacniania charakteru, w którym młodzież uczy się odpowiedzialności, współpracy i niesienia pomocy drugiemu człowiekowi. Szalenie ważnym elementem ich przygotowania do tej drogi jest odpowiednio dobrany sprzęt i strój. Młodzież należąca do MDP traktuje swoje obowiązki z pełnym zaangażowaniem, a ich ubiór niewiele różni się od tego, co noszą druhowie z OSP czy strażacy z PSP.

Ubiór Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) OSP

Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze posiadają swój specyficzny ubiór, który obejmuje:

• Koszula w kolorze czerwonym.
• Szorty lub spodnie w kolorze czarnym.
• Bluza w kolorze czarnym.
• Spódnica w kolorze czarnym (dla dziewcząt).
• Czarne obuwie sportowe.
• Białe podkolanówki.
• Czarny krawat.

Mundur MDP nosi się podczas oficjalnych spotkań, uroczystości strażackich, religijnych i świeckich, apeli, wart oraz zbiórek MDP. Dopuszcza się stosowanie poprzedniego wzoru mundurków MDP do czasu ich zużycia.

Ubranie koszarowe MDP

Ubranie koszarowe jest jednym z najważniejszych elementów ubioru dla MDP. Używa się go do zbiórek, ćwiczeń czy działań pomocniczych. Zestawy, które są oferowane, składają się zwykle ze spodni i kurtki - w odcieniu piaskowym lub czarnym. Materiały użyte do produkcji charakteryzują się wysoką wytrzymałością oraz odpornością na ścieranie, uszkodzenia i zużycie. Zapewniają również komfort noszenia i są przyjazne dla skóry.

Ubranie treningowe MDP

Kolejnym bardzo ważnym elementem jest ubranie treningowe - przystosowane do intensywnego wysiłku fizycznego. Strój jest często wykonany z materiału, który posiada właściwości odprowadzające wilgoć, np. AEROREADY.

Obuwie specjalistyczne i pas MDP

Istotne jest również obuwie specjalistyczne i pas. Na zawody pożarnicze warto wybrać się ze specjalnymi butami, np. marki ZEPHYR, które są przeznaczone na tego typu okazje. Naturalna skóra licowa (oprócz obszaru kostki wykonanego z cordury) zapewnia wentylację i wytrzymałość, a także wodoodporność, olejoodporność oraz oddychalność (dzięki membranie Free-Tex). Specjalny pas dla MDP jest dopełnieniem całego stroju, często wykonany z grubej i naturalnej skóry.

Nakrycia głowy i koszulki MDP

Nie można zapomnieć również o czapce - latem członkowie MDP sięgają po wygodne wersje z daszkiem, na przykład ze wzorem strażackiego wozu lub z napisem MDP. Kolejnym równie ważnym elementem jest koszulka - wygodna, komfortowa i chętnie wybierana na cieplejsze dni. W szafie członka MDP nie może jej zabraknąć.

Bluzy i hełmy MDP

Nie może także zabraknąć wygodnych ubrań na nieco chłodniejsze dni, dlatego dla członków MDP tworzone są również bluzy - często w czerwonym odcieniu. Tworzone są z mieszanki 65% bawełny i 35% poliestru, co zapewnia wysoką wytrzymałość, oddychalność i komfort użytkowania. Bardzo ważne są także hełmy - często wykonane na wzór profesjonalnych wersji strażackich. Przykładem takiego produktu jest Rosenbauer Heros Titan.

Sprzęt uzupełniający dla MDP

Pamiętajmy jednak, że ubiór to nie wszystko. Bardzo istotne są noszaki do węży - przydają się w szczególności przy zawodach sportowo-pożarniczych. Wykonane ze stali, ułatwiają przenoszenie sprzętu podczas ćwiczeń. Ważne są również hydronetki - najczęściej spotykane w wersji metalowej. Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze stosują tego rodzaju sprzęt podczas ćwiczeń bojowych. Prądownice z kolei pozwalają na sterowanie strumieniem wody. Nie można również zapomnieć o zestawach oznaczeń na zawody strażackie i oznaczeniach funkcyjnych - są to równie ważne elementy.

