Zawody strażaka i policjanta od zawsze budzą podziw i są marzeniem wielu. To profesje, które wymagają poświęcenia, odwagi i gotowości do niesienia pomocy innym, często z narażeniem własnego życia. Artykuł ten przybliży specyfikę obu służb, omówi możliwości łączenia ról oraz wyzwania, z jakimi mierzą się funkcjonariusze w codziennej pracy.
Podstawowe Zadania Służb Mundurowych
Charakterystyka Pracy Strażaka
Strażacy są niezwykle ważnym ogniwem w systemie bezpieczeństwa. Ich głównym zadaniem jest gaszenie pożarów. Jednak ich zakres obowiązków jest znacznie szerszy. Jak wskazuje tekst, strażacy "nie tylko gaszą pożary, ale także pomagają podczas powodzi, wypadków, usuwają gniazda os i szerszeni, ściągają z drzew nierozważne kotki."
Miejscem ich codziennej pracy, a zarazem bazą wypadową, jest Remiza strażacka. Do akcji wyjeżdżają specjalnie wyposażonymi wozami strażackimi. W przypadku zagrożenia życia lub zdrowia, kluczowe jest pamiętanie o numerach alarmowych. Ogólny numer alarmowy to 112, a do Straży Pożarnej można również dzwonić pod numer 998. Połączenia te są bezpłatne, ale korzystanie z nich jest zarezerwowane wyłącznie dla osób w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia - nie można ich wykorzystywać dla żartu. Ważne jest, aby zawsze się przedstawić i podać dokładny adres, aby policjant czy strażak wiedział, z kim rozmawia i gdzie trzeba pojechać, aby pomóc.
Charakterystyka Pracy Policjanta
Policja jest organem ochrony porządku prawnego najbardziej widocznym w życiu społeczeństwa. Jej podstawowym przeznaczeniem jest ochrona bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymywanie porządku publicznego. Do podstawowych zadań Policji zalicza się: ochronę życia i zdrowia ludzi oraz mienia, ochronę bezpieczeństwa i porządku publicznego, inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń, a także wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców.
Praca policjanta jest oparta na rocie złożonego ślubowania, której tekst brzmi: „Ja, obywatel Rzeczypospolitej Polskiej, świadom podejmowanych obowiązków Policjanta, ślubuję: służyć wiernie Narodowi, chronić ustanowiony Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej porządek prawny, strzec bezpieczeństwa Państwa i jego obywateli, nawet z narażeniem życia. Wykonując powierzone mi zadania, ślubuję pilnie przestrzegać prawa, dochować wierności konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej, przestrzegać dyscypliny służbowej oraz wykonywać rozkazy i polecenia przełożonych.” Z tekstu roty wynika zatem, że Policja jest formacją zawodową, w której działania wpisano obowiązek narażania życia [2].
Siedzibą policjantów jest Komisariat Policji, a do akcji wyjeżdżają radiowozami, również wyposażonymi w specjalny sprzęt. Numer alarmowy do Policji to 997, a ogólny numer alarmowy to 112.
Łączenie Służby: Policjant jako Strażak Ochotnik
Możliwość i Korzyści
Wielu funkcjonariuszy Policji, pomimo wymagającej służby, znajduje czas i chęć, aby angażować się w działalność Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Jest to działalność ochotnicza, wolontariat, a nie zarobkowa, co oznacza, że w wolnym czasie nie ma przeciwwskazań, by policjant był członkiem OSP. Jak zaznaczają sami strażacy ochotnicy, obecność wyszkolonego i zaangażowanego kolegi w OSP jest bardzo cenna.
Z punktu widzenia straży, połączenie tych ról przynosi wiele korzyści. "Myślę, że to tylko korzyść dla straży. Ze względu na charakter służby będziecie mieć strażaka, który będzie dostępny w godzinach porannych w dni w które nie będzie służył jako policjant, a to atut. Myślę, że łatwiej będzie wam się też z policją współpracowało." Stosunkowo często strażacy-ochotnicy przyjmują się do służby w policji. Zdarza się, że w jednej jednostce OSP służy kilku takich funkcjonariuszy, i "nic to nikomu nie przeszkadzało - nie występowali jednocześnie w dwóch osobach. Jeżeli działał jako strażak to nie jako policjant i na odwrót."
