Remizy Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) stanowią niezwykle istotny element infrastruktury społecznej, zwłaszcza na terenach wiejskich. Pełnią one nie tylko kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pożarowego, ale również są przestrzenią aktywizacji i integracji lokalnych społeczności. Inkluzywny charakter w połączeniu z ciągłością istnienia instytucji OSP powoduje jej silne zakorzenienie w społecznej świadomości. Sieć wspólnot, jaką na mapie Polski tworzą remizy, obrazuje fenomen tej organizacji oraz jej potencjał, który warto rozwijać.
Innowacyjny Projekt „Straż pożarna jako inkluzywny element przestrzeni”
Projekt „Straż pożarna jako inkluzywny element przestrzeni” otrzymał pierwszą nagrodę we wrocławskiej edycji konkursu Dyplom Roku SARP im. Zbyszka Zawistowskiego. Aleksandra Lisiak, autorka pracy magisterskiej, przygotowała ją pod kierunkiem promotora dr. inż. arch. Pawła Gruszczyńskiego.
Koncepcja i kontekst projektu
Opracowywany przez Aleksandrę teren został przez nią wybrany po przeanalizowaniu i nałożeniu na siebie dwóch map: terenów wartościowych ze względów przyrodniczo-krajobrazowych oraz mapy ukazującej gminy niewystarczająco zabezpieczone pod względem pożarowym (udostępnionej przez PSP). Według danych Eurostatu Polska jest jednym z najbardziej wiejskich krajów w Unii Europejskiej. Populacja wsi nad Wisłą rośnie, a aż 93% powierzchni kraju klasyfikuje się jako tereny wiejskie. Obszary te dotyka wiele problemów, z których najdotkliwsze są zmiany klimatu, m.in. susza. Ta prowadzi do zwiększonej liczby oraz wzmożonej siły pożarów, których skalę potęguje wypalanie łąk.
Rozbudowa sieci remiz i trasa turystyczna
Autorka założyła rozbudowę istniejącej sieci remiz strażackich w dwunastu wsiach otaczających park krajobrazowy. W każdej z tych miejscowości stanęłaby wieża, która stanowiłaby także punkt widokowy dla turystów. Mogłaby ona stać się początkiem nowej remizy lub impulsem dla rozszerzenia w tych miejscach funkcji społecznych. Sieć wież znalazłaby się na zaproponowanej przez studentkę trasie turystycznej dookoła parku, scalając go na nowo. Byłaby to pętla o długości 62,8 km, możliwa do pokonania przez rowerzystę w ciągu 3,5 godziny. Jej fragment biegłby wzdłuż koryta Odry.
Szczegółowe opracowanie: Remiza w Połęcku
Projekt skupia się na jednej rozbudowanej jednostce we wsi Połęcko. Miejscowość tę autorka wybrała ze względu na strategiczną lokalizację tuż obok Odry, najliczniejszą drużynę pożarniczą, spore niedobory lokalowe OSP oraz brak potrzebnych funkcji usługowych i kulturalnych we wsi. W krajobrazie, projektowany budynek wyróżnia wieża umieszczona na skrzyżowaniu dróg. Szanując kontekst, plan budynku bazuje na schemacie zabudowy zagrodowej. Założenie składa się z dwóch oddzielnych placów: publicznego i strażackiego.
- Wokół placu publicznego zlokalizowano funkcje społeczne, takie jak: sala wiejska, restauracja, toalety publiczne, sale orkiestry oraz Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. Dziedziniec jest miejscem różnych aktywności społecznych, w tym targowiska, dożynek, koncertów czy teatru wiejskiego.
- Plac strażacki natomiast pełni funkcję przestrzeni manewrowej, ale również miejsca ćwiczeń czy uroczystości strażackich. Wokół niego rozlokowano budynek techniczno-magazynowy, sale wykorzystywane przez strażaków, pokoje sypialne oraz siłownię.