Znaczenie profesjonalnego sprzętu i ubioru dla MDP

Można by zapytać - po co młodzieży tak profesjonalny sprzęt i strój, skoro nie uczestniczy w realnych akcjach ratowniczych? Odpowiedź jest prosta: bez właściwego zaplecza nie ma właściwego zaangażowania. A z kolei profesjonalny sprzęt może pełnić funkcję motywacyjną. Kiedy młody druh dostaje własne ubranie z naszywką MDP, kiedy po raz pierwszy trzyma w rękach prądownicę - zaczyna czuć się częścią czegoś większego. To buduje dumę, szacunek do munduru i chęć doskonalenia się. Korzystanie ze sprzętu strażackiego w MDP niesie za sobą wiele korzyści. Dlatego też wyposażenie członków Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej w sprzęt strażacki to inwestycja w przyszłość ochrony przeciwpożarowej. Młodzież, która dziś trzyma w rękach hydronetkę czy prądownicę na zbiórce MDP, jutro może stanąć na czele akcji ratunkowej jako doświadczony druh z OSP albo strażak PSP.

Emblematy, naszywki i dystynkcje

Strażacy OSP noszą na mundurach różnorodne emblematy, naszywki i dystynkcje, które oznaczają pełnione funkcje, przynależność do specjalności lub stopień. Są one zazwyczaj haftowane srebrną lub czerwoną nitką na ciemnogranatowym lub czerwonym tle.

• Emblematy OSP: Haftowane na czapkach, pagonach, koszulach.
• Naszywki-oznaki specjalności: Umieszczane na rękawach mundurów, oznaczają funkcje takie jak kierowca, mechanik, łącznościowiec.
• Napisy "STRAŻ": Na odzieży ochronnej.
• Dystynkcje funkcji: Noszone na kołnierzach lub kieszeniach, odpowiadają pełnionej funkcji.
• Emblematy MDP: Haftowane na czerwonym lub czarnym tle.

Przepisy prawne i regulaminy

Noszenie umundurowania, odznaczeń i innych elementów stroju strażackiego jest ściśle regulowane przez przepisy prawne i wewnętrzne regulaminy OSP oraz PSP. Przestrzeganie tych zasad jest obowiązkiem każdego strażaka i świadczy o poszanowaniu formacji. W przypadku wątpliwości dotyczących doboru stroju lub jego elementów, należy zapoznać się z odpowiednim regulaminem lub skonsultować się z przełożonymi. Strażak Państwowej Straży Pożarnej na mocy ustawy jest obowiązany do noszenia w czasie służby umundurowania, środków ochrony indywidualnej i ekwipunku osobistego oraz oznak. Przedmioty te są prawnie zastrzeżone wyłącznie dla strażaka.

Nowe umundurowanie służbowe w PSP

W dniu 1 października 2021 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. poz 1795 z późn. zm.). Wprowadza ono do użytkowania w Państwowej Straży Pożarnej nowy typ umundurowania, tj. umundurowanie służbowe. Ubiór służbowy zastępuje dotychczas funkcjonujący rodzaj ubioru o tej samej nazwie, oraz tzw. odzież specjalną (ubrania dla kadry dowódczo-sztabowej oraz ubranie koszarowe). Nowe umundurowanie służbowe bazuje na koncepcjach wypracowanych przez inne służby mundurowe, opracowanych na bazie wojskowego munduru polowego wz. 2010. Duży nacisk położono na ergonomię nowego ubioru, co przejawia się w takich cechach jak kolor, zastosowany materiał i wzór.

Dokonano także systematyzacji oznak, dodając do obecnie funkcjonujących oznaki przynależności państwowej w formie emblematu z godłem Rzeczypospolitej Polskiej, który ma być umieszczany na umundurowaniu wyjściowym i reprezentacyjnym, oraz w formie naszywki z flagą Rzeczypospolitej Polskiej na umundurowaniu służbowym. Powyższe rozwiązania stosowane są w innych służbach mundurowych i Siłach Zbrojnych. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej zastrzega sobie prawo do modyfikacji treści zmieszczonej dokumentacji. Zachęcamy do zapoznania się z opracowaniem podsumowującym ankietę dotyczącą użytkowania ubrań specjalnych wykonanych zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 1795 z późn. zm.).

tags: #mundur #strazak #mlodzik