Potencjalne Wyzwania i Oczekiwania
Chociaż łączenie tych ról jest możliwe, wiąże się z pewnymi wyzwaniami. Najważniejsze jest pogodzenie się z faktem, "iż w czasie służby [policjant] nie będzie mógł uczestniczyć z wami w działaniach" OSP. Ponadto, mogą pojawić się nieformalne oczekiwania ze strony kolegów z OSP. "Z początku wszystko jest fajnie, ale gdy koledzy z jednostki uświadomią sobie, że mają obok siebie policjanta (który mimo wszystko aktualnie jest poza służbą), zaczną pojawiać się teksty: weź przegoń gapiów, weź idź go naprostuj, weź idź zrób z nim porządek, każ mu spier... stąd, weź idź powiedz co mają dalej robić (uczestnicy wypadku, kolizji przed przyjazdem patrolu (będącego na służbie) policji, idź postrasz go mandatem. 'Bo jesteś policjantem i możesz'." W takich sytuacjach należy pamiętać, że "Wasz kolega jest strażakiem-ochotnikiem. Podczas akcji zapomnijcie o tym, że jest policjantem."
Przykład z Praktyki: Starszy Sierżant Wiktor Rozpędowski
Doskonałym przykładem łączenia służby w Policji z pasją do straży pożarnej jest starszy sierżant Wiktor Rozpędowski. Na co dzień pełni on służbę w Wydziale Ruchu Drogowego Komendy Powiatowej Policji w Opocznie od 2018 roku, dbając o bezpieczeństwo na opoczyńskich drogach. Po służbie w Policji, zmienia mundur i niesie pomoc jako strażak Ochotniczej Straży Pożarnej w Kunicach, gdzie od czterech lat pełni funkcję naczelnika.
Jego jednostka OSP Kunice jest istotnym wsparciem dla jednostki Państwowej Straży Pożarnej w Opocznie. Wiedza i doświadczenie zdobyte w obu służbach pomagają mu sprawnie reagować w sytuacjach, kiedy potrzebna jest pomoc drugiemu człowiekowi. Dzięki jego inicjatywie oraz Prezesa OSP w Kunicach, w marcu 2022 roku powstała tam dziecięca drużyna pożarnicza, licząca aktualnie 24 pełnych zaangażowania dzieci w wieku od 3 do 11 lat. Mali druhowie trenują, robią pokazy, biorą udział w zawodach, a także angażują się w lokalne wydarzenia. Przy OSP Kunice działa również drużyna kobieca, której członkinią jest żona Wiktora Rozpędowskiego.
Proces rekrutacji do służby w Policji 2025
Współpraca Służb i Edukacja Społeczna
Działania Profilaktyczne i Spotkania z Młodzieżą
Współpraca między policją a ochotniczymi strażami pożarnymi często wykracza poza działania operacyjne, obejmując szeroko rozumianą profilaktykę i edukację społeczną, szczególnie wśród dzieci i młodzieży. Na przykład, 31 stycznia 2024 roku policjanci z opoczyńskiej komendy wzięli udział w spotkaniu z dziecięcą drużyną pożarniczą przy OSP w Kunicach, rozmawiając z małymi druhami o bezpiecznym spędzaniu ferii zimowych. Każdy z uczestników otrzymał od policjantów książeczkę edukacyjną, a dzieci przygotowały rysunki pokazujące służbę w Policji i zasady bezpieczeństwa zimą.
Podobne inicjatywy mają miejsce w innych regionach. W Komisariacie Policji w Czerwionce-Leszczynach policjantów odwiedziła Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza z Ochotniczej Straży Pożarnej. Młodzi strażacy mieli okazję poznać tajniki codziennej służby policjantów, dowiedzieć się o procesie rekrutacji, wyzwaniach zawodu, a także zobaczyć pracę przewodników psów służbowych i techników kryminalistyki, którzy prezentowali specjalistyczny sprzęt do zabezpieczania śladów.