Dwustronnie obsługiwany garaż, znajdujący się w centrum założenia, łączy obydwa place. Klamrą zamykającą projekt jest założenie budowy mostu. Jego istnienie ułatwia funkcjonowanie OSP i mieszkańców oraz łączy brzegi Odry, skłaniając do większej integracji ludności regionu.
Zrównoważone rozwiązania i aspekty ekonomiczne
Aleksandra Lisiak uwzględniła także kwestie finansowania obiektu. Zminimalizowała wydatki na utrzymanie remizy, planując wykorzystanie energii odnawialnej. Zaproponowała pływakowe turbiny prądotwórcze na rzece, panele fotowoltaiczne i kolektory słoneczne na dachu garażu. Obiekt podzieliła też na niezależne strefy, co pozwoliłoby na ogrzewanie tylko tych części budynku, które w danym okresie byłyby używane. Do zmniejszenia kosztów przyczynia się także odpowiednie doświetlenie światłem naturalnym. Funkcje zaproponowane w remizie pozwoliłyby także OSP na pozyskiwanie dodatkowych środków.
Koszty budowy zostałyby ograniczone dzięki wykorzystaniu w nadziemnej części budynku technologii ziemi ubijanej, pozyskanej z wykopów. Ta prosta metoda pozwala na wspólnotowe wzniesienie obiektu przez lokalną społeczność. Ziemia to materiał ekologiczny i przyjazny środowisku, który dodatkowo tworzy dobry klimat wewnątrz budynku, dzięki naturalnemu pochłanianiu i oddawaniu wilgoci. Przygotowując pracę, młoda architektka przeprowadziła szereg wywiadów ze strażakami jednostek OSP z województw lubuskiego i wielkopolskiego.
Wpływ na społeczność i regionalny rozwój
Projekt „Straż pożarna jako inkluzywny element przestrzeni” spaja okolicę. Rozbudowana, spójna formalnie sieć strażnic tworzy czytelną granicę atrakcyjnego turystycznie parku krajobrazowego, chronionego przez współpracujące ze sobą jednostki OSP. Rozbudowana i skierowana do wszystkich oferta społeczno-kulturalna integruje mieszkańców w poszczególnych miejscowościach. Projekt jest próbą przywrócenia prestiżu ochotniczej służbie ratowniczej oraz uwypukleniem roli, jaką spełniają poprzez swoją posługę.
Wybrane Realizacje Projektów Remiz OSP
Remiza OSP w Rokietnicy (2018)
Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Rokietnicy, zlokalizowana przy ul. Węgrowskiej, powstała w 2018 roku. Inwestorem był Rokietnicki Ośrodek Sportu sp. z o.o. Parterowy obiekt podzielono funkcjonalnie i wizualnie zgodnie z podstawowymi elementami programu użytkowego.
Od strony wjazdu na teren działki i placu manewrowego, najwyższa bryła budynku mieści garaż wozów bojowych z magazynem i warsztatem podręcznym. Sąsiednia frontowa część budynku przeznaczona jest na mniejszy garaż jednostki pogotowia ratunkowego, pomieszczenie odpoczynku z częścią administracyjną, archiwum oraz pomieszczenie socjalne. Kolejny, niższy fragment budynku mieści szatnie, magazyny sprzętu i środków ochrony indywidualnej, pralnię, a także pomieszczenia warsztatowe i techniczne.
Budynek remizy zapewnia realizację podstawowych funkcji operacyjnych i logistycznych OSP, takich jak:
- Stacjonowanie pojazdów i sprzętu do działań ratowniczych.
- Magazynowanie, konserwację oraz naprawę sprzętu ochrony indywidualnej i środków gaśniczych.
- Zdalne przyjmowanie zgłoszeń i alarmowania członków OSP o zdarzeniach.
- Zapewnienie niezbędnego zaplecza socjalno-sanitarnego i administracyjno-biurowego.
