Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) to złożony system, który ma na celu zapewnienie skutecznej ochrony przeciwpożarowej i ratowniczej. Włączenie do niego jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest procesem, który wymaga spełnienia określonych warunków i procedur. Jednym z kluczowych aspektów funkcjonowania jednostek OSP, zwłaszcza tych włączonych do KSRG, jest zapewnienie ciągłej gotowości do działań ratowniczych, co często wiąże się z koniecznością organizacji dyżurów.
Wymagania dotyczące włączenia jednostki OSP do KSRG
Podstawowym dokumentem regulującym zasady włączania jednostek OSP do KSRG było Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2014 r. w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Rozporządzenie to określało kryteria, które musiała spełnić jednostka, aby mogła zostać włączona do systemu.
Kluczowe wymagania obejmowały między innymi wyposażenie techniczne, wyszkolenie kadry oraz posiadanie urządzeń łączności w sieci radiowej systemu na potrzeby działań ratowniczych. Wymagane było również posiadanie co najmniej 4 kompletów specjalistycznego wyposażenia.
Jednostki niespełniające powyższych wymagań nie były automatycznie dyskwalifikowane. OSP, której działalność miała zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie działań ratowniczych, mogła zostać włączona do KSRG nawet przy niespełnieniu niektórych standardowych kryteriów.
Procedura włączania jednostki OSP do KSRG
Proces włączania jednostki OSP do KSRG jest formalny i wymaga zawarcia porozumienia między właściwym miejscowo Komendantem Powiatowym/Miejskim Państwowej Straży Pożarnej (PSP), podmiotem tworzącym jednostkę (np. gmina) oraz samą jednostką OSP. Po zawarciu porozumienia, Komendant Powiatowy/Miejski PSP przedstawia właściwemu Komendantowi Wojewódzkiemu PSP wniosek o włączenie jednostki do KSRG wraz z uzasadnieniem.
Szczegółowy sposób i tok postępowania w przypadku otrzymania przez Komendanta Głównego PSP wniosku od Komendanta Wojewódzkiego PSP o włączenie jednostki OSP do KSRG określa procedura P-23.
W przypadku, gdy w powiecie funkcjonują już trzy lub więcej jednostek OSP włączonych do KSRG, kolejna jednostka może być włączona tylko wtedy, gdy jej działalność ma zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie działań ratowniczych. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy występuje się o włączenie kolejnej jednostki OSP z jednoczesnym wnioskiem o wyłączenie już funkcjonującej w systemie jednostki, której przynależność stała się z różnych względów niecelowa.
Wyjątki dotyczące wyposażenia
Wyjątek od wymogu posiadania co najmniej 4 kompletów wyposażenia dotyczy włączenia jednostki OSP przewidzianej do prowadzenia specjalistycznych działań ratowniczych. W takim przypadku OSP może być włączona do KSRG niezależnie od liczby innych jednostek OSP już funkcjonujących w KSRG w danej gminie.
Kwestia dyżurów w jednostkach OSP
Temat dyżurów w Ochotniczych Strażach Pożarnych, zwłaszcza w kontekście KSRG, budzi wiele dyskusji i wątpliwości. Głównym celem organizacji dyżurów jest zapewnienie ciągłej gotowości jednostki do wyjazdu, czyli zapewnienie mobilności 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu.
Argumenty za dyżurami
Wprowadzenie grafiku dyżurów kierowców, dowódców i strażaków jest postrzegane przez wielu jako niezbędne do uczciwego utrzymania mobilności jednostki. Zwolennicy tej formy organizacji podkreślają, że samodyscyplina i wzajemne dogadywanie się strażaków nie zawsze wystarcza do zapewnienia stałej gotowości.
- Rodzina i życie prywatne: Strażak, mimo swojego zaangażowania, jest przede wszystkim człowiekiem i ma obowiązki rodzinne. Dyżury pozwalają na zaplanowanie życia prywatnego, np. wyjścia z domu z dzieckiem czy możliwość wypicia lampki wina z okazji rocznicy ślubu, jednocześnie zapewniając, że w razie alarmu ktoś inny zastąpi strażaka.
- Praca zmianowa: Nawet jeśli w jednostce jest kilku kierowców pracujących na różne zmiany, problem nie znika. Każdy strażak ma swoje potrzeby i od czasu do czasu musi wyjść z domu. W przypadku kierowcy będącego jedynym dostępnym, musi on dogadać się z innymi, co w praktyce sprowadza się do zorganizowanych dyżurów.