W Sopocie policjanci i strażacy przez cały rok szkolny organizują spotkania dla uczniów klas pierwszych szkół podstawowych w ramach działań profilaktycznych pod nazwą „Uczę się bezpieczeństwa”. Rozmawiają o tym, jak zachować się w przypadku pożaru, gdy komuś dzieje się krzywda, i na jakie numery alarmowe należy dzwonić. Przypominają również podstawowe zasady bezpieczeństwa w domu i na ulicy, a mali goście mają okazję zobaczyć z bliska sprzęt strażacki i porozmawiać z mundurowymi.
Wyzwania i Stres w Służbie Policjanta
Służba w Policji, choć szczytna, jest również jednym z najbardziej stresujących zawodów. Obywatele często postrzegają Policję i jej służbę przez pryzmat tego, co pokazują media, mając wysokie oczekiwania, które nie zawsze odpowiadają realnym możliwościom funkcjonariuszy. Policja to obecnie jeden z największych polskich pracodawców; co roku o przyjęcie w jej szeregi stara się około 35 tysięcy kandydatów, ale na etat może liczyć tylko co siódmy z nich.
Główne Czynniki Stresogenne
W zawodzie policjanta stale występują silne napięcia emocjonalne. Obcowanie ze światem przestępczym, bezpośrednie zagrożenie fizyczne czy wręcz narażenie życia, a także poczucie niepewności towarzyszące ciągłym zmianom organizacyjnym oraz prawno-karne i dyscyplinarne konsekwencje błędu, są obciążeniami przekładającymi się na życie zawodowe oraz rodzinne [1]. Policjanci zazwyczaj żyją w ciągłej obawie przed fizycznym zagrożeniem i są często uczestnikami dramatycznych sytuacji, co staje się źródłem stresu, problemów rodzinnych i osobistych.
Kolejnym, istotnym problemem, często wręcz wysuwanym na pierwsze miejsce, są stosunki wewnątrz Policji, związane z samym systemem zarządzania oraz relacjami interpersonalnymi [1]. Negatywny wpływ na zadowolenie z pracy, według ankietowanych, ma brak potrzebnych do pracy środków, łatwość zastosowania wobec nich kary dyscyplinarnej, przeciążenie ilością obowiązków, niejasne zasady oceniania przez przełożonych oraz złe relacje z przełożonymi. Problemy środowiska zawodowego generowane są również przez nieprawidłowe relacje interpersonalne na płaszczyźnie przełożony - podwładny (48,6%).
Z badań wynika, że 92,3% ankietowanych uznaje pracę-służbę za stresującą. Funkcjonariusze dostrzegają negatywny wpływ stresu zawodowego na relacje i życie rodzinne (54,3%) - stres nasila konflikty domowe. Prawie połowa ankietowanych policjantów uważa, że nie można pogodzić życia osobistego z zawodowym tak, aby osiągnąć równowagę i satysfakcję [3].
Szczególnie stresującą sytuacją jest podejrzenie funkcjonariusza o niewłaściwe użycie broni palnej. Ustawa o Policji zobowiązuje funkcjonariusza do użycia broni w sposób wyrządzający najmniejszą szkodę osobie, przeciwko której występuje i użycie jej w ostateczności [2]. Te konieczne i słuszne zastrzeżenia mogą powodować strach policjanta przed konsekwencjami, zwłaszcza gdy broń jest użyta w obronie własnej.
Nawet zwykła interwencja może skończyć się tragicznie, a z takimi funkcjonariusze Policji spotykają się codziennie. Zagrożenie wynikające z narażenia na coraz częstsze akty przemocy jest zjawiskiem istotnym nie tylko z punktu widzenia socjologicznego, ale także psychologicznego. Duże poczucie zagrożenia może doprowadzić do błędów, niedociągnięć, a nawet przestępstw popełnianych podczas realizacji zadań służbowych, a także do tragicznych w skutkach oddziaływań na życie osobiste [4]. Słowna agresja funkcjonariuszy wobec obywateli, nadużywanie przemocy fizycznej oraz manifestowanie wobec nich podejrzliwości i wyższości jest jedną z przyczyn krytyki w sferze stosunków policji ze społeczeństwem.
