Ogień: Potęga Niszczycielska i Zmienna Natura
Ogień - dar godny bogów, żywioł, którego okiełznanie całkowicie odmieniło losy rodzaju ludzkiego. Jakże iluzoryczne okazało się jednak nad nim panowanie! Chociaż najpierw rozświetlał mroki jaskiń, ogrzewał, odstraszał dzikie bestie i pozwalał przygotować godziwą strawę, a później buzował w paleniskach wielkich machin przemysłowej rewolucji, to jednak ciągle przecież posiadał ową moc hipnotyczną, tajemną siłę, wreszcie coś na kształt własnej woli i świadomości działania.
Płonęły zatem systematycznie drewniane osady, ludne miasta, wsie, lasy i pola, nędzne lepianki, pałace, świątynie, gmachy publiczne i wszelkie wytwory rąk ludzkich. Przez wieki i tysiąclecia zapełniały się rozmaite kroniki, relacje, wspomnienia, a później wiadomości prasowe, radiowe i telewizyjne, wzmiankami i opisami szalejącego żywiołu, dając wyraz ludzkiej bezradności wobec dopustu, który często traktowano jako zasłużoną karę za grzechy. Z czasem przyszła pora na pogłębioną analizę, refleksje i wnioski. Czy jednak potrafiono wyciągnąć z tych doświadczeń właściwe nauki?
Katastrofalne Pożary Lasów w Historii
Podejmijmy próbę przypomnienia pożarów, które wstrząsnęły światem, które uznano za największe lub najbardziej tragiczne w dziejach, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które dotknęły obszary leśne, charakteryzując się ogromną skalą zniszczeń i znacznym wpływem na środowisko oraz życie ludzkie.
Rosja - Pożary Tajgi Syberyjskiej (2003)
Podczas niezwykle upalnego lata w 2003 r. w Rosji spłonął teren o powierzchni 55 mln akrów, czyli 22 mln hektarów. Seria niszczycielskich pożarów spaliła lasy i zniszczyła ziemię na obszarach tajgi wschodniej. Pożary rozprzestrzeniły się na Syberię, rosyjski Daleki Wschód (na wschodzie azjatyckiej części Rosji), północne Chiny i północną Mongolię. Dym dotarł do Kioto i tysiące kilometrów dalej. Powodem wybuchu rozległego pożaru było połączenie skrajnie suchych warunków z nadmierną eksploatacją ziem i intensywnym rolnictwem, praktykowanym od kilkudziesięciu lat. Emisje, które powstały w wyniku pożaru, były tak gigantyczne, że ich skutki są widoczne nawet po 9 latach. Naukowcy oceniają, że w wyniku rozległych płomieni zubożała warstwa ozonowa.
Australia - Pożary Bush (2019 i 2020)
Tragiczne pożary w Australii zniszczyły ponad 42 mln akrów terenów, czyli prawie 17 mln hektarów. Zdjęcia z płonących lasów obiegły cały świat. Pożary miały katastrofalny wpływ na lokalne ekosystemy. Zginęły ponad 3 miliardy zwierząt, w tym najbardziej charakterystyczne gatunki występujące w Australii, jak koala (zginęło 61 tys. tych zwierząt) i kangur. Pożary nawiedziły Nową Południową Walię i Queensland w południowo-wschodniej Australii.
2019 i 2020 rok były jednymi z najbardziej suchych i najgorętszych lat w historii Australii. Dane opublikowane przez klimatologów pokazują, że średnia temperatura w Australii w 2019 r. była o 1,52°C wyższa od dotychczasowej średniej. 2019 rok był tym samym najcieplejszym rokiem od czasu rozpoczęcia monitoringu w 1910 r. Z kolei opady deszczu były o 40% niższe niż średnia z 1900 roku.