Dodatkowo, przestronna sala wielofunkcyjna umożliwia organizację szkoleń dla członków OSP, jak również innych wydarzeń o charakterze edukacyjno-oświatowym, kulturalnym i społecznym.
Budowa Remizy OSP w Węgrach (Gmina Żórawina)
Projekt budowy nowoczesnego budynku remizy Ochotniczej Straży Pożarnej wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną i zagospodarowaniem terenu w miejscowości Węgry (gm. Żórawina), na działce nr ewid. 271/9, AM-1, obr. Węgry, powstał w odpowiedzi na potrzeby rozwijającej się gminy Żórawina, gdzie dotychczasowa infrastruktura OSP nie spełniała współczesnych standardów. Głównym wyzwaniem była konieczność stworzenia obiektu spełniającego dwie funkcje - profesjonalnej bazy dla jednostki OSP oraz centrum spotkań dla lokalnej społeczności. Dodatkowym wyzwaniem były wymagania wynikające z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Kluczowe rozwiązania i aspekty wykonawcze
- Nadzór archeologiczny: Nad całością prac czuwał uprawniony archeolog, który prowadził stały nadzór, wykonał dokumentację i eksplorację obiektów archeologicznych. Pełna odpowiedzialność za współpracę z Dolnośląskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków została przejęta.
- Wieża strażacka: Wykonano wieżę strażacką w konstrukcji żelbetowej, bez stropów pośrednich i drabin - całość o wysokości ponad 11 metrów. Następnie zamontowano stalowe podesty i drabiny.
- Integracja systemów: Zapewniono pełną integrację i komunikację z sieciami alarmowymi PSP.
- Specjalistyczna podbudowa: Wykonano specjalny rodzaj podbudowy stabilizowanej cementem pod terenami utwardzonymi.
Realizacja i koordynacja projektu przez ECA DESIGN GW
Spółka ECA DESIGN GW Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu wykonała na zlecenie Gminy Żórawina prace budowlane związane z realizacją zadania pn. „Budowa remizy OSP w miejscowości Węgry”. Realizacja robót trwała od 6.02.2023 r. do 21.02.2024 r. Obiekt został przekazany Gminie zgodnie z harmonogramem, spełniając wszystkie wymogi techniczne i prawne. Średni czas realizacji podobnych obiektów przez mniej doświadczone firmy to 18-24 miesiące, co podkreśla efektywność wykonawcy.
Bezpieczeństwo, jakość i zarządzanie zmianami w projekcie
Jako generalny wykonawca, firma ECA DESIGN GW poniosła pełną odpowiedzialność za bezpieczeństwo i jakość realizacji. W projekcie w Węgrach wszystkie prace budowlane były objęte dedykowanym ubezpieczeniem od zdarzeń losowych, a dodatkowo ubezpieczenie OC chroniło gminę przed skutkami ewentualnych roszczeń osób trzecich. Na budowie nie odnotowano żadnych wypadków, a wszystkie 25 osób pracujących na obiekcie przeszło wymagane szkolenia. Gmina miała jeden punkt kontaktu - kierownika budowy, który do pomocy miał 2 osoby koordynujące projekt (specjalista ds. ofertowania, specjalista ds. księgowości). Postęp prac raportowano regularnie (cotygodniowe raporty), informowano o każdym istotnym etapie i konsultowano decyzje wymagające akceptacji inwestora. W przypadku modyfikacji, zmiany wprowadzano w sposób transparentny: informowano gminę, przedstawiano wpływ na harmonogram i budżet, uzyskiwano akceptację i dokumentowano wszystko zgodnie z wymogami prawa zamówień publicznych. Dzięki doświadczeniu w pracy z JST (Jednostkami Samorządu Terytorialnego) firma zapewniła przeprowadzenie zmian bez opóźnień i z zachowaniem pełnej zgodności z procedurami.
tags: #projekty #budynkow #urzytecnosci #oublicznej #remiza