Wpływ na Życie Osobiste i Zdrowie
Bezsenność i zaburzenia snu to powszechny problem, będący następstwem działania wielu odmiennych czynników, w tym specyfiki pracy. "57,4% policjantów przynajmniej raz w ciągu służby ma do czynienia ze zdarzeniami traumatycznymi, w tym 49,6% częściej niż jeden raz. Prawie 5 tys. pracujących ciągle policjantów cierpi na zaburzenia po stresie traumatycznym. Przystępują do codziennych obowiązków, mimo że należy ich uznać za osoby chore." Z badań wynika, że im większe odczuwalne zagrożenie, tym policjanci gorzej śpią. Dodatkowym czynnikiem jest praca zmianowa, która destabilizuje rytm okołodobowy, co może powodować zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu psychofizycznym i stać się poważnym problemem w regulacji snu [6]. 55,2% policjantów cierpi na zaburzenia snu, a w szczególności na niemożność zaśnięcia lub budzenie się w nocy. Zespół stresu pourazowego doświadczony podczas służby prowadzi do zaburzeń snu wśród policjantów.
Rola Przełożonego i Wsparcie
Dobra atmosfera pracy i dobre stosunki międzyludzkie mają podstawowy wpływ na warunki wykonywania obowiązków. Stwarzanie warunków do wykonywania zadań to cała sfera działań przełożonego, polegająca głównie na właściwej organizacji pracy, motywowaniu podwładnych, koordynacji i właściwym przydzielaniu zadań. Przełożony, który zna tę prawdę i posiada chociażby podstawowe umiejętności kierownicze, potrafi pobudzić drzemiące w funkcjonariuszach siły i zainspirować do działania. Czasami uścisk dłoni, głośna pochwała w szerszym gronie lub skierowanie na szkolenie będzie dla policjanta ważniejsze i więcej warte od nagrody pieniężnej, bo potrzebę uznania i akceptacji mają wszyscy. Jedną z cech, jakimi w mniemaniu każdego policjanta powinien się odznaczać dobry przełożony są sprawiedliwość i obiektywizm.
Niestety, 43,8% ankietowanych uważa, że w trudnych sytuacjach nie może liczyć na wsparcie swojego przełożonego. Pomoc ta nie musi być dosłowna; chodzi raczej o wspieranie i okazanie chęci pomocy i zrozumienia. Depresja policjanta i jego skłonności autodestrukcyjne muszą skłonić przełożonego - po konsultacji z lekarzem i stwierdzeniu zaburzeń psychicznych - do ewentualnego odebrania broni służbowej. Brak działania może skończyć się tragedią.
Niedoskonałości Prawne
Niestety, aktualne uregulowania prawne nie pozwalają policjantom na w pełni bezpieczne wykonywanie obowiązków służbowych, ponieważ są zbyt liberalne w stosunku do osób naruszających porządek prawny, w wielu przypadkach są mało precyzyjne, a ich konstrukcja niejednokrotnie pozwala na zbyt wiele możliwości interpretacyjnych. Słuszne byłoby zwrócenie uwagi na szkolenia kadry kierowniczej w zakresie podnoszenia umiejętności interpersonalnych, podczas których uczy się skutecznych sposobów porozumiewania się z innymi oraz konstruktywnych sposobów reagowania i rozwiązywania konfliktów.
Autor: mgr ANDRZEJ DZIEDZIC, Ekspert ds. bhp certyfikowany przez CIOP-PIB Biuro Doradczo-Usługowe BHP Dąbrowa Tarnowska.
Protesty Służb Mundurowych i Postulaty Związków Zawodowych
Geneza Niezadowolenia
Na policyjnych forach i grupach zaczyna wrzeć, narasta niezadowolenie ze względu na warunki pracy i płace, a także złość na reprezentujące funkcjonariuszy związki zawodowe. Głowy podnoszą również strażacy i funkcjonariusze Straży Granicznej, a "szykuje się protest". Głównym postulatem jest zwiększenie kwoty bazowej. Krajowa Sekcja Funkcjonariuszy i Pracowników Policji NSZZ "Solidarność" oczekuje wzrostu aż o 20%. Zasadniczych żądań jest dziewięć, obejmujących m.in. wypłatę jednorazowego dodatku inflacyjnego oraz przywrócenie prawa do zachowania 100% uposażenia za czas niezdolności do służby w wyniku zwolnienia lekarskiego.