Australia - Pożary "Black Friday" (1939)
„Black Friday”, czyli Czarny Piątek w styczniu 1939 r., przeszedł do historii jako punkt kulminacyjny długotrwałych susz. Spaliło się ponad 2 mln hektarów terenów w stanie Wiktoria. Wysokie temperatury i silne wiatry pogłębiły problem suszy, a pożar rozniósł się, zabijając ok. 70 osób i niszcząc setki gospodarstw domowych. Pożary objęły ponad trzy czwarte obszaru stanu. Black Friday to jeden z trzech największych pożarów, jakie odnotowano w Australii. 13 stycznia 1939 r. temperatury osiągnęły 44,7℃ w Melbourne i 47,2℃ w Mildurze na północnym zachodzie. Popiół z pożaru pojawił się aż w Nowej Zelandii.
Boliwia - Pożary Lasów (2010)
Pożary lasów w Boliwii (Ameryka Południowa) zniszczyły prawie 4 mln akrów terenów (1,6 mln hektarów). W sumie zarejestrowano aż 34 tys. ognisk na obszarze 2,6 mln. Gęsty dym spowodował wstrzymanie wielu lotów, zamknięto 23 regionalne lotniska, a w kraju ogłoszono stan wyjątkowy. Do pożarów przyczynili się rolnicy, którzy wypalali trawy. Ekstremalna susza panująca w tym czasie w kraju wzmocniła tragiczny efekt.
Kanada - Pożary Lasów (2014)
W 2014 r. na terytoriach północno-zachodnich Kanady spaliło się ponad 8,5 mln akrów ziemi (3,5 mln hektarów). W północnej Kanadzie wybuchło ponad 150 oddzielnych pożarów. Uważa się, że 13 z nich zostało spowodowanych przez ludzi. Szkodliwy dym był widoczny w USA, ale też w odległych krajach, jak Portugalia. Działania strażaków oszacowano na kwotę 44,4 mln dolarów.
Kanada - Wielki Pożar (1919) i "Fire 19" (1950)
Pomimo tego, że pożar miał miejsce ponad sto lat temu, Wielki Pożar z 1919 r. jest opisywany jako jeden z największych i najbardziej niszczycielskich pożarów w historii. Na początku maja liczne pożary przetoczyły się przez las borealny kanadyjskich prowincji Alberta i Saskatchewan. Sucha pora oraz porywisty wiatr roznieciły pożar ściętego drewna. Ogień był niezwykle trudny do opanowania, zniszczył 2 mln hektarów lasu, zabił setki zwierząt i ok. 11 osób.
Kanadyjski pożar z 1950 r. określa się mianem "Fire 19". Przeszedł on do historii jako jeden z największych zarejestrowanych pożarów w historii Ameryki Północnej. Spaliło się ponad 1,7 mln hektarów ziemi. Gęsta chmura dymu przesłaniała Słońce przez 7 dni.
Alaska - Pożary (2004)
Pożary, które roznieciły się na Alasce w 2004 r. spaliły największy obszar ziemi w historii tego stanu. Ponad 2,6 mln hektarów terenu spłonęło w wyniku wybuchu 701 pożarów. 215 z nich zostało zapoczątkowanych przez uderzenie pioruna, a pozostałe 426 zostały zainicjowane przez ludzi. Lato 2004 było wyjątkowo ciepłe i wilgotne w porównaniu z typowym klimatem panującym na Alasce. Suchy sierpień pogłębił ryzyko występowania pożarów.
Chiny i Rosja - Pożar "Black Dragon" (1987)
Pożar na terenie Chin i Rosji przeszedł do historii jako "Black Dragon Fire". Był to najbardziej śmiertelnym pożar lasu w Chińskiej Republice Ludowej. Ogień wybuchł w prefekturze Daxing'anling w Heilongjiang 6 maja 1987 r. i rozprzestrzenił się na Związek Radziecki. Pożar trwał prawie miesiąc i został ugaszony ostatecznie w czerwcu. Objął 10 tys. km². W pożarze zginęło ponad 200 osób, 260 zostało rannych, a bez dachu nad głową pozostało 50 tys. mieszkańców.