- Uniknięcie problemów prawnych: Formalne ustalenie grafiku dyżurów, choć może budzić obawy o potencjalne problemy prawne w przypadku niewyjazdu dyżurującego strażaka, jest często postrzegane jako konieczność. W kontekście wyroku sądu w sprawie wyjazdu nietrzeźwego kierowcy OSP do pożaru, niektórzy sugerują, aby listy dyżurów były wewnętrzne i nieformalizowane w statutach czy regulaminach, aby uniknąć potencjalnych roszczeń.
Propozycje organizacji dyżurów
Wielu strażaków zastanawia się nad różnymi formami organizacji dyżurów. Jedną z propozycji jest wprowadzenie dyżurów domowych na zasadach dobrowolności. Pomysł zakłada umieszczenie w remizie tablicy z kalendarzem, na której każdy strażak mógłby zadeklarować swoją dostępność w danym dniu, zaznaczając to np. kolorowym zakreślaczem. W przypadku pojawienia się nieprzewidzianych okoliczności, strażak powinien znaleźć zastępcę.
Inną propozycją jest informowanie dyspozytora PSP lub CPR o niedyspozycyjności strażaka dyżurnego i braku zastępcy, co pozwoli dyspozytorowi na świadomość sytuacji i ewentualne skierowanie pomocy z innej jednostki. Podkreśla się, że lepsza jest "gorzka prawda" o stanie dyspozycyjności jednostki.
Niektórzy sugerują, że dyżury powinny być uzależnione od liczby wyjazdów jednostki oraz pory roku lub dnia. Jednostka z niewielką liczbą wyjazdów może mieć problem z uzasadnieniem konieczności dyżurów, podczas gdy jednostka z dużą liczbą interwencji powinna mieć zapewnionych ludzi na dyżurach, nawet w remizie.
Kurs podstawowy strażaków OSP Egzamin 4.06.2023
Doświadczenia innych jednostek
W wielu jednostkach OSP dyżury są już praktykowane z różnym skutkiem:
- Niektóre jednostki, nawet bez formalnych dyżurów, mogą liczyć na szybkie przybycie strażaków na alarm dzięki dobrej organizacji i zaangażowaniu członków.
- W jednostkach włączonych do KSRG, gdzie często funkcjonują dyżury kierowców, prowadzone są bieżące prace gospodarcze i porządkowe wokół remizy, a także sprawdzana jest łączność. Kierowcy zgłaszają ewentualne wyjazdy służbowe lub prywatne, starając się zapewnić zastępstwo.
- W niektórych jednostkach dyżury obejmują tylko kierowców, z rozważeniem wprowadzenia dyżurów dla dowódców, ponieważ nie każdy strażak nadaje się do pełnienia funkcji dowódczych.
- Istnieją jednostki, w których mimo braku formalnych dyżurów, w przypadku zagrożenia (np. burzy) w remizie zawsze jest obsada, co jest natychmiast zgłaszane do PSP.
- W małych wsiach, gdzie większość mieszkańców zna się i jest blisko remizy, problem dyżurów może być mniej palący, ponieważ na alarm zawsze zbierze się odpowiednia liczba osób.
Wyzwania i ograniczenia
Wprowadzenie dyżurów domowych napotyka na pewne trudności. Głównym problemem jest ułożenie grafiku uwzględniającego różne odległości, na jakie mieszkają strażacy od remizy. Układanie takiego grafiku może być czasochłonne dla naczelnika jednostki.
Kwestia formalizacji dyżurów budzi wątpliwości prawne. Ochotnicza straż pożarna jest z natury dobrowolna, co oznacza, że nie można nikogo przymusić do pełnienia dyżuru. Zarząd OSP nie może nic zrobić, jeśli członkowie nie wyrażają zgody na dyżury.
W przypadku jednostek OSP, które nie są włączone do KSRG, lub znajdują się w bliskiej odległości od Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG) PSP, sens utrzymywania dyżurów w remizie może być dyskusyjny. W takich sytuacjach JRG często przyjeżdża jako pierwsza.
Wprowadzenie etatów w OSP, nawet w minimalnym zakresie, wiąże się ze znacznymi kosztami dla budżetu samorządu. Dlatego marzenia o profesjonalizacji (uzawodowieniu) jednostek OSP są trudne do spełnienia dla większości gmin.
Niemniej jednak, w dobie kryzysu na strażaków OSP, powoli wprowadza się dyżury, często polegające na stacjonowaniu w jednostce przynajmniej jednego kierowcy. Brak jest jednak ujednoliconego sposobu organizacji dyżurów, a wiele zależy od lokalnych ustaleń i możliwości finansowych gminy.