Inflacja wynosząca ponad 17% (a przewidywania wskazywały na wzrost do 20% pod koniec roku) znacznie pogorszyła status materialny funkcjonariuszy. Związki oczekują działań ze strony rządu, by poprawić ten status, postulując wyższą niż zapisane w projekcie ustawy budżetowej 7,8% waloryzację pensji lub wprowadzenie dodatków progresywnych.
Zmieniające się na niekorzyść zasady przejść na emeryturę mogą sprawić, że z początkiem przyszłego roku "może w formacji ruszyć istna lawina odejść". Jak mówi policjant kryminalny z Warszawy, "protest będzie i będzie dzielił ludzi. Ci doświadczeni chcą odejść, a młodzi chcą szybkich awansów."
Działania Związków Zawodowych Policji i Straży Pożarnej
Wzrosła również niechęć skierowana w stronę szefa Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Policjantów Rafała Jankowskiego, któremu zarzuca się "zbytnia uległość wobec MSWiA czy niedostateczna walka o sprawy mundurowych". Mł. insp. Andrzej Szary z NSZZP przyznaje, że pieniądze faktycznie są kwestią sporną i "związek wie, co boli doły i robi wszystko, co jest realne aby te oczekiwania spełnić". Sam przewodniczący Jankowski broni się, twierdząc, że NSZZ Policjantów załatwił więcej spraw dla funkcjonariuszy niż wszyscy komendanci główni razem wzięci, a "samo istnienie Związku przez ponad 30 lat jest sygnałem jego solidności".
Akcja protestacyjna zaczyna rozlewać się na kolejne formacje. 10 października rozpoczęła się akcja protestacyjna w Straży Pożarnej, ograniczona na razie do wywieszenia flag na jednostkach. Główny postulat to kwestie płacowe, a przede wszystkim waloryzacja uposażeń i wynagrodzeń. "Zaproponowane 7,8 proc. to waloryzacja za niska, domagamy się wyższego wskaźnika podwyżek, ponieważ zaproponowany przez MSWiA jest w naszej opinii stanowczo za niskim wskaźnikiem" - mówi Krzysztof Oleksak, przewodniczący Zarządu Krajowego Związku Zawodowego Strażaków.
Proces rekrutacji do służby w Policji 2025
Reakcje Rządu na Protesty
Poprzednie protesty, w tym masowe zwolnienia lekarskie policjantów we wrześniu ubiegłego roku, "przeszły jednak bez większego echa, zabrakło zgrania i jasnego przywództwa, do akcji nie przyłączyły się związki". W grudniu, przed Bożym Narodzeniem, pospiesznie robiono listy osób, które brały udział w proteście, po czym wyłączono tych policjantów z wysokich premii. To działanie "skłóciło i podzieliło wtedy środowisko". Policjanci wspominają również, że rząd nie dotrzymał warunków porozumienia z 2018 roku, tłumacząc się pandemią, i nie wypłacił obiecanej podwyżki od 1 stycznia 2020 roku. Wskazują na brak dodatków covidowych dla policji, podczas gdy służba zdrowia je otrzymała.
Komenda Główna Policji twierdzi, że nie jest stroną w sporze, ponieważ rozmowy toczą się między związkami zawodowymi a MSWiA. Rzecznik KGP insp. Mariusz Ciarka zaznacza, że dotyczy to wszystkich formacji mundurowych podległych MSWiA, w tym związków zawodowych Straży Granicznej i Państwowej Straży Pożarnej.
Bibliografia
- [1] Parafiańska M. Rygory służby w Policja życie rodzinne.
- [2] Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji. Tj. DzU z 2011 r. nr 287, poz. 1687 z późn. zm.
- [3] Sitek E. Czy to da się pogodzić.
- [4] Dziedzic A. Podstawowe zasady bezpiecznej służby funkcjonariusza policji.
- [5] Cichorz T., Komor A.
- [6] Kęska K. Sen.